Jón Atli Benediktsson, prófessor í rafmagnsverkfræði og fyrrverandi rektor Háskóla Íslands, var á dögunum tekinn formlega inn í Bandarísku verkfræðiakademíuna (National Academy of Engineering/NAE) á árlegri ráðstefnu akademíunnar í Washington í Bandaríkjunum.

Viðurkenninguna hlýtur Jón Atli fyrir framlag til hönnunar og notkunar þróaðs vélræns náms og myndfræðilegra aðferða í greiningu upplýsinga frá mörgum mismunandi gagnalindum.

Jón Atli tekur við viðurkenningunni á árlegri ráðstefnu Bandarísku verkfræðiakademíunnar.

Tíu framúrskarandi háskólakennarar voru teknir inn í Kennsluakademíu opinberu háskólanna á sérstakri athöfn sem fram fór í Veröld - húsi Vigdísar í Háskóla Íslands föstudaginn 1. nóvember.  Á fimmta tug kennara hefur verið tekinn inn í akademíuna frá upphafi. 

Kennsluakademía opinberu háskólanna var stofnuð árið 2021 með stuðningi frá stjórnvöldum. Akademían er að norrænni fyrirmynd og er markmið hennar að stuðla að samtali um kennslu og kennsluþróun innan og milli opinberu háskólanna. Ár hvert eru einstaklingar, sem skarað hafa fram úr í kennslu og kennsluþróun, teknir inn í Kennsluakademíuna sem alþjóðleg nefnd sérfræðinga í háskólakennslu metur á grundvelli umsóknar og viðtals.  Meðlimir Kennsluakademíunnar eiga það sameiginlegt að hafa allir verið mjög virkir í þróun kennsluhátta og brautryðjendur í nemendamiðuðum og virkum kennsluaðferðum. 

Hlutverk spilara í samfélögum tölvuleiksins EVE Online og endurgjöf þeirra til CCP Games er gríðarlega mikilvægt tól í starfsemi fyrirtækisins og er ein af aðalástæðum þess að leikurinn er eins vinsæll og raun ber vitni. Þetta var meðal þess sem fram kom á viðburði sem CCP og Viðskiptafræðideild stóðu fyrir í vikunni í tilefni Iceland Innovation Week.

Nýsköpun er stór hluti af stefnu Háskóla Íslands og áhersla er á að skapa öflugt umhverfi nýsköpunar og samstarfs við fyrirtæki og stofnanir innan skólans. Fjölbreytt nám í nýsköpun og frumkvöðlafræðum er í boði og má þar til dæmis nefna meistaranám í nýsköpun og viðskiptaþróun sem kennt er innan Viðskiptafræðideildar.

„Ofbeldi meðal ungmenna hefur verið áberandi í umfjöllun fjölmiðla síðustu ár og þá vaknar spurningin hvort sú umfjöllun, þar sem ungt fólk kemur við sögu sem bæði gerendur og þolendur, endurspegli raunverulega þróun. Þar á ég við aukinn vopnaburð og aukið ofbeldi hjá þessum aldurshópi. Ýmis gögn benda einmitt til að svo sé, að það sé einhver raunveruleg aukning, a.m.k. hjá ákveðnum hópum.“ Þetta segir Margrét Valdimarsdóttir, dósent í félags- og afbrotafræði við Háskóla Íslands. 

HÍ leggur kapp á að þekkingarsköpun og rannsóknir við skólann hafi víðtæk áhrif og takist á við þær flóknu áskoranir sem Ísland og heimurinn standa nú frammi fyrir. Margrét er í hópi fjölmargra frá HÍ sem eru gjarnan kallaðir til úr fræðasamfélaginu til að túlka og ræða þessar áskoranir. Margrét hefur t.d. ítrekað fjallað um ofbeldi og vopnaburð ungs fólks á Íslandi í fjölmiðlum.  

Nafni Stofnunar Sæmundar fróða um sjálfbæra þróun og þverfræðilegar rannsóknir við Háskóla Íslands hefur verið breytt í Sjálfbærnistofnun Háskóla Íslands. Stofnunin vinnur að því að efla samstarf ólíkra greina innan háskólans í sjálfbærnimálum, með stjórnvöldum, sveitarfélögum, stofnunum og félagasamtökum að stefnumótun, að miðlun og þekkingarsköpun í málaflokknum og tekur þátt í alþjóðlegum verkefnum sem snerta sjálfbærni.

Stofnunin hefur verið starfrækt allt frá árinu 2006 og hefur frá upphafi stýrt og tekið þátt í ýmsum rannsóknum og öðru starfi sem tengist sjálfbærni. Að sögn Hafdísar Hönnu Ægisdóttur, forstöðumanns stofnunarinnar, var ákveðið að breyta nafninu þar sem það þykir meira lýsandi fyrir starf stofnunarinnar og í anda annarra stofnana innan Háskóla Íslands, eins og Alþjóðamálastofnunar, Félagsvísindastofnunar, Raunvísindastofnun og Menntavísindastofnunar, svo nokkur dæmi séu tekin. 

Ríflega 400 manns hafa skráð sig í inntökupróf í læknisfræði, sjúkraþjálfunarfræði og tannlæknisfræði við Háskóla Íslands sem fara fram dagana 6. og 7. júní næstkomandi. Nemendum sem teknir verða inn í læknisfræði fjölgar um 15 milli ára.

Inntökupróf í læknisfræði og sjúkraþjálfunarfræði hafa verið haldin um langt árabil og frá því á síðasta ári hafa umsækjendur um nám í tannlæknisfræði þreytt sama próf. Að þessu sinni hafa 274 skráð sig til prófs með inntöku í læknisfræði í huga og 89 í sjúkraþjálfun. Enn fremur þreyta 53 inntökuprófið með það fyrir augum að hefja nám í tannlæknisfræði. Samanlagður fjöldi í inntökuprófinu er því 416. Til samanburðar voru 343 skráð í prófið í fyrra og fjölgun þátttakenda milli ára nemur því rúmlega 20 prósentum.

Verkefnastjórnunarfélag Íslands veitir árlega verðlaun fyrir besta meistaraverkefnið á sviði verkefnastjórnunar innan þeirra háskóla sem kenna greinina. Í ár hlaut Guðrún Holm Aðalsteinsdóttir fyrstu verðlaun fyrir lokaverkefnið sitt „Stjórnun verkefnaskráa innan íslenskra fyrirtækja: Nýtt kraftmikið sjónarhorn fyrir stofnanir“. Rannsóknin var unnin í samstarfi við fimm fyrirtæki og með eigindlegri aðferðafræði.

Tækifæri háskólanema í nýsköpun innan og utan skólans, leiðsögn um hvernig á að koma sér á framfæri í atvinnulífi og fjárfesta í framtíðinni, stefnumót við sveitarfélög sem starfsvettvang og heimsókn í hugbúnaðarfyrirtækið Tern System er meðal þess sem nemendum Háskóla Íslands býðst á Atvinnudögum skólans sem fara fram 3.-7. febrúar.

Atvinnudagar hafa verið haldnir undanfarin ár að frumkvæði Tengslatorgs og Nemendaráðgjafar HÍ í samstarfi við fleiri aðila innan og utan HÍ. Markmið Atvinnudaga er að fræða stúdenta á öllum námsstigum háskóla um starfsþróun og styðja þá til þátttöku á vinnumarkaði að loknu námi. Hver dagur í umræddri viku hefur ákveðið þema og boðið verður upp á fjölbreytta dagskrá með kynningum, fyrirlestrum, heimsóknum og spjalli. Viðburðir fara ýmist fram á staðnum eða netinu. 

Háskóli Íslands og Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum hafa endurnýjað samstarfssamning sinn sem miðar að því að efla bæði rannsóknir og menntun á sviði íslenskra fræða. Silja Bára R. Ómarsdóttir, rektor Háskóla Íslands, og Guðrún Nordal, forstöðumaður Árnastofnunar, undirrituðu samninginn á dögunum og er hann til fimm ára.

Sem háskólastofnun sinnir Árnastofnun rannsóknum í íslenskum fræðum og skyldum greinum, oft í samstarfi við deildir innan Háskóla Íslands, eins og Íslensku- og menningardeild og Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild. Auk þess er það hlutverk stofnunarinnar að miðla þekkingu á íslenskum fræðum, m.a. með sýningum á íslensku miðaldahandritunum sem stofnunin varðveitir og rannsakar.

Háskóli Íslands og Árnastofnun hafa um langt árabil átt í afar nánu og farsælu samstarfi og markmiðið er að þétta það enn frekar nú þegar starfsemi Árnastofnunar og námsbrauta innan Íslensku- og menningardeildar HÍ er flutt í Eddu. 

Frá og með næsta hausti verður hægt að taka trúarbragðafræði sem 60 eininga aukagrein á BA-stigi við Háskóla Íslands. Í námsleiðinni verður nemendum boðið upp á mikinn sveigjanleika og þeir geta mótað nám sitt í samræmi við eigin áhuga. Eina skilyrðið er að helmingur námsins (30 e) þarf að vera tekinn í námskeiðum innan Guðfræði- og trúarbragðafræðideildar. Nám í trúarbragðafræði mun gagnast fólki á fjölbreytilegum starfsvettvangi, t.d. í fjölmiðlum, innan alþjóðastofnana og -samtaka, í stjórnmálum, í menntakerfinu eða hvarvetna þar sem ólíkar lífsskoðanir, trúarlegar sem ótrúarlegar, mætast. Hægt er að sækja um grunnnám við Háskóla Íslands til 5. júní.

Stjórn Vigdísarverðlaunanna kallar eftir tilnefningum um handhafa þeirra 2025. Nauðsynlegt er að stuttur rökstuðningur fylgi tilnefningunni. Frestur til að senda inn tilnefningu er mánudagurinn 2. júní. Hægt er að senda inn tilnefningar á vef Háskóla Íslands.

Vigdísarverðlaunin eru alþjóðleg verðlaun sem veitt eru einstaklingi, félagasamtökum eða stofnunum sem brotið hafa blað með störfum sínum í þágu menningar og tungumála, t.d. með verkefnum á sviði fjöltyngi, menningarlegrar fjölbreytni, þýðinga og listsköpunar sem undirstrikar mikilvægi tungumálsins. Íslensk stjórnvöld, Háskóli Íslands og Vigdísarstofnun – alþjóðleg miðstöð tungumála og menningar standa að verðlaununum, sem er ætlað að heiðra lofsvert framlag Vigdísar Finnbogadóttur fyrrum forseta Íslands til tungumála og menningar. 

Þrjár starfsstöðvar innan Háskóla Ísland stigu nýverið Græn skref sem miða m.a. að því að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum af starfsemi ríkisins. Jarðvísindastofnun HÍ og skrifstofustarfsemi Háskólatorgs luku við skref þrjú og sviðsskrifstofa Verkfræði- og náttúruvísindasviðs steig fyrstu tvö skrefin og bætist þar með í hóp þeirra starfsstöðva innan HÍ sem stíga skref í átt að umhverfisvænni rekstri. 

Jarðvísindastofnun Háskólans hefur stigið þrjú Græn skref.

Linda Björg Árnadóttir heldur fyrirlestur á tískuvikunni í Kaupmannahöfn, föstudaginn 31. janúar. Linda Björg er doktorsnemi í félagsfræði við Háskóla Íslands þar sem rannsóknir hennar beinast að tísku og klæðaburði í nútíma samfélagi.

Fyrirlesturinn fjallar um doktorsrannsókn Lindu Bjargar Árnadóttur við félagsfræðideild, þar sem klæðnaður starfsmanna í íslenska bankageiranum — bæði fyrir og eftir bankahrunið 2008 — er rannsakaður. Skoðað er hvaða hlutverk klæðnaður hafði í ferlum breytinga á menningu og ríkjandi gildum í kringum hrunið.  Rannsóknin byggir á viðtölum við íslenskar konur sem starfa/störfuðu í íslenska bankageiranum, hóp sem hefur sögulega verið jaðarsettur innan greinarinnar.

Lyfjafræðideild Háskóla Íslands var með í Nordforsk-styrkumsókn sem hlaut 250 milljón króna styrk í nóvember. Að umsókninni stóðu 10 lyfjafræðiháskólar á Norðurlöndunum og skiptist styrkurinn á milli þeirra. Markmiðið með honum er að auka og þétta samstarf þessara 10 lyfjafræðiháskóla. Áherslan er á rannsóknir í lyfjagjöf (e. drug delivery), nýja framleiðsluhætti lyfja, klíníska þýðingu þeirra og þverfaglega nálgun innan lyfjafræðinnar.

Styrknum má skipta í þrennt:

Bandaríska hjúkrunarakademían (American Academy of Nursing) hefur útnefnt Connie W. Delaney, prófessor og deildarforseta Hjúkrunarfræðideildar Minnesota-háskóla og heiðursdoktor við Háskóla Íslands, „goðsögn í lifanda lífi“ (Living Legend). Delaney hefur bæði kennt við Háskóla Íslands og veitt ýmiss konar ráðgjöf í þróun heilbrigðisvísinda bæði innan skólans og annars staðar í íslensku samfélagi. Delaney tekur við viðurkenningunni við hátíðlega athöfn á ráðstefnu akademíunnar í október. 

Fræðafólk í stærðfræði við Háskóla Íslands, sem stendur á bak við Styrktarfélagið Broskalla og vinnur að því að styðja nemendur í Kenía til háskólanáms, tók við tíu milljóna króna styrk úr Styrktarsjóði Hringfarans á fjölsóttum viðburði í Hátíðasal Háskóla Íslands í gær, 4. janúar. Aðstandendur Broskalla leita nú að fleiri bakhjörlum fyrir verkefnið.

Verkefni styrktarfélagsins ber heitið Menntun í ferðatösku (e. Education in a suitcase) og grundvallast á vefkennslukerfinu SmileyTutor sem hefur verið í þróun innan Háskóla Íslands um árabil. Það hefur að geyma kennsluefni, m.a. í stærðfræði, tölfræði og tölvunarfræði, ásamt æfingum sem aðstoða nemendur við að tileinka sér námsefnið. Kerfið hefur bæði verið nýtt í Háskóla Íslands og framhaldsskólum hér á landi og sömuleiðis í skólum, á bókasöfnum og víðar í Kenía.

Vísindafólk Háskóla Íslands kemur að þremur af sjö rannsóknarverkefnum innan Aurora-háskólanna sem fengu nýverið hvatastyrki fyrir rannsóknarsamstarf. Aurora styrkir einnig sumarskóla um miðlun jarðvísinda fyrir unga vísindamenn sem fulltrúar HÍ stýra.

Markmiðið með hvatastyrkjunum er að stuðla að auknu rannsóknarsamstarfi milli vísindafólks innan Aurora-háskólanna. Styrkirnir eru fjármagnaðir undir hatti nýs samstarfstímabils Aurora, sem ber heitið Aurora 2030, og hlaut veglegan stuðning frá Evrópusambandinu í gegnum áætlun fyrir evrópsk háskólanet (e. European Universities Initiative).

Tuttugu og sjö verkefni hafa fengið styrk úr sjóðum innan Háskóla Íslands sem styðja sérstaklega rannsóknir doktorsnema. Verkefnin snúast m.a. um fordóma í gervigreind, kynferðisofbeldi og kynferðislega áreitni gagnvart konum á vinnustað, slaufunarmenningu, neyslu á mjög unnum matvörum á Íslandi, rússneskar bókmenntir á Íslandi, reynslu fatlaðs fólks af stafrænni umbreytingu á opinberri þjónustu, skipulag sjálfbærrar landbúnaðarframleiðslu á Íslandi og vistkerfisþjónustu norðurljósa.

Alls bárust 144 umsóknir um doktorsstyrki að þessu sinni og reyndist mikill meirihluti þeirra vel styrkhæfur. Samkeppnin um styrkina var því afar hörð. Að þessu sinni reyndist unnt að styrkja 27 verkefnanna og eru þau á öllum fimm fræðasviðum HÍ. Meirihluti styrkjanna er jafnframt til þriggja ára.

Liðin eru rétt um fjögur ár síðan kórónuveiran skall á íslensku samfélagi af fullum þunga. Síðan þá hefur mikið vatn runnið til sjávar og fjölmargir kimar þessarar óværu verið rannsakaðir. Ein þeirra sem lagt hefur lóð á vogarskálarnar í þeim efnum er Lára Jóhannsdóttir, prófessor í umhverfis- og auðlindafræði, sem fór fyrir rannsókn á samfélagslegum áhrifum og lýðheilsuaðgerðum vegna COVID-19 á Vestfjörðum. 

Rannsókninni er í þann mund að ljúka en hún hófst árið 2021 og er hluti af stærri rannsókn sem styrkt var af stjórnvöldum í Kanada. Í rannsókninni er sjónum sérstaklega beint að fámennari samfélögum á norðurslóðum, t.a.m. samfélögum frumbyggja, en rannsóknin tók til norðurskautsríkjanna annarra en Rússlands. Á Íslandi voru áhrif heimsfaraldursins á íbúa og aðra hagaðila á Vestfjörðum rannsökuð. 

Jón Atli Benediktsson, rektor Háskóla Íslands, og Runólfur Pálsson, forstjóri Landspítala, undirrituðu í dag endurnýjaðan samstarfssamning á milli stofnananna tveggja og einnig samning um að standa saman að nýrri Miðstöð í öldrunarfræðum.

Samstarfssamningurinn tekur við af eldri samningi en þessir mikilvægu samstarfsaðilar hafa um langt árabil átt í náinni samvinnu á mjög breiðum grundvelli, m.a. á sviði menntunar heilbrigðisstétta, rannsókna og nýsköpunar sem tengjast heilsu og heilbrigði. Tilgangur samningsins er að skilgreina verkefni og þjónustu sem hagkvæmt er að stofnanirnar starfræki sameiginlega. Þar á meðal eru umbætur tengdar heilbrigðisfræðum, en einnig er markmiðið að styðja og efla Landspítala sem háskólasjúkrahús bæði í alþjóðlegu og innlendu samhengi, þar sem þjónusta, menntun og vísindi eru samofin daglegu starfi.

Hvað eiga súrdeigsbakstur, villigerjaður bjór, bokashi-moltugerð og skyr sameiginlegt? Örverur koma við sögu við gerð alls þessa og þessir hlutir eru jafnframt í brennidepli á nýrri sýningu um samlífi manna og örvera sem þverfræðilegur hópur fræðafólks innan og utan HÍ stendur að í Hönnunarsafni Íslands í Garðabæ. Hópurinn stendur fyrir viðburði á safninu fimmtudaginn 10. október þar sem samlífi okkar mannveranna við örverur eru gerð skil í gegnum fyrirlestra, smiðjur og smakk. Viðburðurinn er öllum opinn.

Sýningin í Hönnunarsafninu var opnuð í lok september en hún grundvallast á öndvegisrannsóknaverkefninu Samlífi manna og örvera í daglega lífinu sem fræðafólk í jafn ólíkum greinum og þjóðfræði, næringarfræði, líffræði og örverufræði hefur unnið að undir stjórn Valdimars Tr. Hafstein, prófessors í þjóðfræði við Háskóla Íslands, undanfarin þrjú ár. Sýningarstjóri er Ragnheiður Maísól Sturludóttir.

• Háskóla Íslands bárust nærri 9.500 umsóknir um nám fyrir næsta skólár
• Umsóknum fjölgar um rúm 6% milli ára
• Íslenska sem annað mál vinsælasta námsgreinin
• Nærri 2.000 erlendar umsóknir

Háskóla Íslands bárust samanlagt tæplega 9.500 umsóknir um grunn- og framhaldsnám fyrir skólaárið 2023-2024, en umsóknarfresti lauk þann 5. júní síðastliðinn. Fjölgun umsókna nemur rúmlega 6% á milli ára. 

Samanlagt reyndust umsóknir um grunnnám 5.357 og fjölgar um rúm 6% milli ára. Þær dreifast svo á fimm fræðasvið skólans:

Félagsvísindasviði bárust ríflega 930 umsóknir. Viðskiptafræði er vinsælasta greinin innan sviðsins eins og oft áður en rúmlega 300 umsóknir bárust um nám í þeirri grein. Þá vilja rúmlega 210 hefja nám í lögfræði og rúmlega 170 í félagsráðsgjöf en nærri 75 í hagfræði. Umsóknir um nám í félagsfræði og stjórnmálafræði eru um 50 talsins í hvora grein. 

Hvað er átt við þegar talað er um hringrásarhagkerfi? Hversu stórt er hringrásarhagkerfið á Íslandi? Miðar íslensku samfélagi eitthvað áleiðis í því að koma á meiri hringrás? Þessum spurningum leitast Guðmundur Steingrímsson, doktorsnemi í umhverfis- og auðlindafræði við Háskóla Íslands, við að svara í nýrri rannsókn um hringrásarhagkerfið á Íslandi. „Hugtakið hringrásarhagkerfi er notað um hitt og þetta og virðist í raun vera einhvers konar regnhlífarhugtak yfir ýmiss konar aðferðir til þess að minnka ágang í auðlindir, draga úr þörf fyrir hráefni og minnka úrgang,“ segir Guðmundur.

Þessi óljósa hugtakanotkun veldur því að erfitt reynist að meta umfang hringrásarinnar, hvort hringrásin sé að aukast og hvernig megi auka hana. Markmið rannsóknarinnar er því tvískipt en hún snýst annars vegar um hugtakagreiningu og hins vegar um að finna leiðir til að meta stærð hringrásarhagkerfisins. 

Háskóli Íslands leitar nú að nýstárlegum og hagnýtanlegum hugmyndum fyrir samfélag eða atvinnulíf meðal nemenda og starfsfólks skólans fyrir hin árlegu Vísinda- og nýsköpunarverðlaun skólans. Fólk  af öllum fræðasviðum er hvatt til að taka þátt í samkeppninni en verðlaun fyrir fyrsta sætið nema allt að 2,5 milljónum króna. 

Frestur til að skila inn tillögum í samkeppnina hefur verið framlengdur til 19. apríl.

Umsóknareyðublað

Samkeppnin hefur verið haldin innan skólans í aldarfjórðung en markmið hennar er að laða fram nýsköpunarhugmyndir sem kunna að stuðla að samfélagslegum eða viðskiptalegum ávinningi án tillits til þess hvort hugmyndin hafi fjárhagslegan hagnað að markmiði. 

Ana Stanićević hefur verið doktorsritgerð í menningarfræði, Burn before Reading: Nordic Small Presses of the Twenty-First Century, við Íslensku- og menningardeild Háskóla Íslands. 

Andmælendur við vörnina voru Gunilla Hermansson, prófessor við háskólann í Gautaborg, og Torben Jelsbak, dósent við Kaupmannahafnarháskóla. Doktorsritgerðin var unnin undir leiðsögn Benedikts Hjartarsonar, prófessors í menningarfræði við Háskóla Íslands, en auk hans sátu í doktorsnefnd þau Jesper Olsson, prófessor við Linköping háskólann í Svíþjóð og Tania Ørum, dósent emerita við Kaupmannahafnarháskóla.

Jón Karl Helgason, starfandi forseti Íslensku- og menningardeildar, stjórnaði athöfninni sem fór fram í Hátíðasal í Aðalbyggingu Háskóla Íslands miðvikudaginn 23. ágúst.

Um rannsóknina

Háskóli Íslands leitar nú að nýstárlegum og hagnýtanlegum hugmyndum fyrir samfélag eða atvinnulíf meðal nemenda og starfsfólks skólans fyrir hin árlegu Vísinda- og nýsköpunarverðlaun skólans. Fólk af öllum fræðasviðum eru hvatt til að taka þátt í samkeppninni en verðlaun fyrir fyrsta sætið nema allt að tveimur og hálfri milljón króna. Skilafrestur hugmynda er 12. apríl.

Senda inn hugmynd

Samkeppnin hefur verið haldin innan skólans í rúmlega aldarfjórðung en markmið hennar er að laða fram nýsköpunarhugmyndir sem kunna að stuðla að samfélagslegum eða viðskiptalegum ávinningi án tillits til þess hvort hugmyndin hafi fjárhagslegan hagnað að markmiði.

Veitt eru verðlaun fyrir bestu hugmyndirnar í fjórum flokkum:

Fulltrúar Háskóla Íslands, Vísindagarða HÍ og Græna iðngarðsins (Iceland EcoBusiness Park - IEBP) undirrituðu á dögum viljayfirlýsingu um samstarf á sviði nýsköpunar en markmið hennar er m.a. að tengja saman grunnrannsóknastarf vísindasamfélagsins á Íslandi og atvinnulíf.

Samningurinn hverfist ekki síst um það að skapa frumkvöðlum í hringrásarhagkerfinu aðstöðu til að þróa hugmyndir sínar og byggja upp nýsköpunarfyrirtæki. Mýrin, nýsköpunarsetur Vísindagarða HÍ í Grósku, veitir frumkvöðlum sem eru að taka sín fyrstu skref aðstöðu og þá geta frumkvöðlar einnig fengið mikilvæga framleiðslu- og rannsóknaaðstöðu hjá IEBP í Helguvík á Reykjanesi sem hefur verið í uppbyggingu undanfarið ár. Hyggjast þessir aðilar vinna saman að því að kynna þá aðstöðu sem stendur fólki til boða og byggja upp tengslanet við aðra hagaðila innan nýsköpunarumhverfisins á Íslandi.

Út er komin bókin Elemental-Embodied Thinking for a New Era í ritstjórn Sigríðar Þorgeirsdóttur, prófessors í heimspeki við Deild heimspeki, sagnfæði og fornleifafræði HÍ. Aðrir ritstjórar bókarinnar eru Lenart Skof og Sashingula og útgefandi er Springer forlagið. Bókin hefur að geyma safn greina á sviði umhverfisheimspeki og umhverfishugvísinda.

Meðal greinarhöfunda eru þekktir náttúruheimspekingar eins og Timothy Morton og Michael Marder sem og rannsakendur í alþjóðlegu verkefni innan heimspeki um líkamlega gagnrýna hugsun eins og Guðbjörg R. Jóhannesdóttir, dósent við Listaháskóla Íslands, Ole M. Sandberg, nýdoktor við Heimspekistofnun HÍ, Donata Schoeller, gestaprófessor í heimspeki við HÍ og Emil Månsson, doktorsnemi í heimspeki við HÍ. Gísli Pálsson, prófessor emeritus í mannfræði við Félagsvísindasvið HÍ, skrifar formála að bókinni.

Jack Armitage, tónlistarmaður og nýdoktor við rannsóknarverkefnið Intelligent Instruments Lab við Háskóla Íslands, hlaut á dögunum tvo styrki úr nýstofnuðum Tónlistarsjóði. Styrkir úr sjóðnum voru afhentir á athöfn í húsakynnum Tónlistarmiðstöðvar í Hafnarstræti.

Styrkirnir tengjast rannsóknum sem Jack hefur unnið innan Intelligent Instruments Lab en eru jafnframt hluti af verkefnum Afhverju Ekki, nýs fyrirtækis sem Jack hefur sett á laggirnar. Verkefnin sem um ræðir snúast um

Leitað er að nýstárlegum og hagnýtanlegum hugmyndum fyrir samfélag eða atvinnulíf meðal nemenda og starfsfólks Háskóla Íslands fyrir hin árlegu Vísinda- og nýsköpunarverðlaun skólans. Fólk af öllum fræðasviðum eru hvatt til að taka þátt í samkeppninni en verðlaun fyrir fyrsta sætið nema allt að tveimur og hálfri milljón króna. Skilafrestur hugmynda er 21. mars 2025.

Senda inn hugmynd

Samkeppnin hefur verið haldin innan skólans í yfir 25 ár og hefur það að markmiði að laða fram nýsköpunarhugmyndir sem kunna að stuðla að samfélagslegum eða viðskiptalegum ávinningi án tillits til þess hvort hugmyndin hafi fjárhagslegan hagnað að markmiði.

Veitt eru verðlaun fyrir bestu hugmyndirnar í fjórum flokkum:

Stór hópur samstarfsfólks, nemenda, vina, afkomenda og ættingja Páls Skúlasonar, prófessors og fyrrverandi rektors Háskóla Íslands, kom saman á málþingi sem haldið var til minningar um hann miðvikudaginn 4. júní en þann dag hefði Páll orðið áttræður. 

Alls var boðið upp á þrettán fræðileg erindi sem snertu viðfangefni Páls, bæði sem prófessors í heimspeki og rektors Háskóla Íslands á árunum 1997-2005, en auk þess minntust ættingar og vinir Páls í styttri ávörpum. Á meðal helstu viðfangsefna Páls innan heimspekinnar voru stjórnmál og lýðræði, siðfræði náttúrunnar, hlutverk háskóla, siðfræði og gagnrýnin hugsun, verufræði, merking og tilgangur og sem rektor lagði hann mikla áherslu á að efla akademískt frelsi og gagnrýna hugsun innan háskólasamfélagsins. 

Háskóli Íslands og og Massachusetts Institute of Technology (MIT) í Boston hafa gert með sér samstarfssamning sem opnar ný tækifæri fyrir meistaranema við Háskóla Íslands til að taka hluta náms sín við þennan virta bandaríska skóla.

Bhaskar Pant og Malgorzata Hedderick, sem bæði starfa hjá MIT Professional Education, armi innan MIT sem annast m.a. tengsl við atvinnulíf og alþjóðastarf, heimsóttu Háskóla Íslands nýverið og undirrituðu samstarfssamninginn ásamt Jóni Atla Benediktssyni, þáverandi rektor Háskóla Íslands. Þetta var síðasti alþjóðlegi samningurinn sem Jón Atli undirritaði í embætti rektors. 

Samningurinn kveður á um aðgengi að svokölluðu Advanced Study Program við MIT, sem gerir meistaranemendum við Háskóla Íslands kleift að stunda nám þar í eitt eða tvö misseri. Námið er metið inn í námsferil þeirra við HÍ. Hér er því á ferðinni er einstakt tækifæri sem stendur meistaranemum í fjölbreyttum námsgreinum til boða.

Óhætt er að segja að árið 2025 hafi verið viðburðaríkt á Menntavísindasviði. Í ágústmánuði náðist langþráður áfangi þegar  starfsemi sviðsins flutti úr Stakkahlíð og Skipholti á aðalsvæði háskólans. Mörg hafa lagt hönd á plóg við það umfangsmikla verkefni að gera flutning Menntavísindasviðs í Sögu að veruleika. Að baki liggja ótal vinnufundir, mörg handtök, símtöl, tölvupóstar og formleg og óformleg samskipti – fyrir utan það umfangsmikla verkefni að flytja heilt fræðasvið á einu sumri. Þá lyfti starfsfólk sviðsins grettistaki við að koma starfseminni af stað við flóknar aðstæður á þessu skólaári. Hinn 15. desember síðastliðinn var glæsileg endurbætt Saga loks vígð á táknrænan máta. 

Markmið samnings, sem Háskóli Íslands og Hagstofa Íslands undirrituðu á dögunum, er að auka samstarf stofnananna á sviði rannsókna með því að veita nemendum í framhaldsnámi við Heilbrigðisvísindasvið tækifæri til að taka starfsnámshluta meistaranáms og vinna að lokaverkefnum í rannsóknarnámi við Hagstofu Íslands. Er það hagur beggja að styrkja samstarfið og bæta þannig tengsl Hagstofu Íslands og fræðasamfélagsins. Af hálfu Háskóla Íslands annast Heilbrigðisvísindasvið framkvæmd og umsýslu þessa samkomulags í samvinnu við deildir sviðsins eins og við á.

Með samkomulaginu er metnaðarfullum nemendum gert kleift að fylgja fagfólki Hagstofunnar að störfum og vinna undir handleiðslu þess að hagnýtum verkefnum og þannig auka við þekkingu sína og færni við gagnavinnslu og fagvinnu á vettvangi.

Flestir Íslendingar kannast við að hafa þurft að gæta sín á híbýlum álfa og huldufólks í steinum og hólum, flest höfum við heyrt draugasögur sem fá hárin til að rísa eða heyrt af tröllskessum sem urðu að steini undir geislum sólarinnar. Þá eru til nærri óteljandi sögur af berdreymi, nafnavitjunum og skyggni Íslendinga. Þjóðtrú hefur löngum skipað stóran sess í menningu okkar og hvort sem fólk lítur á hana sem óþarfa leifar frá gamalli tíð eða trúir að í henni megi finna sannleikskorn mætti fullyrða að í þjóðtrúnni felist menningarleg verðmæti sem mótað hafa sjálfsmynd þjóðarinnar í aldanna rás.

Ingibjörg Gunnarsdóttir, prófessor í næringarfræði við Matvæla- og næringarfræðideild Háskóla Íslands, hefur verið ráðin aðstoðarrektor vísinda við skólann. Hún tekur við starfinu 1. júlí af Guðbjörgu Lindu Rafnsdóttur sem gegnt hefur starfi aðstoðarrektors vísinda undanfarin sjö ár. Guðbjörg Linda snýr aftur í sitt prófessorsstarf í félagsfræði við Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild og mun leiða að hluta viðamikið rannsóknaverkefni sem stutt er af Horizon Europe og fjallar um notkun gervigreindar í atvinnulífinu, einkum með hliðsjón af stjórnun og mannaráðningum. Átta önnur Evrópulönd taka einnig þátt í rannsókninni.

Lilja Dögg Alfreðsdóttir menningar- og viðskiptaráðherra og Jón Atli Benediktsson, rektor Háskóla Íslands, undirrituðu í gær samning um samstarf sem miðar að því að efla menntun blaða- og fréttamanna með nýju hagnýtu BA-námi í blaðamennsku við Stjórnmálafræðideild HÍ. Ráðuneytið mun veita námsleiðinni stuðning sem nemur 45 milljónum króna á næstu þremur árum.  

Markmiðið með samningum og hinu nýja námi er meðal annars að skjóta styrkari stoðum undir almenna menntun blaða- og fréttamanna, koma á skilvirku skiptinámi háskóla í útlöndum og samþætta námið betur við annað nám á grunnstigi innan Stjórnmálafræðideildar. 
Nám í blaðamennsku hefur verið í boði á meistarastigi við Háskóla Íslands um árabil en með því að flytja það á grunnstig er meðal annars verið að færa það nær því sem tíðkast í nágrannalöndum og um leið stórauka möguleika nemenda á skiptinámi. 

Hvernig getum við komið í veg fyrir æðakölkun og aðra hjartasjúkdóma? Hvernig getum við nýtt upplýsingar úr sameindum í líkamanum og gervigreind til þess að þróa nýjar leiðir í forvörnum, greiningu og meðferð við æðakölkun? Þessum spurningum er svarað í nýju fræðsluefni fyrir almenning sem Georgios Kararigas, prófessor við Læknadeild Háskóla Íslands, hefur unnið innan rannsóknarverkefnisins AtheroNET.

Æðakölkun á sér stað þegar ýmiss konar efnasambönd, eins og fita og kólesteról, safnast upp í slagæðum og þrengja þær og hafa þannig áhrif á blóðflæði um æðarnar. Þetta getur leitt til hjartaáfalla og heilablóðfalls. Æðakölkun og fylgikvillar hennar eru helsta dánarorsök fólks í Evrópu og til þess að draga úr slíkum tilvikum og bæta lífslíkur og batahorfur sjúklinga er þörf á að þróa nýjar leiðir til forvarna og meðferðar þar sem tekið er tillit til þeirra ólíku þátta sem hafa áhrif á meingerð æðakölkunar auk hinna hefðbundnu áhættuþátta.

„Ein stærsta áskorun alþjóðlegrar loftslagssamvinnu er að finna leiðir til að stýra fjármagni í aðgerðir til að takast á við loftslagsbreytingar,“ segir Hrafnhildur Bragadóttir, doktorsnemi við Lagadeild Háskóla Íslands. Hún rannsakar nú samband viðskipta á valkvæðum kolefnismörkuðum við skuldbindingar og aðgerðir ríkja í loftslagsmálum. „Áskorunin snýr ekki eingöngu að opinberri fjármögnun heldur einnig að því að virkja einkafjármagn til verkefna sem styðja við loftslagsvæna verðmætasköpun, til dæmis tækniþróunar á sviði endurnýjanlegrar orku og kolefnisföngunar.“

Mótmæli framhaldsskólanema haustið 2022 vegna stöðu þolenda kynferðisofbeldis, #MeToo byltingin, #Free the nipple og fleiri samfélagshreyfingar tengdar jafnréttismálum eru í brennidepli í doktorsverkefni Katrínar Pálmadóttur Þorgerðardóttur í heimspeki. Þar rýnir hún í áhrif þessara uppreisna á siðferðileg viðmið og hugmyndir ungs fólks um ást og kynlíf.

Upplýsingafundur fyrir starfsfólk Menntavísindasviðs um húsnæðismál sviðsins fór fram 18. nóvember í Stakkahlíð. Kristján Garðarsson, arkitekt hjá Andrúm sem hefur yfirumsjón með hönnun nýrrar Sögu, fór yfir stöðu framkvæmda og sýndi nýlegar myndir af gangi þeirra. Rektor ávarpaði fundargesti, Kolbrún Þ. Pálsdóttir, sviðsforseti fór yfir sýn og stefnu sviðsins, Svavar Jósefsson, rekstrarstjóri fór yfir næstu skref í flutningum. Í lok fundar gafst svigrúm til umræðna.

• Þorsteinn Loftsson og Einar Stefánsson, prófessorar emeritus við HÍ, þróuðu nýja tækni í augnlyfjagerð sem meðal annars gerir kleift að nota augndropa til meðhöndlunar á sjúkdómum í sjónhimnu, til dæmis sjónhimnubjúg í sykursýki.
• Með tækninni má flytja lyf í formi augndropa í afturhluta augans í stað þess að nota sprautunálar. 

Vinnustofa um sameiginlegt alþjóðlegt nám, námskeið um nýtingu LOUIS-hæfnirammans í kennslu og árleg nemendaráðstefna er meðal þess sem starfsfólk og nemendur Háskóla Íslands hafa tekið þátt í á vettvangi evrópska háskólanetsins Aurora á síðustu mánuðum. Þá hefur verið undirritaður samningur um að Simon Fraser háskólinn í Kanada verði alþjóðlegur samstarfsaðili netsins. Hér að neðan er stiklað á stóru í starfi Aurora á síðustu mánuðum. 

Á hverjum degi kvikna framtíðardraumar í Háskóla Íslands og í gegnum bæði nám og rannsóknir finna nemendur skólans sína fjöl sem reynist kannski allt önnur en sú sem viðkomandi hafði í huga við upphaf háskólanáms. Þetta á sannarlega við um Marcello Milanezi, doktorsnema í félagsfræði, sem komst að því í Háskólanum að ástríða hans lægi á sviði félagsvísinda og jafnframt að hann langaði að starfa innan háskólasamfélagsins. Í doktorsrannsókn sinni rýnir hann í samband okkar við snjalltækin og áhrif gervigreindar á samfélagsgerðina. 

Marcello er frá Brasilíu þar sem hann lærði lögfræði en áhugi hans á samfélagsmálum, stjórnmálum og kvikmyndum leiddi hann á endanum í Háskóla Íslands þar sem hann lauk meistaraprófi í félagsfræði. Hann ákvað í framhaldinu að hefja doktorsnám og doktorsverkefnið vinnur hann undir leiðsögn prófessoranna Viðars Halldórssonar og Ingólfs V. Gíslasonar.

Aukin tækifæri til rannsókna og nýsköpunar sem tengist geimnum skapast hér á landi með samningi sem Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra undirritaði við Geimferðastofnun Bandaríkjanna (NASA) á dögunum um aðild Íslands að Artemis-samkomulaginu svokallaða. Ýmsar greinar innan HÍ tengjast geimrannsóknum með ólíkum hætti og á Háskólinn í umtalsverðu samstarfi bæði innanlands og utan sem snýr að geimrannsóknum. 

Ísland er þrítugasta ríkið til að undirrita Artemis-samkomulagið en auk NASA og ýmissa ríkja kemur Evrópska geimferðastofnunin (ESA) að samnefndri geimferðaáætlun. Hún felur í sér könnun og hagnýtingu sólkerfisins á ábyrgan hátt, m.a. áform um mannaðar geimkönnunarferðir, m.a. til tunglsins í náinni framtíð og síðar til Mars. 

Á liðnu hausti hófu um fimmtíu nemendur nám á nýrri námsleið í leikskólafræði á fagháskólastigi. Námsleiðin er samstarfsverkefni kennaradeilda við HÍ og HA en nemendur starfa á leikskólum víða um land. Nemendur og kennarar hittust í tveggja daga staðlotu á Akureyri í liðinni viku í námskeiðunum Hreyfing og leikræn tjáning – úti og inni og Leikur, kenningar og leikþroski svo það var líf í tuskunum eins og nærri má geta. Á sama tíma kom verkefnisstjórn fagháskólanámsins saman til að meta stöðuna og leggja drög að næsta skólaári. 

Leið Aurora-samstarfsins til framtíðar var vörðuð á vorráðstefnu aðildarskólanna sem fram fór í hinni sögufrægu borg Napólí á Ítalíu í lok maí. Ráðstefnan var skipulögð af háskólanum Federico II (UNINA) sem fagnar um þessar mundir 800 ára afmæli.

Tímamótin undirstrikuðu mikilvægi háskóla, þróun þeirra og áhrif innan samfélaga. Með því að stefna saman fulltrúum Aurora-háskólanna í þessu sögulega umhverfi var ekki einungis horft um öxl og áföngum í samstarfinu fagnað heldur einnig horft til framtíðar og leitað leiða til að halda áfram að stuðla að betra samfélagi með samvinnu í kennslu og rannsóknum.

Eftir tveggja ára samstarf Menntavísindasviðs HÍ og Kennaradeildar HA um nýja námsleið útskrifuðust 42 nemendur síðastliðinn laugardag með diplómu Fagháskólanáms í leikskólafræði; 40 konur og tveir karlar. Allur hópurinn var boðinn til útskriftarathafnar við Háskólann á Akureyri með sjúkraliðum og lögreglunemum sem einnig höfðu lokið diplómanámi. Útskriftarathöfnin var hin glæsilegasta og um helmingur fagháskólanemenda hafði tök á að mæta. 

Fjallað verður um niðurstöður svokallaðs rökræðupallborðs, sem sett var á laggirnar innan Háskóla Íslands í tengslum við málefni Ísraels og Palestínu, á háskólaþingi sem fram fer í dag, miðvikudaginn 19. nóvember kl. 13-15.15. Þingið verður í beinu streymi.

Háskólaþing, sem fer alla jafna fram einu sinni á misseri, er samráðsvettvangur háskólasamfélagsins þar sem fram fer umræða um þróun og eflingu Háskóla Íslands. Seturétt á þinginu eiga um 100 manns, þar á meðal stjórnendur skólans, kjörnir fulltrúar fræðasviða, fulltrúar helstu stofnana háskólans og samstarfsstofnana hans, kennarafélaga og stúdenta auk fulltrúa starfsmanna stjórnsýslu og úr háskólaráði.

Hegðun og líðan barna á Íslandi, bóknám og starfsnám í framhaldsskólum, netnotkun og miðlalæsi barna, menntamál innflytjenda og tækifæri og framtíðarsýn í skapandi greinum er meðal þess sem fjallað verður um á Menntakviku, árlegri ráðstefnu Menntavísindasviðs Háskóla Íslands, sem fer fram dagana 28. og 29. september í húsnæði sviðsins í Stakkahlíð. Ráðstefnan er öllum opin og ókeypis. 
  
Menntakvika hefur fyrir löngu unnið sér sess sem ein af meginráðstefnum hvers árs í menntavísindum en þar miðlar bæði fræðafólk og starfsfólk innan menntakerfisins nýjustu rannsóknum og öðru sem er efst á baugi í menntavísindum og á tengdum sviðum hverju sinni.  
  

Fritz Már Jörgensson Berndsen hefur varið doktorsritgerð sína í guðfræði, Áföll, vald, samskipti: Upplifun prédikarans á átakatímum í ljósi prédikunarfræði, við Guðfræði- og trúarbragðafræðideild Háskóla Íslands. Ritgerðin var unnin undir leiðsögn Sigríðar Guðmarsdóttur, prófessors í guðfræði við Háskóla Íslands. Einnig voru í doktorsnefnd Hjalti Hugason, prófessoer emeritus við Háskóla Íslands, Pétur Pétursson, prófessor ermeritus við Háskóla Íslands og Þorbjörn Broddason, prófessor emeritus við Háskóla Íslands.

Andmælendur við vörnina voru Rúnar Vilhjálmsson, prófessor í félagsfræði við Hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild Háskóla Íslands og Steinunn Arnþrúður Björnsdóttir, aðjunkt í guðfræði við Háskóla Íslands. Arnfríður Guðmundsdóttir, deildarforseti Guðfræði- og trúarbragðafræðideildar, stjórnaði athöfninni sem fór fram í Hátíðasal í Aðalbyggingu Háskóla Íslands 20. apríl.

Um rannsóknina

Nú styttist óðum í flutning Menntavísindasviðs í Sögu við Hagatorg. Að ýmsu er að hyggja fyrir þetta risastóra verkefni sem snýst ekki eingöngu um að flytja eitt fræðasvið á milli bygginga. Flutningurinn snýst ekki síst um þróun framtíðar náms, kennslu, rannsókna og starfa í háskólaumhverfi á aðalsvæði Háskóla Íslands. Á dögunum var haldinn upplýsingafundur starfsfólks Menntavísindasviðs þar sem m.a. var rætt um stöðu framkvæmda og undirbúning flutnings, skipulag náms og kennslu í Sögu, húsnæðisaðstöðu sviðsins næstu mánuði og mikilvægi algildrar hönnunar í Sögu. Á dögunum var einnig Hylurinn tæmdur, þegar sögu bókasafns Menntavísindasviðs lauk en senn verður safnið sameinað Landsbókasafni Íslands.

„Ég held að það sé tilhneiging innan ákveðinna hópa á Íslandi að trúa því að hlýnun jarðar sé ekkert svo alvarleg. Ég hef ákveðnar kenningar um hvers vegna svo sé en engin skýr svör enn þá,“ segir Ole Martin Sandberg, nýdoktor í heimspeki við Háskóla Íslands, og vísar þar til viðfangsefnis rannsóknar sinnar, „Áhrif hamfarahlýnunar á tilfinningalíf: Rannsókn á áhrifum loftslagsbreytinga á tilfinningar og hegðun fólks á Íslandi“. Rannsóknin snýst um áhrif hnattrænnar hlýnunar á Íslandi út frá félagslegu og heimspekilegu sjónarhorni.

„Stelpur forrita eru sumarvinnustofur sem miða að því að auka áhuga á og jafna kynjahlutföll í tölvunarfræði og hugbúnaðarverkfræði um leið og markmiðið er að draga úr brottfalli kvenna úr greinunum,“ segja Saeeda Shafaee og Theresia Mita Erika, tölvunarfræðinemar við HÍ. Þær standa í ágúst fyrir ókeypis vikulangri dagskrá þar sem ætlunin er að kynna áhugasömum konum og kynsegin einstaklingum fyrir töfrum upplýsingatækninnar. Meðal þess sem fengist verður við eru netverslun, netöryggi, máltækni og nýsköpun. 

Saeeda og Mita eru báðar langt komnar í BS-námi í tölvunarfræði við HÍ og segjast einnig vilja með framtakinu hvetja innflytjendur, konur og kynsegin fólk, sem er í minnihluta til að skoða þau tækifæri sem felast í upplýsingatækninni og vel launuðum störfum innan geirans. Sjálfar eru þær báðar innflytjendur og eiga sér afar áhugaverða sögu. 

"Það eru blikur á lofti í rannsóknarstarfi háskóla á Íslandi. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2024 gerir ráð fyrir stórfelldum niðurskurði til samkeppnissjóða Vísinda- og tækniráðs, eða samtals um rúman milljarð króna, þrátt fyrir að fjárveitingar til hans séu mun lægri en í sambærilega sjóði í nágrannalöndunum," segir Erna Magnúsdóttir dósent og stjórnarformaður Lífvísindaseturs HÍ en hún fer fyrir hópi vísindafólks sem mótmælir fyrirhuguðum niðurskurði til rannsóknarsjóða.

"Þarna er verið að höggva í undirstöður þess öfluga nýsköpunargeira sem hefur verið að þróast á Íslandi á undanförnum árum, en sem dæmi má nefna að ef miðað er við höfðatölu starfa fjórum sinnum fleiri við líftækni á Íslandi en í Bandaríkjunum, þar sem atvinnugreinin varð til."

Á námskeiðinu Galdrar og geimverur hjá Endurmenntun Háskóla Íslands fjalla Ármann Halldórsson, ensku- og heimspekikennari við Verslunarskóla Íslands, og dr. Sveinn Guðmundsson, mannfræðingur og jafnréttisfulltrúi við Háskóla Íslands, um dægurmenningarfyrirbærin Star Trek og Harry Potter sem hafa bæði notið mikilla vinsælda. Rýnt verður í samfélagsmál í gegnum linsu þeirra.

Á fjórum kvöldum verður farið í Star Trek og Harry Potter heimana og þeir skoðaðir saman og í sitthvoru lagi. Kafað verður ofan í það hvernig dægurmenning getur dregið fram umdeild málefni samfélagsins og virkað þannig sem ákveðið breytingarafl. Einnig er fjallað um aðdáendamenningu og samspil þeirra heima sem skapaðir eru í verkunum, virkni aðdáenda og hvernig hún birtist á ólíka vegu í tengslum við Harry Potter annars vegar og Star Trek hins vegar.

„Við sem vinnum í skólakerfinu þekkjum hve mikið álag er þar oft og tíðum og því mikilvægt að valdefla fólk með því að styðja það í að þekkja sín mörk og átta sig á því hvað er að gerast innra með þeim og í umhverfinu. Þannig áttar fólk sig betur á þegar streita og álag fer að vera langvarandi og hefur leiðir til að bregðast við, setja mörk og hlúa að sér,“ segir Bryndís Jóna Jónsdóttir, doktorsnemi og aðjunkt við Menntavísindasvið Háskóla Íslands. Hún rannsakar nú hvaða áhrif núvitund getur mögulega haft á farsæld og velfarnað kennara í starfi. Niðurstöður hennar benda til að streita hjá þeim kennurum sem farið hafa á núvitundarnámskeið sé marktækt minni en hjá samanburðarhópi sem ekki hefur sótt slíkt námskeið.

Áhrif netárása á innviði á Íslandi sýnd með LEGO-módeli, Jökulsárlón og stórbýli sem lagðist í eyði við lok litlu ísaldar í sýndarveruleika, gagnvirk kort sem sýna mismunandi hliðar á náttúru og mannlífi heimsins, framtíð menntunar með gervigreind, rafmagnsknúinn kappakstursbíll og prjónavélar sem nýta stafræna tækni. Allt þetta og meira til verður á sýningarsvæði Háskóla Íslands á UTmessunni sem fram fer í Hörpu dagana 7. og 8. febrúar. Jafnframt verður hin sívinsæla Hönnunarkeppni Háskóla Íslands haldin samhliða UTmessunni.

UTmessan hefur verið haldin árlega síðan 2011 og er stærsta hátíð ársins fyrir öll sem hafa áhuga á tækni. Markmið UTmessunnar er að sýna hversu fjölbreyttur og kraftmikill tæknigeirinn er á Íslandi en þar má jafnan kynna sér það nýjasta sem er að gerast í tölvu- og tækniheiminum hverju sinni. Á hverju ári taka þátt fjölmörg fyrirtæki innan tæknigeirans auk háskóla og annarra stofnana.

Búast má við tímabundinni aukningu í veðurofsa og kuldaköstum í kjölfar stórs eldgoss sem yrði hér á landi eða annars staðar á norðurslóðum samkvæmt líkanreikningum sem íslenskir og erlendir vísindamenn hafa unnið og ætlað er að varpa frekara ljósi á áhrif brennisteinsríkra eldgosa á norðlægari slóðum á loftslag og veðurfar í kringum Norður-Atlantshaf. Niðurstöður þeirra birtust í grein í vísindatímaritinu Atmospheric Chemistry and Physics nýverið. 

Fimmtudaginn 11. desember voru veittar viðurkenningar fyrir virka kennsluþróun og nýmæli í kennslu á Heilbrigðisvísindasviði HÍ fyrir árið 2025. Að þessu sinni komu verðlaunin í hlut Atla Ágústssonar, lektors við Námsbraut í sjúkraþjálfun og Berglindar Evu Benediktsdóttur, dósents við Lyfjafræðideild. Bæði voru tilnefnd af HVS til miðlægra kennsluverðlauna HÍ og hlaut Berglind þau verðlaun á dögunum.

Afhending kennsluverðlaunanna var liður í kennsluþróunardegi HVS en í þetta sinn var dagurinn helgaður gervigreind og áhrifum hennar á námsmatsaðferðir. Ólafur Ögmundarson, forseti Matvæla- og næringarfræðideildar og formaður kennslunefndar HVS, afhenti kennsluverðlaunin.

Háskólar, fjármögnun þeirra og staða innanlands og alþjóðlega hefur verið mjög í umræðunni hérlendis undanfarnar vikur. Um nýliðna helgi var Jón Atli Benediktsson í viðtali á Sprengisandi á Bylgjunni þar sem hann ræddi m.a. framtíðarsýn skólans, stefnumál og fjármögnun. Í viðtalinu sagði Jón Atli að Háskólinn skrapaði botninn hvað fjármögnun varðaði sem væri auðvitað mjög alvarlegur hlutur. Hann fagnaði þó sérstaklega viðbótarfjármögnun til háskólastigsins í nýrri fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar en hann tiltók að við Íslendingar værum samt ekki að ná meðaltali þess sem háskólar njóta innan OECD.

Í viðtalinu ræddi hann einnig áherslur sem fram hafa komið í viðtölum við Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, ráðherra háskólamála, í fjölmiðlum síðustu dagana en í þeim hefur verið vikið að erfiðri stöðu íslenska háskólakerfisins.

Um þessar mundir eru 50 ár síðan kennsla hófst við námsbraut í hjúkrunarfræði við Háskóla Íslands og verður því fagnað með glæsilegri hátíð föstudaginn 29. september í Aðalbyggingu skólans. Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan námið var sett á laggirnar og í dag menntar Hjúkrunar- og ljósmóðurfræðideild nemendur til fjölbreyttra starfa innan heilbrigðiskerfisins eins og þær Sóley S. Bender, prófessor emerita og nemandi í fyrsta árgangi hjúkrunarfræðinámsins, og Lovísa Snorradóttir, nýútskrifaður hjúkrunarfræðingur frá HÍ, ræða nánar hér að neðan.

Flestir Íslendingar þekkja Gran Canaria sem sumarleyfisstað, en í höfuðborg eyjunnar má finna forvitnilegt safn brjóstmynda. Brjóstmyndir sjö Íslendinga eru þar meðal annarra í eigu safnsins, sem snýr aðallega að efnismenningu frumbyggja eyjanna. Í bókinni Andlit til sýnis: Íslendingar og aðrir á Kanarísafninu, sem gefin var út hjá Sögufélagi, segir Kristín Loftsdóttir, prófessor í mannfræði og höfundur bókarinnar, frá brjóstmyndunum á safninu og hvernig þær urðu til. Bókin er afrakstur umfangsmikils rannsóknarverkefnis sem tengist fyrst og fremst Kanaríeyjum en hefur einnig falið í sér rannsóknarvinnu á meginlandi Spánar og í Frakklandi og kemur inn á mörg málefni sem snerta samtíma okkar.  

Ég heiti Viktor Ágústsson og ég brautskráðist sem viðskiptafræðingur frá Háskóla Íslands núna í júní 2024. Ég vinn í fjármáladeild Vegagerðarinnar. Ég fékk vinnuna í framhaldi af starfsþjálfun sem ég fékk að taka þátt í í gegnum námið. Ég kláraði starfsþjálfunina og hóf störf í apríl með skóla og hef svo skrifað undir samning út árið. Þetta starf var ekki auglýst að mér vitandi heldur var mér boðið á fund þar sem mér var boðið að halda áfram eftir þjálfunina.

Hvernig finnst þér námið hafa hjálpað þér í starfi?

Námið hefur hjálpað mér á ótal vegu eins og að læra alla þá hluti sem koma starfinu beint við eins og áætlanagerðir, ýmis útreikninga og hugtök sem notuð eru við þessa vinnu. En það sem mér finnst námið ekki síður hafa kennt mér er rökhugsun og hversu mikilvægt tengslanet getur verið.

Guðrún Jóhanna Guðmundsdóttir og Hildur Halldórsdóttir kenna nokkur vinsæl námskeið hjá Endurmenntun HÍ og hafa gert það árum saman. Þær eru sérfræðingar í mannauðsmálum og eigendur AUKI - mannauður og stjórnendaráðgjöf en fá einnig til liðs við sig gestakennara sem eru sérfræðingar, hver á sínu sviði. Við tókum þær stöllur tali.

• Meðal annars fjölgun umsókna í lögfræði, hagfræði, næringarfræði, tungumálum og leikskólakennarafræði
• Íslenska sem annað mál áfram með flestar umsóknir
• Umsóknir um örnám yfir 600

Háskóla Íslands bárust nærri 5.100 umsóknir um grunnnám og tæplega 4.000 um framhaldsnám fyrir komandi skólaár. Samalagt eru þær því rúmlega 9.000. Af þeim eru yfir 600 umsóknir um nýja tegund háskólanáms á framhaldsstigi, örnám, sem ætlað er að mæta kröfum fólks í atvinnulífi sem vill bæta við sig þekkingu á afmörkuðu sviði.

Umsóknarfrestur vegna grunnnáms rann út þann 5. júní og um flestar námsleiðir í framhaldsnámi þann 15. apríl. Umsóknir um grunnnám í ár eru eilítið fleiri en í fyrra en þess skal getið að umsóknum á því námsstigi fjölgaði um tíu prósent í fyrra. Umsóknir um framhaldsnám eru hins vegar aðeins færri en í fyrra en á pari við árið 2023.

Í sumar verða sjö nemendur Háskóla Íslands við nám í Stanford-háskóla í Bandaríkjunum, í svokölluðu Stanford Summer International Honors Program. HÍ er einn fárra háskóla í heiminum sem hefur kost á að senda nemendur í þetta sérstaka heiðursprógram sem stendur yfir í átta vikur. 

Nemendurnir sjö sem halda til Stanford eru þau: Agatha Elín Steinþórsdóttir, nemi í lífefna- og sameindalíffræði, Ásgerður Erla Haraldsdóttir, nemi í sálfræði, Daðey Ásta Hálfdánsdóttir, nemi í efnaverkfræði, Iðunn Andradóttir, nemi í læknisfræði, Kristján Dagur Egilsson, nemi í hagnýtri stærðfræði, Ómar Ingi Halldórsson, nemi í rafmagns- og tölvuverkfræði, og Urður Andradóttir, nemi í læknisfræði.

Háskóli Íslands hefur átt í samstarfi við Stanford-háskóla frá árinu 2010 en hann er einn fremsti háskóli heims og býður upp á nám á breiðu sviði. 

Ný ásýnd Endurmenntunar Háskóla Íslands hefur litið dagsins ljós með nýju einkennismerki og litakorti á vefsíðu EHÍ og víðar. Tilefnið er meðal annars að í haust fagnar Endurmenntun 40 ára afmæli.

Nýtt einkennismerki skartar hinni grísku Pallas Aþenu sem gegndi til forna meðal annars hlutverki mennta- og viskugyðju. Mörg tengja hana við Háskóla Íslands enda er Endurmenntun HÍ hluti af þeirri rótgrónu menntastofnun og opnar þannnig öllum gátt inn í þá þekkingu sem þar er að finna. Um leið er Endurmenntun Háskóla Íslands fyrir öll. Háskólagráðu er einungis krafist á sumum námsleiðum.

Kennarar eru lykilfólk Endurmenntar og því er lögð áhersla á að vekja athygli á þeim þegar starfsemin er kynnt. Kennararnir eru vel á þriðja hundrað manns á hverju ári, fyrsta flokks fagfólk og reynsluboltar með sérþekkingu á sínum mikilvægu sviðum.

Sálfræðiþjónusta við börn háskólanema hefur nú verið aukin talsvert hjá Sálfræðiráðgjöf háskólanema. Þar veita MS-nemar í klínískri barnasálfræði þjónustu undir handleiðslu Dagmarar Kr. Hannesdóttur, lektors við Sálfræðideild og sérfræðings í klínískri barnasálfræði, en hún státar af 20 ára starfsreynslu á þessu sviði. Í boði er ráðgjöf og bein meðferð fyrir foreldra og börn og unglinga á aldrinum 3-18 ára við eftirfarandi vanda: 

• Kvíða, fælni og áráttu-þráhyggju
• Depurð og slakri sjálfsmynd
• ADHD og erfiðri hegðun
• Samskipta- og félagsfærniþjálfun 

Nemendur greiða aðeins kr. 1.500 fyrir hvern tíma sem er umtalsvert lægra en á hinum almenna markaði.

Inngilding í háskólanámi er sérstakt áhersluatriði Stúdentaráðs Aurora-háskólanna (ASC) á yfirstandandi skólaári og ráðið kynnti þær áherslur á haustráðstefnu Aurora sem fór fram í Palacky-háskólanum í Olomouc í Tékklandi 16.-18. október. 

Palacky-háskólinn er einn af meðlimum Aurora sem er samstarfsvettvangur níu evrópskra háskóla, þar á meðal Háskóla Íslands. Meðal þeirra sem sóttu ráðstefnuna fyrir hönd HÍ voru tveir nemendafulltrúar, þær Nana Bruhn Rasmussen, alþjóðafulltrúi Stúdentaráðs Háskóla Íslands (SHÍ) og ritari ASC, og Sigríður Helga Kárdal Ásgeirsdóttir, sviðsráðsforseti Heilbrigðisvísindasviðs og meðlimur í ASC.

Stúdentaráð Aurora stýrði jafnframt sérstökum viðburði á ráðstefnunni þar sem rætt var um fjölbreytileika og inngildingu, mikilvægi þess að nemendur taki virkan þátt í vinnu Aurora og þóknun til nemendafulltrúa Aurora. 

Sálfræðiþjónusta við börn háskólanema og starfsfólks HÍ hefur nú verið aukin talsvert hjá Sálfræðiráðgjöf háskólanema. Þar veita MS-nemar í klínískri barnasálfræði þjónustu undir handleiðslu dr. Dagmarar Kr. Hannesdóttur, lektors við Sálfræðideild og sérfræðings í klínískri barnasálfræði, en hún státar af 20 ára starfsreynslu á þessu sviði. Í boði er ráðgjöf og bein meðferð fyrir foreldra og börn og unglinga á aldrinum 3-18 ára við eftirfarandi vanda:

• Kvíða, fælni og áráttu-þráhyggju
• Depurð og slakri sjálfsmynd
• ADHD og erfiðri hegðun
• Samskiptaþjálfun
• Svefnvanda

Nemendur greiða aðeins 1.500 fyrir hvern tíma sem er umtalsvert lægra en á hinum almenna markaði.

Ef þú hefur áhuga á að njóta haustlitanna í einni aðgengilegustu eldstöðinni í nágrenni höfuðborgarinnar þá er tækifærið núna um helgina. Núna á  laugardag, þann 28. september, stendur Háskóli Íslands nefnilega fyrir fróðleiksgöngu um Búrfellsgjá í samvinnu við Ferðafélag barnanna, anga innan Ferðafélags Íslands. Gangan er helguð fróðleik um fjölmargt sem ber fyrir augu. 

Að rölta eftir Búrfellsgjá býður svo sannarlega upp á stórveislu fyrir öll skynfæri, ekki síst núna þegar haustlititnir hafa gripið landið. „Þegar maður röltir um gjána áttar maður sig á smæð sinni gagnvart náttúruöflunum sem sífellt minna á sig,” segir Jón Örn Guðbjartsson, vísindamiðlari við HÍ, sem mun leiða gönguna um Búrfellsgjá að gígnum Búrfelli með fararstjórum úr Ferðafélagi barnanna. 

Sálfræðiþjónusta við börn háskólanema og starfsmanna HÍ á vegum Sálfræðiráðgjafar háskólanema hefur verið opnuð á ný eftir jólafrí. Þar veita MS-nemar í klínískri barnasálfræði þjónustu undir handleiðslu dr. Dagmarar Kr. Hannesdóttur, lektors við Sálfræðideild og sérfræðings í klínískri barnasálfræði, en hún státar af 20 ára starfsreynslu á þessu sviði. Í boði er ráðgjöf og bein meðferð fyrir foreldra, börn og unglinga á aldrinum 3-18 ára við eftirfarandi vanda: 

• Kvíða, fælni og áráttu-þráhyggju
• Depurð og slakri sjálfsmynd
• ADHD og erfiðri hegðun
• Samskiptaþjálfun 
• Svefnvanda

Nemendur og starfsmenn greiða aðeins kr. 1.500 fyrir hvern tíma sem er umtalsvert lægra en á hinum almenna markaði.

Háskóli Íslands stendur fyrir síðdegismálþingi í minningu Páls Skúlasonar, prófessors og fyrrverandi rektors, þann 4. júní í Hátíðasal háskólans. Tilefnið er afmæli Páls Skúlasonar, sem hefði orðið 80 ára þann dag.

Páll var ekki aðeins áhrifamikill heimspekingur heldur einnig farsæll rektor Háskóla Íslands á árunum 1997 til 2005. Á meðan hann gegndi embætti rektors lagði hann mikla áherslu á að efla akademískt frelsi og gagnrýna hugsun innan háskólasamfélagsins. Verk hans og hugmyndir hafa haft varanleg áhrif á íslenskt samfélag, háskóla og heimspekina.

Á málþinginu flytur fyrrverandi samstarfsfólk, nemendur og vinir Páls fræðileg erindi sem snerta heimspeki og verk Páls. Á meðal helstu viðfangsefna hans voru stjórnmál og lýðræði, siðfræði náttúrunnar, hlutverk háskóla, siðfræði og gagnrýnin hugsun, verufræði, merking og tilgangur.

Jón Atli Benediktsson, fyrrverandi rektor Háskóla Íslands, hefur hlotið nafnbót heiðurs-senators við Leopold-Franzens háskólann í Innsbrück og tók hann við viðurkenningunni á árlegri háskólahátíð skólans (Dies Academicus) í dag, föstudaginn 17. október. Viðurkenninguna hlýtur Jón Atli fyrir framúrskarandi framlag á vettvangi Aurora-samstarfsnetsins.

Háskóli Íslands er einn af stofnháskólum Aurora-netsins, samstarfs níu evrópskra háskóla sem vinnur að kennsluþróun og nýsköpun í starfsemi háskóla með það fyrir augum að gera nemendum betur kleift að takast á við hnattrænar áskoranir samtímans. Jón Atli lagði í rektorstíð sinni við Háskóla Íslands mikla áherslu á eflingu samstarfsins en hann gegndi starfi forseta Aurora á árunum 2020-2024.

Fjórir nemendur HÍ, Antonia Hamann, Friend Nnadozie Osuorji, Harrison Collins og Matei Popescu, tóku í lok maí þátt í vikulangri vinnustofu í skapandi skrifum í Palacký háskólanum í Olomouc í Tékklandi en vinnustofan var á vegum Aurora-samstarfsins.  

Aurora-samstarfið er net evrópskra háskóla sem leggur áherslu á kennslu og rannsóknir og vinnur að því að þróa háskólanám til framtíðar. Sérstök áhersla er á kennsluþróun og nýsköpun í starfsemi háskóla með það fyrir augum að undirbúa nemendur sem best undir áskoranir framtíðarinnar. Vinnustofan í Tékklandi í skapandi skrifum var liður í því. 

Nemendur frá fjórum skólum innan Aurora-samstarfsins, Háskóla Íslands, University of East Anglia, Háskólanum í Duisburg-Essen og Palacký-háskóla tóku þátt í vinnustofunni í Olomouc með það að markmiði að æfa sig í ritun prósa, ljóða og karakterlýsinga.

Störfin sem hverfa og störfin sem verða til í fjármálageiranum, fjárfestingar kvenna, gervigreind í ráðningum, aðfengi innflytjenda að fjármálaþjónustu, fjármál og sjálfbærni og þjónustu- og mannauðsstjórnun er meðal þess sem verður til umræðu á hinni árlegu ráðstefnu Viðskiptafræðideildar Háskóla Íslands, Viðskipti og vísindi. Ráðstefnan hófst laugardaginn 14. mars og stendur til föstudagsins 20. mars og fer bæði fram á Háskólatorgi og utan skólans.

Þetta er í fjórða sinn sem ráðstefnan er haldin en þar mætist fræðafólk úr háskólasamfélaginu og stjórnendur, sérfræðingar og leiðtogar úr fyrirtækjum víða úr atvinnulífinu og ræða þau viðfangsefni sem móta framtíð viðskipta og atvinnulífs. Í erindum, pallborðsumræðum og sófaspjalli deila þau reynslu sinni af því hvernig ný þekking og ný tækni breytir starfsháttum fyrirtækja og vinnumarkaði.

Jón Atli Benediktsson, rektor Háskóla Íslands, og Daniel Leeb, framkvæmdastjóri Geimvísindastofnunar Íslands (Iceland Space Agency - ISA), sem er einkaaðili, hafa undirritað viljayfirlýsingu um samstarf á sviði geimrannsókna. Viljayfirlýsingin felur líka í sér að leitað verði samstarfs við vísindamenn á þessu sviði innan alþjóðlegra stofnana eins og Geimferðastofnunar Bandaríkjanna (NASA) og Evrópsku geimferðastofnunarinnar (ESA).

Í viljayfirlýsingunni felst m.a. að skoðaður verði fýsileiki þess að setja á stofn sérstaka geimrannsóknastofnun hér á landi. Ætlunin með viljayfirlýsingunni er jafnframt að skapa nemendum í framhaldsnámi og nýdoktorum við HÍ tækifæri á þessu sviði með möguleg nemenda- og starfsmannaskipti við erlendar rannsóknastofnanir í huga. Jafnframt gerir viljayfirlýsingin ráð fyrir að Háskólinn og ISA vinni saman að því að skapa nemendum á öllum skólastigum tækifæri á sviði STEAM-greina í gegnum tengsl ISA við NASA og verkefni tengd reikistjörnufræðum.

Gervigreind hefur verið fyrirferðarmikil í samfélagsumræðunni undanfarið, þar á meðal innan veggja Háskólans, enda getur tæknin verið afar gagnleg í háskólastarfi. Sífellt er verið að prófa og uppgötva nýjar leiðir til að nýta gervigreind í rannsóknum og öðru vísindastarfi og innan Háskóla Íslands hefur Hafsteinn Einarsson, lektor í tölvunarfræði, látið mikið að sér kveða á þessu sviði. Hann rannsakar nú ásamt nemendum sínum og starfsfólki við Hafrannsóknastofnun hvernig nýta megi gervigreind til þess að tegundagreina fiska.  

Háskóli Íslands er á 10 listum yfir fremstu skóla heims á afmörkuðum fræðasviðum á hinum virta lista Shanghai Global Ranking of Academic Subjects og á níu sambærilegum listum tímaritsins Times Higher Education (THE). Listarnir voru birtir í síðustu viku og Háskóli Íslands er sem fyrr eini íslenski skólinn á báðum listum.

„Kjarni rannsóknar minnar liggur á hinu lifandi sviði íþróttafélagfræði. Í henni reyni ég að öðlast skilning á því hvernig hið flókna samspil samfélags og menningar hefur áhrif á árangur tiltekinna samfélaga í tilteknum íþróttum. Hvers vegna eru Brasilíumenn svona góðir í fótbolta, Indverjar í krikket, Keníamenn í langhlaupum og Nýsjálendingar í rúgbíi og Íranar í grísk-rómverskri glímu,“ segir íranski doktorsneminn Saeed Shamshirian um doktorsrannsókn sína í félagfræði við Háskóla Íslands.

Áhersla hans er ekki síst á síðastnefndu greinina en grísk-rómversk glíma er meira en bara íþrótt í Íran, hún er í senn stolt þjóðarinnar á vettvangi íþróttanna og mikilvægur þáttur af þjóðernislegri, trúarlegri og menningarlegri sjálfsmynd þjóðarinnar að sögn Saeeds. „Þegar horft er á árangur Írans í íþróttum á alþjóðavettangi er óhætt að segja glíman tróni á toppnum og til marks um það eru 47 af 76 Ólympíuverðlaunum sem Íranar hafa unnið til frá upphafi í þeirri grein.“

Jón Atli Benediktsson, rektor Háskóla Íslands og prófessor í rafmagns- og tölvuverkfræði, er sjötta árið í röð á á lista hins virta greiningarfyrirtækis Clarivate Analytics yfir áhrifamestu vísindamenn heims.

Listinn kallast Highly Cited Researchers og byggist á gögnum úr gagnabankanum Web of Science þar sem finna má upplýsingar um það hversu oft er vitnað til rannsókna vísindamanna um allan heim. Listinn byggist jafnframt á ítarlegri gæðaskoðun á þeim gögnum og mati sérfræðinga. Listinn nær til þess eins prósents vísindamanna innan hverrar fræðigreinar sem mest er vitnað til í vísindagreinum sem birtast í alþjóðlegum vísindatímaritum. Listinn í ár nær til nærri 6.900 vísindamanna á 20 mismunandi fræðasviðum og horft er til tilvitnana í rannsóknir þeirra á árabilinu 2012-2022.

Menntasjóður Hugvísindasviðs auglýsir eftir umsóknum um styrki úr sjóðnum. Tilgangur sjóðsins er að styrkja doktorsnema á lokastigum náms við deildir Hugvísindasviðs.
 
Umsóknarfrestur er til 3. apríl 2024.
 
Heildarfjárhæð styrkja er 2,1 milljón króna, sem skiptist á þrjú verkefni og fær hvert verkefni 700.000 krónur.
 
Í umsókn um styrk þurfa eftirtalin atriði að koma fram:

Aðstandendur þeirra rannsóknarverkefna innan Háskóla Íslands sem hlotið hafa veglega styrki frá Evrópska rannsóknaráðinu (European Research Council, ERC) á undanförnum árum hljóta að þessu sinni verðlaun skólans fyrir frumkvæði og forystu. Verðlaunin voru afhent af Jóni Atla Benediktssyni, rektor HÍ, á ársfundi skólans núna í morgun. Árangur vísindafólksins sem varð verðlaunað hefur verið afar glæsilegur og í samræmi við þau markmið HÍ að afla stórra rannsóknarstyrkja eins og ERC-styrkja. Með slíkum styrkjum er skotið enn frekari stoðum undir öflugt vísindastarf á Íslandi og í alþjóðlegu samstarfi.

NordVulk – far and frequent, sem skipað er jarðvísindafólki við Háskóla Íslands, kom, sá og sigraði í samkeppni sem haldin var innan húss í skólanum í tengslum við átakið Hjólað í vinnuna sem fór fram dagana 8.-28. maí. Hlui liðsins tók við sigurverðlaunum á vorfagnaði rektors á Háskólatorgi 6. júní en það náði einnig glæsilegum árangri í landskeppni átaksins.

Meginmarkmið átaksins er að vekja athygli á virkum ferðamáta sem hagkvæmum, heilsusamlegum og umhverfisvænum samgöngumáta og eru þátttakendur hvattir til að hjóla, ganga, hlaupa eða nýta almenningssamgöngur til og frá vinnu.

Alls lagði starfsfólk Háskóla Íslands, sem skráði sig til leiks, að baki rúmlega 8.300 kílómetra í átakinu. Það jafngildir rúmum sex hringjum í kringum landið. Þessi árangur skilaði skólanum m.a. í 3. sæti í samkeppninni í hópi stofnana og fyrirtækja með yfir 800 starfsmenn þegar mið var tekið af hlutfalli hjólaðra daga. 

Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, og Jón Atli Benediktsson, rektor Háskóla Íslands, lögðu í dag nýjan hornstein að Sögu við Hagatorg. Endurbætur í Sögu eru langt komnar og reikna má með að starfsfólk og nemendur Háskóla Íslands flytji inn í húsið síðar í haust.

Framkvæmdir á Sögu hafa staðið yfir frá árinu 2022 en ríkið og Félagsstofnun stúdenta festu kaup á húsnæðinu í lok árs 2021. Þar verður ýmis starfsemi Háskóla Íslands og tengdra aðila, þar á meðal Menntavísindasvið Háskóla Íslands, sem flyst úr Stakkahlíð og Skipholti, og upplýsingatæknisvið skólans auk fleiri starfseininga. Auk þess eru í Sögu 111 nemendaíbúðir á vegum Félagsstofnunar stúdenta en fyrstu nemendurnir fluttu þangað inn í fyrravor.

Liðið DODICI- úr Vopnafjarðarskóla sigraði í hinni árlegu og alþjóðlegu tækni- og hönnunarkeppni First LEGO League sem fram fór í Háskólabíói í dag. Um leið vann liðið sér inn þátttökurétt í norrænum keppnum FIRST LEGO League sem fara fram síðar í vetur.

Háskóli Íslands heldur utan um keppnina hér á landi en markmið hennar er að efla áhuga ungs fólks á vísindum og tækni og styrkja færni þeirra í lausnamiðaðri og skapandi hugsun. Keppnin reynir á nýsköpunarhugsun, samskiptahæfni og samstarf liða og hefur jafnframt það hlutverk að efla sjálfstraust þátttakenda. Keppnin er haldin með stuðningi Verkfræðingafélags Íslands. 

Háskóla Íslands bárust ríflega 80 umsóknir í AWE-frumkvöðlahraðalinn fyrir konur sem nú er haldinn í fjórða sinn á Íslandi. Tuttugu og fjórar viðskiptahugmyndir voru valdar til þátttöku í hraðlinum og aðstandendur þeirra, 33 konur, hefja í þessari viku vegferð sem miðar að því að þróa hugmyndirnar enn frekar undir leiðsögn reynslumikils hóps kvenna úr íslensku atvinnulífi. 

Auglýst var eftir þátttakendum í hraðlinum í kjölfar kynningarfundar í nóvember og ljóst er af umsóknafjöldanum að mikil þörf er fyrir hraðal af þessu tagi. Þátttakendur koma frá öllum landshornum og var sérstök áhersla lögð á að virkja konur af  erlendum uppruna á Íslandi og er ánægjulegt að greina frá því frá því að sú viðleitni skilaði sér.  

Þegar rignir myndast vatnsflaumur af þökum og götum sem getur flætt inn í hús og valdið skemmdum á húsum og innbúi. Hefðbundna leiðin til að draga úr slíkri slysa- og tjónahættu er að fanga og flytja vatnið í lagnakerfi neðanjarðar út í næstu á eða strandsjó. Slík mannvirki eru dýr og mörg hver eru komin til ára sinna. Auk þess geta þau ekki annað auknu álagi, til dæmis vegna þéttingar byggðar eða aukinnar úrkomuákefðar sem fylgir hnattrænni hlýnun. 

„Á síðustu áratugum hefur ný hugmyndafræði um blágrænar ofanvatnslausnir verið að ryðja sér til rúms en hún byggir á því að nýta vatn sem auðlind þar sem hún fellur í stað þess að flytja það í burtu, meðal annars með byggingu regnbeða (e. bioretention cells),“ segir Hrund Ólöf Andradóttir, prófessor við Umhverfis- og byggingaverkfræðideild Háskóla Íslands. Hún leiðir nú rannsókn á margþættum ávinningi blágrænna innviða í borg.

Menntasjóður Hugvísindasviðs auglýsir eftir umsóknum um styrki úr sjóðnum. Tilgangur sjóðsins er að styrkja doktorsnema á lokastigum náms við deildir Hugvísindasviðs.
 
Umsóknarfrestur er til 16. apríl 2025. 
 
Heildarfjárhæð styrkja er 2,1 milljón króna, sem skiptist á þrjú verkefni og fær hvert verkefni 700.000 krónur.
 
Í umsókn um styrk þurfa eftirtalin atriði að koma fram:

Kennarar í grunn- og framhaldsskólum á Íslandi hafa orðið varir við aukna niðrandi orðræðu meðal nemenda og upplifa stundum neikvætt viðmót frá foreldrum og aðstandendum barna gagnvart umfjöllun um hinsegin málefni. Þetta sýna niðurstöður nýlegrar rannsóknar innan Háskóla Íslands á því hvernig viðhorf til hinsegin fólks litar reynslu kennara sem eru hinsegin og/eða fræða um hinsegin málefni í grunn- eða framhaldsskólum hérlendis.

„Ég er að skoða þetta vegna þess að erlendum ferðamönnum hefur fjölgað svo brjálæðislega hérna á landi. Ég var sjálf að vinna á bráðamóttökunni og fann fyrir því hversu mikið þeim fjölgaði sem leituðu þangað. Sumir áttu heima hjá okkur en aðrir hefðu átt að fara á Læknavaktina. Það vantaði úrræði og það þurfti að skoða af hverju þeir voru að koma, hver væru helstu veikindin, af hverju þeir eru að slasast og hjúkrunarþörf þeirra. Ég vildi líka rýna í kostnaðinn til að geta bætt verklag við bæði forvarnir hjá heilbrigðisþjónustunni sem ferðamenn þurfa og til að svara spurningunni: Hvar á þetta fólk heima?“

Frá árinu 2022 hefur umsóknum um nám í Háskóla Íslands frá stúdentum með ríkisfang utan EES fjölgað gífurlega, eða úr 1.108 árið 2022 í 2.471 árið 2025. Þetta jafngildir 123 prósenta aukningu. Fyrir þetta skólaár voru 30% umsókna samþykktar, en það er svipað samþykktarhlutfall og verið hefur. Flestar umsóknir komu frá Filipseyjum, Bandaríkjunum, Nígeríu og Gana. Þó voru aðeins um 18 prósent umsókna frá Nígeríu samþykktar, 24 prósent frá Gana, 40 prósent frá Bandaríkjunum en 64 prósent frá Filipseyjum.

Aukin aðsókn á þessu skólaári olli því að tafir urðu á afgreiðslu umsókna bæði innan skólans og hjá Útlendingastofnun. Því miður leiddi það til þess að talsverður fjöldi tilvonandi nemenda missti af upphafi skólaárs í ágúst 2025, en 130 þeirra fengu boð um að hefja nám í janúar 2026 þess í stað.

Ferðalag hugmyndar, sem kviknar á rannsóknastofu í kolli vísindamanns, yfir í lausn sem til dæmis getur nýst til að lækna sjúkdóma, leysa umhverfisáskoranir, skapa nýja atvinnuvegi eða létta fólki lífið er afar tímafrekt. Oft tekur það ár ef ekki áratugi að sjá afrakstur vinnunnar. Því skiptir þrautseigja afar miklu máli. Þetta þekkja þau Berglind Eva Benediktsdóttir og Páll Þór Ingvarsson, dósentar við Lyfjafræðideild, og Jens Guðmundur Hjörleifsson, lektor við Líf- og umhverfivísindadeild. Þau sigruðu á dögunum í frumkvöðlakeppnninni Gullegginu með hugmynd sem miðar að því að þróa sértækar líftæknilausnir til að greina og meðhöndla krabbamein.

Baldur Þórhallsson, prófessor við Stjórnmálafræðideild, Elsa Eiríksdóttir, dósent við Deild faggreinakennslu, Ásta Dís Óladóttir, prófessor við Viðskiptafræðideild, og Kristbjörg Olsen, verkefnisstjóri á Kennslusviði, tóku í dag við viðurkenningum fyrir lofsvert framlag í starfi við skólann. Viðurkenningarnar, sem eru á sviði kennslu, rannsókna, jafnréttismála og annarra starfa, voru afhentar á upplýsingafundi rektors fyrir starfsfólk.

Yfir 20 ár eru liðin síðan farið var að veita viðurkenningar fyrir lofsverðan árangur í starfi við HÍ. Í upphafi voru þær í þremur flokkum, á sviði kennslu, rannsókna og almennra starfa. Fyrir nokkrum árum var fjórðu viðurkenningunni bætt við, fyrir lofsvert framlag til jafnréttismála. Er þetta í samræmi við þá áherslu sem lögð er á jafnréttismál í stefnu Háskóla Íslands. Hátt í 80 manns hlotið viðurkenninguna frá upphafi.