Skip to main content

Félagsfræði

Félagsfræði

Félagsvísindasvið

Félagsfræði

BA gráða – 180 ECTS einingar

Í Félagsfræði eru stundaðar kerfisbundnar rannsóknir á þjóðfélaginu, sérstaklega nútíma þjóðfélagi. Félagsfræðingar rannsaka skipulag, stofnanir og þróun þjóðfélagsins, með áherslu á að greina orsakir breytinga milli einstaklinga og hópa. Meðal viðfangsefna félagsfræðinnar má nefna velferðarmál, afbrot, atvinnu- og efnahagslíf, fjölmiðla, stöðu kynjanna, innflytjendamál og mannfjöldaþróun.

Skipulag náms

X

Almenn félagsfræði (FÉL102G)

Fjallað er um hið félagsfræðilega sjónarhorn; helstu kenningar og beitingu þeirra á viðfangsefni í fortíð og samtíma. Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist yfirsýn um þekkingu helstu viðfangsefnum félagsfræðinnar. Áhersla er lögð á að tengja saman kenningar og niðurstöður rannsókna. Auk umfjöllunar um klassískar kenningar, nútímavæðingu og um miðlæg hugtök á borð við félagsgerð (social structure) og menningu (culture), kynnast nemendur rannsóknum á veigamiklum viðfangsefnum, t.d. lagskiptingu, fjöldahreyfingum, skipulagsheildum, hnattvæðingu, frávikum og sjúkdómum, kynjafræði, börnum og unglingum, innflytjendamálum og lífshlaupinu.

X

Íslenska þjóðfélagið (FÉL107G)

Í námskeiðinu verður kastljósinu beint að félagsfræðilegum rannsóknum á íslensku samfélagi. Kennarar námsbrautarinnar kynna tiltekin rannsóknarverkefni á sérsviði sínu, meginspurningar og sjónarhorn, aðferðir og helstu niðurstöður.

X

Félagssálfræði (FÉL109G)

Í námskeiðinu verður í upphafi fjallað um kenningarlegar forsendur félagsfræði og sálfræði og tengingu þeirra í félagssálfræði. Hópamyndun og samskipti innan hópa eru lykilþættir í umfjölluninni. Sérstök áhersla er á aðferðafræði félagssálfræðinnar s.s. þátttökuathuganir og tilraunir. Þá verður fjallað um hagnýta þætti félagssálfræðinnar t.d. í tengslum við afbrot, atvinnulíf og mannauðsstjórnum. Nemendur vinna verkefni á grundvelli rannsóknatexta sem hefur að markmiði aukinn skilning á samspili kenninga, aðferða og hagnýtingar. Það verkefni er helmingur námsmats, skriflegt próf hinn helmingurinn.

Að námskeiði loknu eiga nemendur að þekkja grunnhugtök í félagssálfræði og geta beitt þeim á samtímaviðfangsefni

X

Vinnulag í félagsfræði, mannfræði og þjóðfræði (FÉL108G)

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum grundvallarfærni í fræðilegum vinnubrögðum. Fjallað verður um frágang verkefna og ritgerða og mismunandi tegundir fræðilegra ritsmíða.Sérstök áhersla verður lögð á uppbyggingu ritgerða, tilvísanir í heimildir og framsetningu heimildaskrár. Námsmat byggir á vikulegum verkefnaskilum.

X

Félagsleg frávik, jaðarsetning og mannréttindi (Félagsfræði frávikshegðunar) (FÉL262G)

Viðfangsefnið í námskeiðinu eru samskiptakenningar í félagsfræði (Interactionism, Phenomenology og Ethnomethodology) eða svokallaðar míkrókenningar. Farið verður í fræðilegan grundvöll sjónarhornsins og hefðbundna vísindahyggju(positivism/empirism). Dæmi verða tekin úr veruleika samtímans um útfærslu þessara sjónarhorna. Áhersla verður lögð á samskipti, heimsmynd, sögulegar kringumstæður, merkingu/túlkun, vald/hagsmuni og sérstaklega á tilhneigingu til sjúkdómsvæðingar á hegðan sem brýtur í bága við viðmið samfélagsins.

X

Aðferðafræði: Rannsóknaraðferðir félagsvísinda (FÉL204G)

Markmið námskeiðsins er að nemendur kunni skil á undirstöðuatriðum í aðferðafræði félagsvísinda og geti gert grein fyrir helstu rannsóknaraðferðum. Fjallað verður um helstu þætti rannsóknarferlisins og grundvallaratriði aðferðafræðinnar. Þá er veitt yfirlit um helstu rannsóknaraðferðir félagsvísinda, þ. á m. tilraunir, spurningalistakannanir, athuganir á skráðum gögnum, innihaldsgreiningu, viðtalsrannsóknir og þátttökuathuganir. Rætt verður um styrkleika og takmarkanir mismunandi aðferða með hliðsjón af fjölbreytilegum markmiðum félagsvísindarannsókna.

X

Ójöfnuður: Efnahagur, kyn og minnihlutahópar (FÉL264G)

Ójöfnuður hefur löngum verið eitt meginhugtak félagsfræðinnar, enda hefur hún mikið fjallað um hvernig gæðum í samfélaginu er skipt og með hvaða afleiðingum. Lengi var talið að Ísland væri tiltölulega jafnt samfélag, en endurskoðun á fortíðinni hefur leitt í ljós að ójöfnuður hefur verið meiri en við höfum viljað viðurkenna í gegnum tíðina. Það sem er kannski mikilvægara er að efnahagslegur ójöfnuður hefur verið breytilegur til lengri tíma og frá tíunda áratugnum til allra síðustu ára hafa orðið miklar sveiflur í skiptingu tekna, eigna og fjárhagsþrenginga. Félagsfræðin hefur víða nálgun á birtingarform ójafnaðar í samfélaginu, til dæmis út frá kyni, aldri, þjóðerni, kynþætti og kynhneigð. 

Í þessu námskeiði munum við skoða helstu kenningar og rannsóknir félagsfræðinnar um ójöfnuð og setja þær í íslenskt samhengi. Við munum velta fyrir okkur hvers konar ójöfnuður er til staðar í samfélaginu og hvort ákveðnar tegundir ójöfnuðar eigi eftir að skipta meira máli í framtíðinni, meðal annars út frá breytingum í samfélagsumhverfinu og í samsetningu mannfjöldans. Að auki munum við skoða afleiðingar ójöfnuðar á líf einstaklinga, til dæmis varðandi heilsu þeirra, völd, afkomu og þátttöku í samfélaginu.

X

Fjölskyldur og fjölskyldustefna (FRG204G, FRG212G, FRG401G)

Markmið námskeiðsins er að kynna helstu hugtök, kenningar og rannsóknaráherslur í fjölskyldufræðum og fjölskyldufélagsfræði. Fjallað verður um fjölskylduna sem stofnun, þróun hennar, gerð, hlutverk og stöðu í samfélaginu frá sögulegu sjónarhorni. Sérstök áhersla verður lögð á umfjöllun um breytingar á stöðu mæðra, feðra og barna annars vegar og tengsl atvinnu og fjölskyldulífs hins vegar. Þá verða kynntar íslenskar rannsóknir og niðurstöður nýjustu samanburðarrannsókna á sviðinu.

X

Þroski, samskipti og tengsl: Kenningar um lífsskeið og tengslamyndun (FRG204G, FRG212G, FRG401G)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist þekkingu á lífsskeiðum, þroska og tengslamyndun. Kenningaþróunin verður skoðuð í ljósi sögu og fræðilegrar framvindu í félagsráðgjöf. Áhersla er lögð á hugmyndafræði og framlag frumkvöðla í félagsráðgjöf ásamt helstu viðfangsefnum sem tengjast faglegri nálgun í störfum félagsráðgjafa. Fjallað er ítarlega um lífsskeiðin og þau þroskaviðföng sem einstaklingar takast á við á hverju lífsskeiði fyrir sig. Sjónum er beint að þroska einstaklingsins út frá heildarsýn og samspils- og tengslakenningum. Einnig er hugað að hugrænum, félagslegum og tilfinningalegum þroska á mismunandi lífsskeiðum. Þá er fjallað um þýðingu mismunandi kenninga um lífskeið og þroskaferli í starfi félagsráðgjafa og hvernig þeir beita þekkingu sinni á þeim í starfi.

X

Öldrun og málefni aldraðra (FRG204G, FRG212G, FRG401G)

Fjallað verður um kenningar um öldrun, lífsskeiðaþróun og breytingaferli fullorðinsára frá félagslegu, líkamlegu og tilfinningalegu sjónarhorni. Einnig verður fjallað um löggjöf, stefnumörkun og hugmyndafræði í uppbyggingu þjónustu fyrir aldraða. Áhersla er lögð á starfshlutverk félagsráðgjafans og aðferðir við ráðgjöf, stjórnun, fræðslu og forvarnarstarf. Í lok námskeiðs er ætlast til að nemendur hafi tileinkað sér þekkingu á málefnum aldraðra og geti nýtt hana í starfi með öldruðum og fjölskyldum þeirra.

X

Tölfræði I: Inngangur (FÉL306G)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist undirstöðuþekkingu á tölfræði félagsvísinda. Nánar er fjallað um mælingar á miðlægni og dreifingu breyta. Stefnt er að því að nemendur geti gert grein fyrir helstu hugtökum ályktunartölfræði og framkvæmt marktektarpróf. Ennfremur er fjallað um mælingar á tengslum breyta, þ. á m. krosstöflur og einfalda aðhvarfsgreiningu. Þá er stuttlega fjallað um aðferðir til þess að stjórna breytum, s.s. hlutatöflur og hlutfylgni. Auk bóklegrar kennslu læra nemendur að nota tölfræðiforritið SPSS til þess að framkvæma útreikninga.

X

Klassískar kenningar í félagsvísindum (FÉL308G)

Markmið námskeiðsins er að kynna kenningar nokkurra af helstu frumkvöðlum þjóðfélagsfræðanna. Fjallað verður um kenningar Marx, Durkheim, Weber og Mead með sérstöku tilliti til hugmynda þeirra um eðli þjóðfélagsvísinda, orsakir þjóðfélagsþróunar, stéttaskiptingu og skipan valdsins.Í lok námskeiðsins er ætlast til að nemandi hafi lesið klassiska texta, kunni skil á meginhugtökum áðurnefndra frumkvöðla og geti beitt þeim við greiningu á nútímaþjóðfélögum. Kennsla fer fram í fyrirlestrum og með umræðum.

X

Eigindlegar rannsóknaraðferðir (FÉL430G)

Í námskeiðinu verða nemendum kynntir nokkrir helstu þættir eigindlegrar aðferðafræði innan félagsfræði, hvaða kenningar og rannsóknaspurningar kalli á slíkar aðferðir og hvernig þeim er beitt. Eigindlegar aðferðar byggjast á því að kafa á dýpið til að reyna að öðlast skilning á af hverju fólk hagar sér eins og það gerir og hvernig það tekur ákvarðanir. Þess vegna er reynt að vera sem næst daglegum vettvangi fólks við rannsóknir. Í námskeiðinu verður farið í lykilþætti eins og ákvörðun rannsóknaraðferðar, tengsl kenninga og aðferða, siðfræði rannsóknaaðferða,viðtöl (opin, hálfopin og lokuð), rýnihópa, þátttökuathuganir, uppnám, persónuleg gögn, orðræðugreiningu, notkun sögulegra gagna, greiningu á ljósmyndum og hreyfimyndum og loks samfléttun mismunandi aðferða m.a. eigindlegra og megindlegra aðferða. Fjallað verður um kosti og galla hverrar aðferðar og helstu leiðir sem notaðar eru við gagnagreiningu. Nemendur fá að spreyta sig á að gagnrýna eigindlegar rannsóknir í félagsfræði og æfa beiting mismunandi aðferða.

Námskeiðið er ætlað nemendum sem lokið hafa a.m.k. einu ári í félagsfræði. Það fer fram í fyrirlestrum og verklegum tímum. Ætlast er til virkrar þátttöku í tímum og er skyldumæting í þá.

X

Nútímakenningar í félagsfræði (FÉL404G)

Fjallað verður um nokkrar helstu kenningar í félagsfræði á 20. öld, m.a. vísindaheimspekilegar forsendur kenninga í þjóðfélagsfræðum, samskiptakenningar, átakakenningar og verkhyggju. Nemendur velja nýjar fræðibækur og tengja efni þeirra við þær kenningar sem fjallað er um í námskeiðinu.

X

Tölfræði II: Gagnagreining (FÉL416G)

Markmið námskeiðsins er tvíþætt: Annars vegar að nemendur kunni skil á tölfræðiaðferðum til þess að vinna úr mörgum breytum samtímis. Meðal annars verður fjallað um fjölbreytu-aðhvarfsgreiningu (multiple regression analysis) og þáttagreiningu (factor analysis). Hins vegar að nemendur öðlist reynslu af því að framkvæma spurningalistakönnun og beiti þessum aðferðum við úrvinnslu niðurstaðna. Tölfræðiforritið SPSS er notað við úrvinnslu gagna.

X

Tölfræði I: Inngangur (FÉL306G)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist undirstöðuþekkingu á tölfræði félagsvísinda. Nánar er fjallað um mælingar á miðlægni og dreifingu breyta. Stefnt er að því að nemendur geti gert grein fyrir helstu hugtökum ályktunartölfræði og framkvæmt marktektarpróf. Ennfremur er fjallað um mælingar á tengslum breyta, þ. á m. krosstöflur og einfalda aðhvarfsgreiningu. Þá er stuttlega fjallað um aðferðir til þess að stjórna breytum, s.s. hlutatöflur og hlutfylgni. Auk bóklegrar kennslu læra nemendur að nota tölfræðiforritið SPSS til þess að framkvæma útreikninga.

X

Klassískar kenningar í félagsvísindum (FÉL308G)

Markmið námskeiðsins er að kynna kenningar nokkurra af helstu frumkvöðlum þjóðfélagsfræðanna. Fjallað verður um kenningar Marx, Durkheim, Weber og Mead með sérstöku tilliti til hugmynda þeirra um eðli þjóðfélagsvísinda, orsakir þjóðfélagsþróunar, stéttaskiptingu og skipan valdsins.Í lok námskeiðsins er ætlast til að nemandi hafi lesið klassiska texta, kunni skil á meginhugtökum áðurnefndra frumkvöðla og geti beitt þeim við greiningu á nútímaþjóðfélögum. Kennsla fer fram í fyrirlestrum og með umræðum.

X

BA-smiðja II (FÉL601G)

Í námskeiðinu verður farið yfir hvernig á að kynna rannsóknarniðurstöður fyrir öðrum. Námskeiðið endar á málstofu BA-nema.

X

BA-smiðja I (FÉL501G)

Undirbúningsnámskeið fyrir BA-ritgerð i félagsfræði. Farið verður yfir hvernig velja á efni ritgerðar og leiðbeinanda.  Fjallað verður um frágang ritgerða og önnur praktísk atriði ásamt því að vinna gagnrýni á grein á sviði sem nemandi velur sér.

X

Nútímakenningar í félagsfræði (FÉL404G)

Fjallað verður um nokkrar helstu kenningar í félagsfræði á 20. öld, m.a. vísindaheimspekilegar forsendur kenninga í þjóðfélagsfræðum, samskiptakenningar, átakakenningar og verkhyggju. Nemendur velja nýjar fræðibækur og tengja efni þeirra við þær kenningar sem fjallað er um í námskeiðinu.

X

Tölfræði II: Gagnagreining (FÉL416G)

Markmið námskeiðsins er tvíþætt: Annars vegar að nemendur kunni skil á tölfræðiaðferðum til þess að vinna úr mörgum breytum samtímis. Meðal annars verður fjallað um fjölbreytu-aðhvarfsgreiningu (multiple regression analysis) og þáttagreiningu (factor analysis). Hins vegar að nemendur öðlist reynslu af því að framkvæma spurningalistakönnun og beiti þessum aðferðum við úrvinnslu niðurstaðna. Tölfræðiforritið SPSS er notað við úrvinnslu gagna.

X

BA-smiðja II (FÉL601G)

Í námskeiðinu verður farið yfir hvernig á að kynna rannsóknarniðurstöður fyrir öðrum. Námskeiðið endar á málstofu BA-nema.

X

BA-smiðja I (FÉL501G)

Undirbúningsnámskeið fyrir BA-ritgerð i félagsfræði. Farið verður yfir hvernig velja á efni ritgerðar og leiðbeinanda.  Fjallað verður um frágang ritgerða og önnur praktísk atriði ásamt því að vinna gagnrýni á grein á sviði sem nemandi velur sér.

X

BA-ritgerð í félagsfræði (FÉL261L, FÉL261L, FÉL261L)

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma.

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3106

X

BA-ritgerð í félagsfræði (FÉL261L, FÉL261L, FÉL261L)

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma. 

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar, sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3106

X

BA-ritgerð í félagsfræði (FÉL261L, FÉL261L, FÉL261L)

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma. 

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar, sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3106

X

Hátíðir, leikir og skemmtanir á Íslandi (ÞJÓ313G)

Námskeiðið tekur sérstaklega fyrir félagsmenningu í leik, skemmtan og á hátiðastundum, hér á landi og erlendis. Fjallað verður um siði og venjur í sambandi við ævihátiðir og hátiðir á árshringnum og ýmsum samkomum svo sem bæjarhátíðum og íþróttaviðburðum. Auk íslenskra hátíða verður t.d. rætt um Halloween, Mardi Gras og ýmsar evrópskar hátíðir. Þessir viðburðir flétta saman margvíslegu þjóðfræðiefni og hafa því jafnan verið eitt meginviðfangsefni þjóðfræðinga. Ætlunin er að kynna þá frjóu umræðu sem hefur átt sér stað um þessi efni undanfarið og lesnar hvort tveggja sígildar greinar og nýlegar rannsóknir. Mikið safn frumheimilda um hátiðir og samkomur er tiltækt og verður leitast við að rannsaka það í ljósi nýlegra kenninga. 

Vinnulag
Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

X

Þjóðerni, innflytjendur og þverþjóðleiki (MAN344G)

Námskeiðið fjallar um framlag mannfræðinnar til rannsókna á þjóðerni, fjölmenningarlegu samfélagi, innflytjendamálum og kynþáttahyggju. Gerð verður grein fyrir helstu viðfangsefnum mannfræðinnar á þessum sviðum og ólíkir fletir athugaðir í ljósi mikilvægis þjóðernis og fólksflutninga í heiminum í dag. Meðal annars verður skoðað við hvaða kringumstæður þjóðerni verður mikilvægt. Einnig verða athuguð tengsl þjóðernis við aðra þætti eins og stétt, kyn og menningu. Skoðuð verða þjóðernisfyrirbæri og fjölmenningarleg samfélög eins og þau birtast á mismunandi hátt á Íslandi og annars staðar í heiminum.

X

Íslenskar landsbyggðir í alþjóðlegu ljósi (FÉL035G)

Fjallað verður um helstu kenningar á sviði byggðafræði og rannsóknir á byggðamálum. Sérstök áhersla verður lögð á byggðaþróun á Íslandi í samanburði við önnur lönd í Evrópu og Norður-Ameríku. Þá verður fjallað um samspil grunngerðar og þjóðfélagsþróunar, fólksfjölgun, þéttbýlisvæðingu og samfélagsbreytinga á byggðaþróun. Meðal annars verður fjallað um lífsgæði og byggðaþróun með tilliti til landbúnaðar, sjávarútvegs, stóriðju, ferðaþjónustu, verslunar og þjónustu, heilbrigðisþjónustu og löggæslu, fjölmiðlunar, viðskiptaumhverfis, stjórnsýslu, menntunar og menningarlífs. Loks verður litið til áhrifa hnattvæðingar og fjölmenningar á byggðaþróun á Íslandi. Kynningar og umræður í vikulegum umræðutímum sem fara fram í rauntíma.

Námskeiðið er kennt við háskólann á Akureyri 

Nemendur verða að sækja um gestanám til að sitja námskeiðið: https://www.hi.is/nam/gestanam_opinberir_haskolar

X

Mannfræði lista (MAN078G)

Í þessu námskeiði verður farið yfir umfjöllun mannfræðinga um list í gegnum tíðina. Ólíkar skilgreiningar á hugtakinu list verða skoðaðar og í því samhengi tengsl þessa hugtaks við fagurfræði og siðferði. Leitað verður svara við þeirri spurningu hvort líta megi á hugtakið sem algilt, hvort verk, sem hinni vestrænt mótuðu skynjun þykir listræn í öðrum menningarsamfélögum, séu í raun list fyrir þá sem skapa þessi verk. Höfundaréttur, upprunaleiki og ýmis vandamál samfara samskiptum ólíkra menningarlegra hefða verða einnig tekin til athugunar. Til að varpa ljósi á þessa þætti verður leitað í etnógrafíuna og tekin dæmi frá ýmsum samfélögum víða um heim.

X

Kynjamannfræði (MAN348G)

Kynjamannfræði er samheiti yfir kvennamannfræði, mannfræði kynmenningar og femíníska mannfræði. Í námskeiðinu er fjallað um tilurð og þróun kynjamannfræði og raktar helstu áherslur sem einkenna hvert tímabil. Fjallað er um réttindabaráttu íslenskra kvenna, hún skoðuð í staðbundnu og hnattrænu samhengi og kennarar í mannfræði fjalla um mismunandi viðfangsefni á fræðasviðinu í tengslum við femíniska mannfræði. Þar má nefna líffræðilega mannfræði, hnattvæðingu, fólksflutninga og fjölmenningu, gagnrýni af jaðrinum, hinsegin fræði og kynverund og karlmennskur. 

X

Mannskepnur og önnur dýr (ÞJÓ103M)

Kennsla fer fram með fyrirlestrum, umræðu, rafrænum fyrirlestrum og vettvangsferðum í náttúru og á söfn.

Samskipti manneskjunnar við önnur dýr er viðfangsefni þessa námskeiðs sem við nálgumst frá bæði fræðilegum og listrænum sjónarhornum. Nemendur vinna sjálfstæð verkefni, um dýr að eigin vali, þar sem áhersla er einnig lögð á sjónræna framsetningu - t.d. teikningar eða ljósmyndir.  Í fyrirlestrum verður m.a. fjallað um hvítabirni, hvali, geirfugla og lunda og nýlegar rannsóknir á þeim.  Fjallað verður um áhrifavald og ólíkar birtingarmyndir dýra í margvíslegu listrænu og menningarlegu samhengi, til dæmis í fornbókmenntum, þjóðsögum, munnmælum, kvikmyndum, fréttum, efnismenningu og ferðamennsku. Þá verður til dæmis hugað að „framhaldslífi“ dýra í formi listmuna, safngripa og minjagripa. Við munum skoða gripi í einkaeigu og á opinberum vettvangi og spyrja spurninga á borð við: hvað gerist þegar lifandi dýri er breytt í safngrip? Hvernig þróast og breytist merking dýrsins í ólíku samhengi? Hvernig mótast hugmyndir okkar um dýr? Tekist verður á við hlutverk ólíkra dýra í þekkingasköpun og mótun orðræðu um loftslagsmál og málefni norðurslóða, tengsl við ákveðin landsvæði og menningarhópa og hlutverk þeirra í ímynda- og sjálfsmyndasköpun bæði fortíðar og samtíma.  Stigið verður út fyrir hefðbundna ramma sem snúa að aðgreiningu manna/dýra og annarra lífvera um leið og við könnum samtvinnaða hugmynda- og vistheima þeirra.

Markmið

Markmið námskeiðs er að velta upp áríðandi spurningum og málefnum er snúa að sambúð fólks og dýra, loftlagsbreytingum, útrýmingu dýrategunda og sjálfbærni. Við munum íhuga hvernig listamenn, rannsakendur, aðgerðasinnar og söfn hafa tekið þátt í umræðu um þessi málefni og hvernig hægt sé að þróa umræðuna áfram. Við munum skoða hvernig mismunandi lista- og menningarminjasöfn miðla hugmyndum og upplýsingum um samband manna og dýra í gegnum safneign sína og sýningar. Nemendur eru hvattir til að nálgast, með gagnrýnum hætti, sjónrænt efni, muni, gripi og texta, bæði rafrænt en einnig með heimsóknum á söfn og sýningar. 

X

Mannfræði Íslands: Fortíð, nútíð og framtíð (MAN438G)

Námskeiðið fjallar um nokkur lykilatriði íslensks þjóðfélags og menningar frá sjónarhóli mannfræðinnar. Það gefur sögulegt yfirlit rannsókna í mannfræði á Íslandi og leggur sérstaka áherslu á málefni íslensks nútíma samfélags.  Kennt verður á ensku til þess að gera námskeiðið aðgengilegt nemendum sem eru ekki íslensku mælandi og til þess að efla ensku kunnáttu og þjálfa fræðileg skrif nemenda á ensku.

X

Umhverfismannfræði (MAN509M)

Námskeiðið fjallar um rannsóknir mannfræðinnar og annarra fræðigreina félags- og mannvísinda á náttúru, umhverfi og tengslum manneskjunnar og umhverfis hennar. Ýmis grunnhugtök og fræðilegar hugmyndir sem umhverfismannfræðin og skyldar greinar nota verða kynnt og rædd.

Gerð er grein fyrir ýmsum tilraunum til að varpa ljósi á tilurð og einkenni ýmissa menningarstofnana og félagslegra ferla með skírskotun til vistkerfa og efnislegra skilyrða sem forsendu tilvistar þeirra. Þá verður vikið að gagnrýni sem þessi sjónarmið hafa sætt. 

Sérstaklega verður vikið að þeim nýju viðhorfum sem skapast hafa í umhverfismálum á síðustu árum, meðal annars hvað varðar auðlindanýtingu af ýmsu tagi og umhverfishyggju.

Síðast en ekki síst verður farið yfir ýmsa snertifleti loftslagsbreytinga og samfélaga víða um heim. Loftslag, loftslagsbreytingar og samfélög og menning verða einnig skoðuð í sögulegu ljósi, út frá ýmsum kenningum sem hafa komið fram um samband þeirra og gagnkvæm áhrif.

Nokkur etnógrafísk dæmi um samspil manns og umhverfis eru höfð til hliðsjónar í námskeiðinu. 

X

Kynjamyndir og kynusli: Inngangur að kynjafræði (KYN106G)

Í námskeiðinu er fjallað um helstu viðfangsefni kynjafræða í ljósi margbreytileika nútímasamfélaga. Kynjafræðilegu sjónarhorni er beitt til að gefa yfirlit yfir stöðu og aðstæður ólíkra hópa í samfélaginu. Kynnt verða helstu hugtök kynjafræða svo sem kyn, kyngervi, eðlishyggja og mótunarhyggja. Skoðað er hvernig kyn er ávallt samtvinnuð öðrum samfélagslegum áhrifabreytum.

X

Inngangur að þjóðfræði (ÞJÓ103G)

Þjóðfræði kynnt sem fræðigrein á íslenska og alþjóðlega vísu. Helstu hugtök þjóðfræðinnar skýrð sem og svið hennar. Rætt er meðal annars um kenningar um hópa, efnismenningu, siði, túlkun þjóðfræðiefnisins og hlutverk þjóðfræðinnar. Þá verður rætt ítarlega um rannsóknarsögu þjóðfræði hérlendis og í nágrannalöndum. Stuðst verður við aðalinngangsrit um þjóðfræði og greinar helstu þjóðfræðitímarita.

Vinnulag
Kennsla fer fram í fyrirlestrum kennara og umræðum hópsins, auk þess sem nemendur flytja fyrirlestra og stjórna umræðum. Nemendum  gefst tækifæri til að vinna einn tíu mínútna útvarpsþátt um þjóðfræðileg efni.

X

Ævintýri og samfélag: Hjálparhellur, hetjur og vondar stjúpur (ÞJÓ334G)

Ævintýri verða lesin og skoðuð í ljósi samfélagslegra gilda. Lögð verður áhersla á sagnahefðina, flutning sagnafólks, sísköpun þess og meðferð á sagnaminnum. Ævintýrin verða skoðuð m.t.t. hins breytilega efniviðar og hin ýmsu afbrigði einstakra gerða og minna borin saman. Þá verður leitast við að ráða í merkingu ævintýra, m.a. með táknrýni, auk þess sem þau verða skoðuð í félagslegu ljósi og sett í samhengi við það samfélag sem mótaði þau. Í því tilliti verður sérstaklega litið á stéttaskiptingu, kynjahlutverk og dagleg störf fólks.

Vinnulag

Kennsla fer einkum fram með fyrirlestrum, en einnig með umræðum svo sem kostur er.

X

Suðupottur fræðanna: Efst á baugi í kynjafræðum (KYN304G)

Nemendur kynnast nýjum rannsóknum á fræðasviðinu, fá innsýn í þá breidd sem kynjafræðileg viðfangsefni endurspegla og skilji mikilvægi fræðilegrar umræðu innan kynjafræða.

Námskeiðið byggist á verkefnavinnu í tengslum við ráðstefnur, málþing, málstofur, fyrirlestra og valda viðburði á sviði jafnréttis- og kynjafræða innan og utan Háskóla Íslands í eitt misseri.

X

Formæður og franskir barmar: Menningarmörk, klæðnaður og þjóðernismótun á 19. öld (ÞJÓ063M)

Kennt í ágúst 2022

Í námskeiðinu verður rannsakað hlutverk klæðnaðar í mótun menningarmarka og þjóðernisvitundar á Íslandi, c. 1790-1920. Sérstök áhersla verður lögð á þjóðlegan klæðnað kvenna, en almennt athugað hvernig klæðahættir beggja kynja áttust við tískustrauma og stefnur meginlandsins þegar skilgreina skyldi sýnileg einkenni íslensks þjóðernis. Kynntar verða kenningar um þróun menningarmarka, sem og aðferðafræði um nýtingu persónulegra frásagna og sögulegra heimilda í túlkun á menningu þjóðar. Rýnt verður í ferðabækur, greinaskrif og sendibréf til að kanna áhrif gagnvirkra samskipta milli menningarheilda á gerð og þróun menningarmarka og þjóðernisvitundar. Í skriflegu lokaprófi skulu kenningar og heimildir þessar nýttar til að skýra áhrif og notkun klæðnaðar í myndun og staðfestingu menningarmarka og ætlast til að nemendur geti rætt og metið áhrif einstakra persóna og hópa á mótun þjóðernisvitundar með klæðnaði

 

Umsjónarmaður: ÓIafur Rastrick             
Kennari:  Dr. Karl Aspelund, Associate Professor, University of Rhode Island.

X

Sagnir, ævintýri og sagnamenn: Þjóðsagnafræði (ÞJÓ104G)

Í námskeiðinu verður þjóðsagnafræði kynnt sem sérstök grein innan þjóðfræðinnar. Fjallað verður um helstu kenningar um uppruna, einkenni og útbreiðslu þjóðsagna, hlutverk þeirra í samfélögum, söfnun, skráningaraðferðir og varðveislu. Meðal fræðimanna sem hér koma við sögu eru Antti Aarne, Inger M. Boberg, Bruno Bettelheim, Linda Dégh, Stith Thompson, Timothy Tangherlini og Alan Dundes. Þá verður gerð grein fyrir helstu flokkum munnmæla og fjallað sérstaklega um formgerð og greiningu þjóðsagna og ævintýra í ljósi helstu kenninga þar um, þ.á m. Algirdas Greimas, Bengts Holbek, Max Lüthis, Axels Olriks og Vladimirs Propps.

Vinnulag
Námið fer einkum fram með lestri nemenda og fyrirlestrum kennara, en einnig með umræðum svo sem kostur er. Hver nemandi heldur auk þess stutta, munnlega framsögn í kennslustund, tekur þátt í umræðuhópi, vinnur verkefni með gerða- eða minnaskrár og skrifar stutta ritgerð um kjörbók.

X

Inngangur að mannfræði (MAN103G)

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum undirstöðuatriði félagslegrar og menningarlegrar mannfræði og helstu efnisþætti greinarinnar. Fjallað er um verkefnasvið mannfræði, sögu greinarinnar, helstu kennistefnur, rannsóknaraðferðir og hugtök. Ennfremur er fjallað um skipan samfélaga almennt, tengsl vistkerfis og samfélags og félagslegar breytingar. Þá eru einstakir þættir félagsskipunar ræddir s.s. sifjar, stjórnskipan, hagskipan og trúarbrögð og fjallað er um rannsóknir mannfræðinga á íslensku samfélagi.

X

Ekki er allt gull sem glóir: kyn, jafnrétti og sjálfbærni á Íslandi (KYN314G)

Orðspor Íslands sem fyrirmyndarríkis í kynjajafnrétti og málefnum hinsegin fólks hefur farið vaxandi síðustu áratugi.

Þá hefur Ísland verið talið meðal umhverfisvænstu landa heims samkvæmt vísitölumælingum á þeim vettvangi.

Í námskeiðinu er skyggnst á bak við þessa ímynd frá þverfræðilegu sjónarhorni.

Orðspor Íslands sem fyrirmyndarríkis í kynjajafnrétti og málefnum hinsegin fólks hefur farið vaxandi síðustu áratugi í kjölfar góðrar útkomu Íslands í mælingum jafnrétti og stöðu hinsegin fólks. Þá hefur Ísland verið talið meðal umhverfisvænstu landa heims samkvæmt vísitölumælingum á þeim vettvangi. Í námskeiðinu er skyggnst á bak við þessa ímynd frá þverfræðilegu sjónarhorni. Fjallað er um helstu atriði á sviði kynjajafnréttis, hinsegin mála, umhverfismála og sjálfbærni og þau skoðuð út frá ýmsum áhrifaþáttum eins og margbreytileika, kyngervi, stétt, þjóðerni og hnattrænum valdatengslum. Sérstök áhersla er á hvernig málefni jafnréttis og sjálfbærni tengjast íslenskum veruleika og stjórnmálum

X

Aukaverkefni: Suðurpottur fræðanna: Efst á baugi í kynjafræðum (KYN302G)

Í tengslum við námskeiðið KYN304G Suðupottur fræðanna: Efst á baugi í kynjafræðum gefst nemendum kost á að vinna aukaverkefni. Nemendur hafa samband við kennara námskeiðsins til ákveða efni og efnistök.

X

Vinnumarkaðurinn og þróun hans (VIÐ510G)

Markmið með námskeiðinu er að kynna fyrir viðskiptafræðinemum helstu grunnatriði í vinnumarkaðsfræðum (industrial/employee relations). Rætt verður um skipulag á íslenskum vinumarkaði, tvískiptingu hans og rætt um mun á hinum almenna og opinbera vinnumarkaði. Fjallað verður um kenningar um vinnumarkaðinn og samskipti aðila vinnumarkaðarins, stofnanauppbyggingu, hlutverk einstakra aðila á vinnumarkaði (verkalýðsfélög, atvinnurekendur og ríkisvald). Fjallað verður um kjarasamninga (fyrirtækja- og vinnustaðasamninga), vinnulöggjöfina, verkföll og verkfallskenningar. Enn fremur farið í helstu réttindi og skyldur í vinnusambandinu, ráðningarsamband, samkeppnisákvæði.

X

Félagsfræði dægurmenningar: Kvikmyndir, tónlist og annað afþreyingarefni (FÉL328G)

Að nota hið félagsfræðilega sjónarhorn á dægurmenningu getur hjálpað til við að skilja og skýra hina ýmsu þætti félagsgerðar, félagslegra samskipta og athafna sem og félagslegra breytinga. Í námskeiðinu verður farið í greiningu á afþreyingarefni eins og kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og dægurtónlist með það að markmiði að nemendur fái þjálfun í því að beita sjónarhorni félagsfræðinnar og félagsfræðilegum kenningum á mismunandi félagslegar kringumstæður.

X

Karlar og karlmennska (FÉL209G)

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum helstu áherslur þeirra sem rannsaka karla sem samfélagslegt kyn (gender). Gerð verður grein fyrir þeim þremur meginaðferðum sem beitt hefur verið við karlarannsóknir á þessari öld; sálgreiningu, félagssálfræði (kyn"hlutverk") og nýrri þróun í félagsvísindum sem leggur áherslu á "sköpun" eða "byggingu" karlmennsku. Fjallað verður um mismunandi gerðir karlmennsku og hvernig tilurð þeirra, niðurrif og uppbygging tengist öðrum formgerðum samfélagsins. Þáttur karla í uppeldis- og umönnunarstörfum innan og utan heimilis verður skoðaður og fjallað um íslenska rannsókn um karlmennsku og fjölskyldutengsl.

X

Afbrotafræði (FÉL309G)

Í námskeiðinu verður afbrotafræðin og helstu viðfangsefni hennar kynnt. Í grófum dráttum skiptist námskeiðið í tvennt. Í fyrri hlutanum verður farið í helstu kenningar og rannsóknir til að varpa ljósi á eðli afbrota og samfélagslegra viðbragða við þeim. Í þessu skyni verður klassísk og pósitívísk afbrotafræði skoðuð. Sérstök áhersla verður lögð á ýmsar félagsfræðilegar kenningar og rannsóknir á afbrotum, s.s. framlag formgerðarhyggju, samskiptaskólans og átakakenninga. Í síðari hluta námskeiðsins verða fjórar tegundir afbrota teknar fyrir (ofbeldisglæpir, kynferðisbrot, fíkniefnabrot og viðskiptaglæpir) og þær metnar í ljósi kenninga úr fyrri hluta og opinberrar stefnumörkunar í þessum málaflokkum.

X

Fjölmiðlafræði (Inngangur að fjölmiðlafræði) (FÉL323G)

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum þekkingu á félagsfræðilegum grundvelli fjölmiðla og þætti þeirra í samheldni flókinna þjóðfélaga. Yfirlit verður veitt um sögu boðskipta frá fyrstu prentuðum blöðum til stafrænnar miðlunar og áhersla lögð á að veita nemendum innsýn í samspil fjölmiðla við samfélagið og einstaklingana sem það skipa. Fjallað verður um helstu kenningar og niðurstöður innlendra og erlendra rannsókna á notkun og áhrifamætti fjölmiðla og er eignarhald, sjálfstæði fjölmiðla- og blaðamanna og fréttaframleiðsla á meðal þess sem er skoðað auk þess sem sígildar kenningar um dagskrár- og innrömmunaráhrif, siðafár, áróður, orðræðu og ímyndasköpun koma við sögu.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL302G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka tveggja eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL303G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka 4 eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL304G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka 6 eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

X

Félagsfræði íþrótta (FÉL105G)

Áhersla í námskeiðinu verður lögð á hlutverk og mikilvægi íþrótta í samfélaginu. Farið verður í helstu atriði í sögu og þróun íþrótta með tilliti til skilgreiningar íþrótta og tilgangs þeirra á hverjum tíma, s.s. hugmyndir um íþróttir sem forvarnir í víðum skilningi þess orðs. Fjallað um uppbyggingu íþrótta, íþróttir barna og unglinga, almenningsíþróttir, keppnis- og afreksíþróttir sem og félagslegar forsendur árangurs í íþróttum. Áhersla verður lögð á að ýmsa þætti sem tengjast þátttöku í íþróttum eins og kynferði, aldur, stéttarstöðu o.fl.; áhrif ýmissa þátta eins og fjölmiðla og markaðsvæðingar á íþróttir; sem og vandamála eins og lyfjamisnotkunar og frávika. Sérstök áhersla verður lögð á að skýra ástæður þess að Ísland er að ná eftirtekarverðum árangri á íþróttasviðinu. 

X

Norræn trú (ÞJÓ437G)

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag:
Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

X

Hinseginlíf og hinseginbarátta (KYN415G)

Barátta hinsegin fólks síðastliða áratugi hefur skilað margvíslegum ávinningi og réttindum. Enn er þó langt í jafnrétti á þessu sviði og samfélagið er í meginatriðum sniðið að hinum gagnkynhneigðu sískynja meginstraumi.

Í námskeiðinu er ljósi varpað á sögu hinsegin fólks, samfélagslega stöðu, reynsluheim, baráttumál og menningu.

Námskeiðið er inngangsnámskeið sem varpar ljósi á sögu hinseginfólks (sam-, tvíkynhneigðra, pansexual, transfólks og fleiri) á Íslandi, reynsluheim þeirra, baráttumál og menningu. Sagan er sett í alþjóðlegt samhengi og gerð er grein fyrir helstu vörðum í mannréttinda¬baráttunni, réttarstöðu og löggjöf. Fjallað er um mikilvæga þætti félagsmótunar¬innar, svo sem sköpun sjálfsmyndar og þróun sýnileika, samband við upprunafjölskyldu og leit að eigin fjölskyldugerð. Rætt er um muninn á samkynhneigðum fræðum og hinsegin fræðum, og kynntar eru kenningar um mótun kynferðis, kyngerva (sex og gender) og kyngervisusla (gender trouble). Vikið er að samræðu hinseginfólks við stofnanir samfélagsins og fjallað um líðan þeirra og lífsgæði. Fjallað er um þátt kynhneigðar í mótun menningar og ýmsar menningargreinar eru teknar sem dæmi um það hvernig veruleiki hinseginfólks birtist í listum og menningu. 

X

Kynjafræðikenningar (KYN202G)

Kynjafræði er þverfræðileg. Hér verður heimspekilegur og kenningalegur grundvöllur kynjafræða og gagnrýnið inntak þeirra skoðað.

Fjallað er um birtingarform og merkingu kyns (e. sex) og kyngervis (e. gender) í tungumáli og menningu, sögu, samfélagi og vísindum. Sjónarmið fræðanna eru kynnt og tengsl þeirra við aðferðafræði.

Í námskeiðinu er fjallað um heimspekilegan og kenningalegan grundvöll kynjafræða og gagnrýnið og þverfræðilegt inntak þeirra. Fjallað er um birtingarform og merkingu kyns (e. sex) og kyngervis (e. gender) í tungumáli og menningu, sögu, samfélagi og vísindum. Sjónarmið fræðanna eru kynnt og tengsl þeirra við aðferðafræði. Þá eru nemendur þjálfaðir í að beita á sjálfstæðan og gagnrýninn hátt fræðilegum hugtökum og aðferðum.

X

Efnismenning: Hlutirnir, heimilið, líkaminn (ÞJÓ205G)

Í námskeiðinu verður efnisleg hversdagsmenning tekin til gagngerrar umfjöllunar. Gefið verður yfirlit yfir þetta þverfaglega rannsóknarsvið og rýnt jöfnum höndum í dæmi úr samtímanum og frá fyrri tíð, íslensk og erlend. Meðal annars verður fjallað um föt og tísku, matarhætti, hlutina sem umkringja okkur í daglega lífinu, rusl og hreinlæti, handverk og neyslumenningu, hús og garða, heimilið, borgarlandslag, söfn og sýningar. Um leið kynnast nemendur ýmsum kenningum og sjónarhornum sem leggja t.a.m. áherslu á mannslíkamann, kyngervi, neyslu, rými og stað.

X

Trú og töfrar (MAN329G)

Markmið námskeiðsins er að kynna hugmyndir og kenningar í mannfræði um trúarbrögð. Fjallað er sögulega um hugmyndir í mannfræði um þessi efni og hugmyndir og kenningar þær sem fram hafa komið kynntar. Efnislega er í námskeiðinu einkum fjallað um trú, töfra og galdur.

X

Þjóðfræði tónlistar: Hefðir, andóf og iðnaður (ÞJÓ448G)

Í þessu námskeiði kynnast nemendur alþýðutónlist í gegnum tíðina, skoða uppruna hennar og hlutverk í menningu, samfélagi og sjálfsmyndarsköpun; alþýðutónlist sem hefur orðið að æðri tónlist trúarbragða og efri stétta, og tónlist jaðarhópa og minnihlutahópa sem orðið hefur að meginstraumstónlist. Menningarlegt hlutverk tónlistar sem andóf, sameiningarafl, sjálfsmyndarsköpun, afþreying og iðnaður, verður rannsakað. Farið verður yfir sögu söfnunar tónlistar, úrvinnslu og útgáfu.

Skoðaðar verða þjóðsögur og arfsagnir tónlistarheimsins um tónlistarmenn og tónlistarstefnur, og efnismenning tónlistar verður rædd. Hugmyndir um sköpun og eðli tónsköpunar verða skoðaðar, m.a. í tengslum við höfundarrétt, almannarétt og endurnýtingu tónlistar, þ.e. sem efnivið nýsköpunar í tónlist.

Rímnakveðskapur, raftónlist, blús, rapp, grindcore, klassík, hip-hop, jazz, popp, pönk messur, breakbeat, ópera og dauðarokk.

X

Mannfræði borga (MAN507M)

According to the United Nation’s Department of Economic and Social Affairs, slightly over half of the world’s population lives in urban areas. This is projected to be 66% percent by the year 2050, with Africa and Asia accounting for 90% of this new urban growth. Urban anthropology has increasingly played a critically important role in the development of the discipline of anthropology in terms of theory, research methods and social justice movements. This course provides an historical overview of the development of urban anthropology and on through to recent developments. An emphasis will be placed on anthropological theory and research methods, but also issues such as social justice, architecture, design and urban planning. The course will cover, among others, the early Chicago ethnographers and early urban poverty research, utopian and modernist urban planning, power and built form, divisions and gated communities, crime and urban fear, urban homelessness, and the governance of built spaces. The course will conclude with a section on cities in transition, which includes a focus on the post-industrial/global city, the effects of neoliberalism on urban spaces, and a discussion of the possible future(s) of urbanism and the role of anthropology in understanding these developments.

Students must have completed 120 ECTS in their BA study before attending this course

X

Ímynduð samfélög og þjóðmenning: Þjóðir, ímyndir og alþýðuhefðir (ÞJÓ439G)

Námskeiðið fjallar um hvernig sjálfsmyndir og ímyndir af Íslendingum og öðrum þjóðum hafa mótast og hvernig þær vinna með alþýðuhefðir á hverjum stað. Við skoðum íslenskan veruleika og ímyndir í samanburði við reynslu ýmissa grannþjóða og rannsökum hvernig sögur, siðir og minjar skapa þjóðir og móta þær, frá þjóðminjasöfnum til þorrablóta í London; og frá viskídrykkju (í Skotlandi) til víkingasagna (á Norðurlöndum), með viðkomu á Up Helly Aa (á Hjaltlandseyjum) og Ólafsvöku (í Færeyjum); við skoðum hönnunarsýningu (á Grænlandi), norrænar byggðir í Vesturheimi og sendum myndir af öllu saman á samfélagsmiðla.

Við berum niður í kvikmyndum og tónlist, hátíðum, leikjum og skrautsýningum stjórnmálanna. Sérstaklega verður greint hvernig þjóðlegar ímyndir sameina og sundra hópum fólks. Í því samhengi verður horft til kvenna og karla, búsetu (borgar og landsbyggðar), fólksflutninga fyrr og síðar (innfluttra, brottfluttra, heimfluttra), kynþáttahyggju og kynhneigðar. Við rannsökum þessar ímyndir sem hreyfiafl og hugsjón, auðlindir og þrætuepli og skoðum hvernig þeim er beitt í margvíslegu skyni af ólíku fólki á ólíkum stöðum, jafnt af þjóðernispopúlistum sem græningjum, ríkisstofnunum og bönkum, fræðafólki og nemendum.

X

Matur og menning: (NÆR613M)

Matur er mannsins megin, uppspretta orkunnar og forsenda lífsins. En matur er líka sneisafullur af merkingu. Matarhættir veita innsýn í heimsmynd okkar, lífssýn og listfengi og matur mótar tilveru okkar, líkama, samfélag, hagkerfi, hugarfar og siðferði. Sjálfsmynd okkar og minningar eru nátengdar mat og matur er einhver mikilvægasti miðillinn fyrir samskipti okkar við annað fólk.

Í námskeiðinu skoðum við hvað fólk borðar, hvernig, hvenær, með hverjum og hvers vegna. Með þeim hætti fáum við dýrmæta innsýn í kyngervi og kynslóðir, fæðuöryggi og rétt til matar, stéttaskiptingu og menningarlegan margbreytileika, skynheim og fegurðarskyn, tækni og matvælaframleiðslu, tísku og matarkúra, matarhefðir og menningararf, tilfinningar, vináttu og fjölskyldubönd. Matarhættir tengja þannig saman menningu og náttúru, hnattvæðingu og hið staðbundna, heimilið og vinnustaðinn, fortíð og samtíð, manneskjur og örverur.

Í námskeiðinu beinum við sjónum að sambandi matarframleiðslu og neyslu á 21. öld með sérstaka áherslu á lýðheilsu, siðferðislega neyslu og sjálfbærni.

Matur og menning eru þverfagleg viðfangsefni og því er þetta námskeið kennt í samstarfi námsbrauta í þjóðfræði og matvæla- og næringarfræði.

X

Kommon sens? - Mannfræði skynjunar og skynhátta (MAN079G)

Í þessu námskeiði er ætlunin að fjalla um menningarlegt afstæði skynjunar. Miðlægt í þeirri umfjöllun verður hugtakið skynháttur (mode of perception), en það vísar til þeirrar sérstöku áherslu í skynjun sem ríkjandi er í menningarsamfélagi. Meðal annars verður fjallað um sjónrænt fólk og hljóðrænt og um margvíslega möguleika lyktar, bragðs og snertingar í menningarlegu tilliti. Kynntar verða helstu kenningar um skynjun sem mannfræðingar hafa leitað í en námskeiðið verður jafnframt að stórum hluta verklegt og tilraunir munu gerðar með skynjun nemenda á hinum ýmsu fyrirbærum tilverunnar.

Markmið: Að nemendur geri sér grein fyrir félagslegri mótun skynjunar og þá um leið afstæði hennar.

X

Menningararfur (ÞJÓ022M)

Hvað er menningararfur og hvaða hlutverki þjónar hann? Af hverju er hann í stöðugri útrýmingarhættu? Hvernig tengir hann saman fortíð og samtíð? Hvað á hann skylt við þjóðríkið? Söguvitund? Hnattvæðingu? Kapítalisma? Stjórnmál? Í námskeiðinu verður leitað svara við þessum spurningum, kynntar nýlegar rannsóknir þjóðfræðinga, mannfræðinga, listfræðinga, félagsfræðinga, safnafræðinga, sagnfræðinga og fornleifafræðinga á menningararfi og tekinn púlsinn á því sem er að gerast á þessu ört vaxandi sviði. 

Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

X

Samfélags- og nýmiðlar (FÉL443G)

Námskeiðið er helgað hinum svofelldu samfélagsmiðlum (Facebook, Twitter, Snapchat o.s.frv) sem hafa á umliðnum árum, og það á fremur stuttu tímabili, markað djúp spor í sögu fjölmiðla og á margan hátt breytt eðli og eigindum fjölmiðlunar (og margir vilja líta svo á þessi fyrirbæri séu ekki eiginlegir fjölmiðlar). Sérstaklega verður litið til þeirra rullu sem þessir gagnvirku samfélagsmiðlar spila í nútímanum, bæði á makróstigi (stofnanir, eignarhald) og míkróstigi (samskipti einstaklinga og hópa). Áhrif þessara miðla á daglegt líf; samskipti, menningarneyslu, pólitík o.fl eru óumdeild og litið verður til nýjustu rannsókna á þessu sviði.

X

Kynferðisbrot, lög og réttlæti (FÉL601M)

Umræðan um kynferðisbrot og hvernig eigi að bregðast við þeim hefur farið hátt síðustu misseri, þá sérstaklega í kjölfar #MeToo hreyfingarinnar. Rannsóknir sýna að einungis lítill hluti kynferðisbrotamála eru kærð til lögreglunnar og aðeins örlítill hluti þeirra lýkur með sakfellingu. Því má segja að málaflokkurinn einkennist af réttlætishalla. Í auknum mæli sjáum við einnig þolendur kynferðisbrota segja sögu sína á samfélagsmiðlum eða í fjölmiðlum og í sumum tilvikum eru meintir gerendur ásakaðir opinberlega sem getur vakið ólík viðbrögð og haft ýmiss konar afleiðingar.

Í þessu námskeiði verður leitað skýringa á þessari samfélagsþróun út frá sjónarhóli réttarfélagsfræðinnar. Í réttarfélagsfræðinni er notast við félagsvísindalegar kenningar og aðferðir til að rannsaka lögin, lagalegar stofnanir og hegðun fólks í tengslum við lögin. Þannig er hægt að greina lagaleg fyrirbæri í félagslegu, menningarlegu og sögulegu samhengi. Til að varpa frekara ljósi á meðferð kynferðisbrota, verður einnig leitað í smiðju afbrotafræðinnar, þolendafræðinnar, kynjafræðinnar og heilbrigðisvísinda.

Meðal annars verður leitað svara við eftirfarandi spurningum: Hverjir fremja kynferðisbrot og af hverju? Hvernig er reynsla karla sem verða fyrir kynferðisbrotum önnur en reynsla kvenna? Hver er munurinn á réttarstöðu sakborninga og réttarstöðu brotaþola? Af hverju er munur á ætlun og framkvæmd laganna? Hvernig hefur refsivörslukerfið þróast? Hvað einkennir lögfræðinámið og lögfræðistéttina? Hver er munurinn á réttarvitund og réttarmenningu? Hver er munurinn á lagalegu réttlæti og félagslegu réttlæti? Hvernig eru óhefðbundin réttarkerfi betri eða verri en hefðbundin réttarkerfi? 

X

Félagsfræði fólksflutninga (FÉL034G)

Í auknum mæli er ungt fólk á farladsfæti. Þessi aukning kemur í kjölfar almennrar fólksfjölgunar, tæknilegra breytinga, víðara upplýsingaflæðis og breytta búsetuskilyrða. Flutningarnir vara mismunandi lengi en hafa til að mynda mikil áhrif á sjálfsvitund, félagstengsl og atvinnumöguleika. En tækifæri til flutninga sem bjóðast ungu fólki eru gjarnan samofin kyni, kynvitund, menntun, stétt, þjóðerni og ríkisborgararétti. Dæmi um slíka flutninga eru skiptinám, íþróttaiðkun, sjálfboðastarf, au-pair, ástarflutningar, heilsuflutningar, stríðsflutningar, alþjóðlegur aktivismi, glæpastarfsemi og langvarandi ferðalög.

Nýleg fræði um reynslu ungs fólks af hreyfanleika hafa verið að ryðja sér rúms innan félagsfræðinnar. Þar er gjarnan miðað við aldurinn 15-30 ára þegar talað er um ungt fólk. Samantekið varpa þessi fræði ljósi á hvaða efnahagslegu og persónulegu hvatar liggja að baki flutningum. Einnig hvernig félagslegt net, ímyndasköpun og tímabundnar aðstæður, eins og t.d. efnahagsleg kreppa eða þátttaka í réttindabaráttu, eru samofnar hvötum til flutninga. Fræðin draga líka fram hvaða hömlur, stofnanabundnar, félagslegar og fjárhagslegar, koma upp í kringum flutningana og á meðan á flutningunum stendur, og flétta við atbeina unga fólksins til að takast á við breyttar aðstæður. Að lokum sýna fræðin fram á áhrifin af flutningunum; á þá sem flytja persónulega, á fjölskyldumeðlimi og á viðkomustaðina.

Í þessu námskeiði verður því fjallað um kenningar um flutninga ungs fólks og stuðst við nýtilkomnar fræðigreinar á þessu sviði. Námskeiðið er ætlað sem kynningarnámskeið fyrir nemendur um félagslegan og landfræðilegan hreyfanleika í nútímasamfélagi. Áherslan er á að draga fram margvíslega reynslu ungs fólks af flutningum ásamt því að rýna í félagslega stöðu þeirra, völd og valdaleysi. Gagnrýnu ljósi verður beint að samtvinnun breyta í hnattrænu samhengi. Nemendur eru því hvattir til að rýna í efnið út frá fræðigreinum, eigin reynslu og framtíðarsýn fyrir íslenskt samfélag

X

Fjölmiðlarannsóknir: Álita- og ágreiningsmál (FÉL441G)

Um er að ræða námskeið þar sem nemendum gefst færi á að stíga úr stólnum og prufa sig áfram með rannsóknir/verkefni gagnvart því sem það hefur lært í haustnámskeiðunum. Um símatsnámskeið er að ræða, nokkurs konar tilraunastofu, þar sem nemendur leysa verkefni í hópum undir handleiðslu kennara í bland við lestur um sígildar og nýlegar fjölmiðlafræðirannsóknir.

Lagt er upp með virkni nemenda og samstarfskunnáttu, og verða verkefnin smá sem stór, sum með hefðbundnu formi en önnur lúta meira frjálsræði. Viðföngin verða fjölmiðlar í allri sinni dýrð, hvort heldur dagblöð, sjónvarp, samfélagsmiðlar eða hljómplötur. Hér er klifrað niður úr fílabeinsturninum og lagt af stað í skotgrafir raunheima.

Nemendur fá innsýn í það hvernig akademískar rannsóknir virka, eitthvað sem getur hjálpað upp á BA vinnu og er gaman og gott – og eiginlega nauðsynlegt - fyrir framtíðarfræðimenn.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL405G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka tveggja eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL407G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka 4 eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL409G)

Nemandi leitar að fyrra bragði til kennara og óskar eftir leiðsögn í viðkomandi verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennurum og nemendum hverju sinni með tilliti til þeirra áhugasviða sem fram koma hjá einstökum nemendum. Einnig geta nemendur tengt verkefni einstökum námskeiðum. 

Vinsamlega athugið að nemandi tekur að hámarki eitt 6 eininga verkefni á námsferli sínum.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL406G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka tveggja eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL433G)

Verkefni í félagsfræði

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL410G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka 6 eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum Námsleiðin í Kennsluskrá

Hvað segja nemendur?

Gréta Jónsdóttir
Gréta Jónsdóttir
Félagsfræði - BA nám

Félagsfræðin er gríðarlega fjölbreytt og skemmtileg fræðigrein. Að mínu mati er helsti kosturinn við námið hversu fjölbreytt það er en nemendur hafa kost á að skipuleggja námið sitt eftir sínu áhugasviði og geta jafnframt tekið fjölbreytta valáfanga í takt við sitt áhugasvið. Það kom mér virkilega á óvart hversu góð og persónuleg kennslan er í náminu. Samskiptin á milli kennara og nemenda eru mjög góð og kennararnir eru alltaf til taks og afar hjálpsamir.  

Hafðu samband

Nemendaþjónusta Félagsvísindasviðs er á
Þjónustutorgi í Gimli
Netfang: nemFVS@hi.is

Sæmundargötu 10, 102 Reykjavík
Opið virka daga frá 9 - 15
Sími: 525 4500

Bóka viðtal við nemendaþjónustu Félagsvísindasviðs

""

Hjálplegt efni

Ertu með fleiri spurningar? Hér finnurðu svör við ýmsum þeirra og upplýsingar um ýmislegt annað sem gott er að hafa í huga þegar þú velur nám.