Félagsfræði | Háskóli Íslands Skip to main content

Félagsfræði

Félagsfræði

Félagsvísindasvið

Félagsfræði

BA gráða – 180 ECTS einingar

Í Félagsfræði eru stundaðar kerfisbundnar rannsóknir á þjóðfélaginu, sérstaklega nútíma þjóðfélagi. Félagsfræðingar rannsaka skipulag, stofnanir og þróun þjóðfélagsins, með áherslu á að greina orsakir breytinga milli einstaklinga og hópa. Meðal viðfangsefna félagsfræðinnar má nefna velferðarmál, afbrot, atvinnu- og efnahagslíf, fjölmiðla, stöðu kynjanna, innflytjendamál og mannfjöldaþróun.

Skipulag náms

X

Almenn félagsfræði (FÉL102G)

Fjallað er um hið félagsfræðilega sjónarhorn; helstu kenningar og beitingu þeirra á viðfangsefni í fortíð og samtíma. Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist yfirsýn um þekkingu helstu viðfangsefnum félagsfræðinnar. Áhersla er lögð á að tengja saman kenningar og niðurstöður rannsókna. Auk umfjöllunar um klassískar kenningar, nútímavæðingu og um miðlæg hugtök á borð við félagsgerð (social structure) og menningu (culture), kynnast nemendur rannsóknum á veigamiklum viðfangsefnum, t.d. lagskiptingu, fjöldahreyfingum, skipulagsheildum, hnattvæðingu, frávikum og sjúkdómum, kynjafræði, börnum og unglingum, innflytjendamálum og lífshlaupinu.

X

Íslenska þjóðfélagið (FÉL107G)

Í námskeiðinu verður kastljósinu beint að félagsfræðilegum rannsóknum á íslensku samfélagi. Kennarar námsbrautarinnar kynna tiltekin rannsóknarverkefni á sérsviði sínu, meginspurningar og sjónarhorn, aðferðir og helstu niðurstöður.

X

Vinnulag í félagsfræði, mannfræði og þjóðfræði (FÉL108G)

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum grundvallarfærni í fræðilegum vinnubrögðum. Fjallað verður um frágang verkefna og ritgerða og mismunandi tegundir fræðilegra ritsmíða.Sérstök áhersla verður lögð á uppbyggingu ritgerða, tilvísanir í heimildir og framsetningu heimildaskrár. Námsmat byggir á vikulegum verkefnaskilum.

X

Félagssálfræði (FÉL109G)

Í námskeiðinu verður í upphafi fjallað um kenningarlegar forsendur félagsfræði og sálfræði og tengingu þeirra í félagssálfræði. Hópamyndun og samskipti innan hópa eru lykilþættir í umfjölluninni. Sérstök áhersla er á aðferðafræði félagssálfræðinnar s.s. þátttökuathuganir og tilraunir. Þá verður fjallað um hagnýta þætti félagssálfræðinnar t.d. í tengslum við afbrot, atvinnulíf og mannauðsstjórnum. Nemendur vinna verkefni á grundvelli rannsóknatexta sem hefur að markmiði aukinn skilning á samspili kenninga, aðferða og hagnýtingar. Það verkefni er helmingur námsmats, skriflegt próf hinn helmingurinn.

Að námskeiði loknu eiga nemendur að þekkja grunnhugtök í félagssálfræði og geta beitt þeim á samtímaviðfangsefni

X

Aðferðafræði: Rannsóknaraðferðir félagsvísinda (FÉL204G)

Markmið námskeiðsins er að nemendur kunni skil á undirstöðuatriðum í aðferðafræði félagsvísinda og geti gert grein fyrir helstu rannsóknaraðferðum. Fjallað verður um helstu þætti rannsóknarferlisins og grundvallaratriði aðferðafræðinnar. Þá er veitt yfirlit um helstu rannsóknaraðferðir félagsvísinda, þ. á m. tilraunir, spurningalistakannanir, athuganir á skráðum gögnum, innihaldsgreiningu, viðtalsrannsóknir og þátttökuathuganir. Rætt verður um styrkleika og takmarkanir mismunandi aðferða með hliðsjón af fjölbreytilegum markmiðum félagsvísindarannsókna.

X

Ójöfnuður: Efnahagur, kyn og minnihlutahópar (FÉL264G)

Ójöfnuður hefur löngum verið eitt meginhugtak félagsfræðinnar, enda hefur hún mikið fjallað um hvernig gæðum í samfélaginu er skipt og með hvaða afleiðingum. Lengi var talið að Ísland væri tiltölulega jafnt samfélag, en endurskoðun á fortíðinni hefur leitt í ljós að ójöfnuður hefur verið meiri en við höfum viljað viðurkenna í gegnum tíðina. Það sem er kannski mikilvægara er að efnahagslegur ójöfnuður hefur verið breytilegur til lengri tíma og frá tíunda áratugnum til allra síðustu ára hafa orðið miklar sveiflur í skiptingu tekna, eigna og fjárhagsþrenginga. Félagsfræðin hefur víða nálgun á birtingarform ójafnaðar í samfélaginu, til dæmis út frá kyni, aldri, þjóðerni, kynþætti og kynhneigð. 

Í þessu námskeiði munum við skoða helstu kenningar og rannsóknir félagsfræðinnar um ójöfnuð og setja þær í íslenskt samhengi. Við munum velta fyrir okkur hvers konar ójöfnuður er til staðar í samfélaginu og hvort ákveðnar tegundir ójöfnuðar eigi eftir að skipta meira máli í framtíðinni, meðal annars út frá breytingum í samfélagsumhverfinu og í samsetningu mannfjöldans. Að auki munum við skoða afleiðingar ójöfnuðar á líf einstaklinga, til dæmis varðandi heilsu þeirra, völd, afkomu og þátttöku í samfélaginu.

X

Fjölskyldur og fjölskyldustefna (FRG204G, FRG212G, FRG401G)

Markmið námskeiðsins er að kynna helstu hugtök, kenningar og rannsóknaráherslur í fjölskyldufræðum og fjölskyldufélagsfræði. Fjallað verður um fjölskylduna sem stofnun, þróun hennar, gerð, hlutverk og stöðu í samfélaginu frá sögulegu sjónarhorni. Sérstök áhersla verður lögð á umfjöllun um breytingar á stöðu mæðra, feðra og barna annars vegar og tengsl atvinnu og fjölskyldulífs hins vegar. Þá verða kynntar íslenskar rannsóknir og niðurstöður nýjustu samanburðarrannsókna á sviðinu.

X

Þroski, samskipti og tengsl: Kenningar um lífsskeið og tengslamyndun (FRG204G, FRG212G, FRG401G)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist þekkingu á lífsskeiðum, þroska og tengslamyndun. Kenningaþróunin verður skoðuð í ljósi sögu og fræðilegrar framvindu í félagsráðgjöf. Áhersla er lögð á hugmyndafræði og framlag frumkvöðla í félagsráðgjöf ásamt helstu viðfangsefnum sem tengjast faglegri nálgun í störfum félagsráðgjafa. Fjallað er ítarlega um lífsskeiðin og þau þroskaviðföng sem einstaklingar takast á við á hverju lífsskeiði fyrir sig. Sjónum er beint að þroska einstaklingsins út frá heildarsýn og samspils- og tengslakenningum. Einnig er hugað að hugrænum, félagslegum og tilfinningalegum þroska á mismunandi lífsskeiðum. Þá er fjallað um þýðingu mismunandi kenninga um lífskeið og þroskaferli í starfi félagsráðgjafa og hvernig þeir beita þekkingu sinni á þeim í starfi.

X

Tölfræði I: Inngangur (FÉL306G)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist undirstöðuþekkingu á tölfræði félagsvísinda. Nánar er fjallað um mælingar á miðlægni og dreifingu breyta. Stefnt er að því að nemendur geti gert grein fyrir helstu hugtökum ályktunartölfræði og framkvæmt marktektarpróf. Ennfremur er fjallað um mælingar á tengslum breyta, þ. á m. krosstöflur og einfalda aðhvarfsgreiningu. Þá er stuttlega fjallað um aðferðir til þess að stjórna breytum, s.s. hlutatöflur og hlutfylgni. Auk bóklegrar kennslu læra nemendur að nota tölfræðiforritið SPSS til þess að framkvæma útreikninga.

X

Klassískar kenningar í félagsvísindum (FÉL308G)

Markmið námskeiðsins er að kynna kenningar nokkurra af helstu frumkvöðlum þjóðfélagsfræðanna. Fjallað verður um kenningar Marx, Durkheim, Weber og Mead með sérstöku tilliti til hugmynda þeirra um eðli þjóðfélagsvísinda, orsakir þjóðfélagsþróunar, stéttaskiptingu og skipan valdsins.Í lok námskeiðsins er ætlast til að nemandi hafi lesið klassiska texta, kunni skil á meginhugtökum áðurnefndra frumkvöðla og geti beitt þeim við greiningu á nútímaþjóðfélögum. Kennsla fer fram í fyrirlestrum og með umræðum.

X

Eigindlegar rannsóknaraðferðir (FÉL430G)

Í námskeiðinu verða nemendum kynntir nokkrir helstu þættir eigindlegrar aðferðafræði innan félagsfræði, hvaða kenningar og rannsóknaspurningar kalli á slíkar aðferðir og hvernig þeim er beitt. Eigindlegar aðferðar byggjast á því að kafa á dýpið til að reyna að öðlast skilning á af hverju fólk hagar sér eins og það gerir og hvernig það tekur ákvarðanir. Þess vegna er reynt að vera sem næst daglegum vettvangi fólks við rannsóknir. Í námskeiðinu verður farið í lykilþætti eins og ákvörðun rannsóknaraðferðar, tengsl kenninga og aðferða, siðfræði rannsóknaaðferða,viðtöl (opin, hálfopin og lokuð), rýnihópa, þátttökuathuganir, uppnám, persónuleg gögn, orðræðugreiningu, notkun sögulegra gagna, greiningu á ljósmyndum og hreyfimyndum og loks samfléttun mismunandi aðferða m.a. eigindlegra og megindlegra aðferða. Fjallað verður um kosti og galla hverrar aðferðar og helstu leiðir sem notaðar eru við gagnagreiningu. Nemendur fá að spreyta sig á að gagnrýna eigindlegar rannsóknir í félagsfræði og æfa beiting mismunandi aðferða.

Námskeiðið er ætlað nemendum sem lokið hafa a.m.k. einu ári í félagsfræði. Það fer fram í fyrirlestrum og verklegum tímum. Ætlast er til virkrar þátttöku í tímum og er skyldumæting í þá.

X

Nútímakenningar í félagsfræði (FÉL404G)

Fjallað verður um nokkrar helstu kenningar í félagsfræði á 20. öld, m.a. vísindaheimspekilegar forsendur kenninga í þjóðfélagsfræðum, samskiptakenningar, átakakenningar og verkhyggju. Nemendur velja nýjar fræðibækur og tengja efni þeirra við þær kenningar sem fjallað er um í námskeiðinu.

X

Tölfræði II: Gagnagreining (FÉL416G)

Markmið námskeiðsins er tvíþætt: Annars vegar að nemendur kunni skil á tölfræðiaðferðum til þess að vinna úr mörgum breytum samtímis. Meðal annars verður fjallað um fjölbreytu-aðhvarfsgreiningu (multiple regression analysis) og þáttagreiningu (factor analysis). Hins vegar að nemendur öðlist reynslu af því að framkvæma spurningalistakönnun og beiti þessum aðferðum við úrvinnslu niðurstaðna. Tölfræðiforritið SPSS er notað við úrvinnslu gagna.

X

Tölfræði I: Inngangur (FÉL306G)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist undirstöðuþekkingu á tölfræði félagsvísinda. Nánar er fjallað um mælingar á miðlægni og dreifingu breyta. Stefnt er að því að nemendur geti gert grein fyrir helstu hugtökum ályktunartölfræði og framkvæmt marktektarpróf. Ennfremur er fjallað um mælingar á tengslum breyta, þ. á m. krosstöflur og einfalda aðhvarfsgreiningu. Þá er stuttlega fjallað um aðferðir til þess að stjórna breytum, s.s. hlutatöflur og hlutfylgni. Auk bóklegrar kennslu læra nemendur að nota tölfræðiforritið SPSS til þess að framkvæma útreikninga.

X

Klassískar kenningar í félagsvísindum (FÉL308G)

Markmið námskeiðsins er að kynna kenningar nokkurra af helstu frumkvöðlum þjóðfélagsfræðanna. Fjallað verður um kenningar Marx, Durkheim, Weber og Mead með sérstöku tilliti til hugmynda þeirra um eðli þjóðfélagsvísinda, orsakir þjóðfélagsþróunar, stéttaskiptingu og skipan valdsins.Í lok námskeiðsins er ætlast til að nemandi hafi lesið klassiska texta, kunni skil á meginhugtökum áðurnefndra frumkvöðla og geti beitt þeim við greiningu á nútímaþjóðfélögum. Kennsla fer fram í fyrirlestrum og með umræðum.

X

BA-smiðja II (FÉL601G)

Í námskeiðinu verður farið yfir hvernig á að kynna rannsóknarniðurstöður fyrir öðrum. Námskeiðið endar á málstofu BA-nema.

X

BA-smiðja I (FÉL501G)

Undirbúningsnámskeið fyrir BA-ritgerð i félagsfræði. Farið verður yfir hvernig velja á efni ritgerðar og leiðbeinanda.  Fjallað verður um frágang ritgerða og önnur praktísk atriði ásamt því að vinna gagnrýni á grein á sviði sem nemandi velur sér.

X

Nútímakenningar í félagsfræði (FÉL404G)

Fjallað verður um nokkrar helstu kenningar í félagsfræði á 20. öld, m.a. vísindaheimspekilegar forsendur kenninga í þjóðfélagsfræðum, samskiptakenningar, átakakenningar og verkhyggju. Nemendur velja nýjar fræðibækur og tengja efni þeirra við þær kenningar sem fjallað er um í námskeiðinu.

X

Tölfræði II: Gagnagreining (FÉL416G)

Markmið námskeiðsins er tvíþætt: Annars vegar að nemendur kunni skil á tölfræðiaðferðum til þess að vinna úr mörgum breytum samtímis. Meðal annars verður fjallað um fjölbreytu-aðhvarfsgreiningu (multiple regression analysis) og þáttagreiningu (factor analysis). Hins vegar að nemendur öðlist reynslu af því að framkvæma spurningalistakönnun og beiti þessum aðferðum við úrvinnslu niðurstaðna. Tölfræðiforritið SPSS er notað við úrvinnslu gagna.

X

BA-smiðja I (FÉL501G)

Undirbúningsnámskeið fyrir BA-ritgerð i félagsfræði. Farið verður yfir hvernig velja á efni ritgerðar og leiðbeinanda.  Fjallað verður um frágang ritgerða og önnur praktísk atriði ásamt því að vinna gagnrýni á grein á sviði sem nemandi velur sér.

X

BA-smiðja II (FÉL601G)

Í námskeiðinu verður farið yfir hvernig á að kynna rannsóknarniðurstöður fyrir öðrum. Námskeiðið endar á málstofu BA-nema.

X

BA-ritgerð í félagsfræði (FÉL261L, FÉL261L, FÉL261L)

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma.

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3106

X

BA-ritgerð í félagsfræði (FÉL261L, FÉL261L, FÉL261L)

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma. 

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar, sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3106

X

Íslenskar sagnir, þjóðtrú og samfélag: Sagnahefð, hulduverur og sköpun þjóðarímyndar (ÞJÓ340G)

Í námskeiðinu verður íslensk sagna og þjóðtrúarhefð rannsökuð í ljósi frumheimilda og fræðilegrar umræðu á síðustu árum. Meginviðfangsefnið verður hvernig íslenskar sagnir hafa orðið til, gengið frá manni til manns og lifað og þróast I munnlegri hefð. Rætt verður um samhengi íslenskrar þjóðsagnasöfnunar á 19. og 20. öld og skoðað hvernig Sagnagrunnurinn, kortlagður gagnagrunnur um sagnir þjóðsagnasafnanna, getur nýst sem rannsóknartæki. Þá verður sjónum beint að efnisflokkum íslenskra sagna og fjallað um það hvernig sagnir kortleggja landslag, menningu og náttúru og gefa  innsýn inn í hugmynda- og reynsluheim fólksins sem deildi þeim. Jafnframt verður reynt að meta hvað sagnirnar geta sagt um þjóðtrú á Íslandi og hugað sérstaklega að reynslusögnum (memorat) og heimildagildi þeirra. Nemendur munu einnig kynnast helstu flökkusögnum á Íslandi og því hvernig mismunandi sagnahefðir og þjóðtrú nágrannalandanna setja mark sitt á þær.

X

Sagnir, ævintýri og sagnamenn: Þjóðsagnafræði (ÞJÓ104G)

Í námskeiðinu verður þjóðsagnafræði kynnt sem sérstök grein innan þjóðfræðinnar. Fjallað verður um helstu kenningar um uppruna, einkenni og útbreiðslu þjóðsagna, hlutverk þeirra í samfélögum, söfnun, skráningaraðferðir og varðveislu. Meðal fræðimanna sem hér koma við sögu eru Antti Aarne, Inger M. Boberg, Bruno Bettelheim, Linda Dégh, Stith Thompson, Timothy Tangherlini og Alan Dundes. Þá verður gerð grein fyrir helstu flokkum munnmæla og fjallað sérstaklega um formgerð og greiningu þjóðsagna og ævintýra í ljósi helstu kenninga þar um, þ.á m. Algirdas Greimas, Bengts Holbek, Max Lüthis, Axels Olriks og Vladimirs Propps.

Vinnulag
Námið fer einkum fram með lestri nemenda og fyrirlestrum kennara, en einnig með umræðum svo sem kostur er. Hver nemandi heldur auk þess stutta, munnlega framsögn í kennslustund, tekur þátt í umræðuhópi, vinnur verkefni með gerða- eða minnaskrár og skrifar stutta ritgerð um kjörbók.

X

Dót: Hlutveruleikar og merkingarheimar (MAN504M)

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina fjölskrúðugu efnismenningu mannsins og þá margvíslegu merkingu sem hlutir öðlast í ólíku menningarlegu samhengi. Rætt verður um félagslega stöðu hluta, atbeina þeirra og kyngervi. Skoðað verður hvernig merking hluta breytist við það að fara úr einu félagslegu samhengi í annað og spáð í það hvers vegna sumir hlutir verða fólki óaðskiljanlegir. Þá verður fjallað um notagildi hluta, þróun verkfæra og tækni og í framhaldi af því hvernig maðurinn hefur tekið hin ýmsu dýr í þjónustu sína. Í námskeiðinu verður tvinnað saman sjónarhornum efnismenningarfræða og táknrænnar mannfræði auk þess sem dýr fá nokkra athygli.

X

Inngangur að mannfræði (MAN103G)

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum undirstöðuatriði félagslegrar og menningarlegrar mannfræði og helstu efnisþætti greinarinnar. Fjallað er um verkefnasvið mannfræði, sögu greinarinnar, helstu kennistefnur, rannsóknaraðferðir og hugtök. Ennfremur er fjallað um skipan samfélaga almennt, tengsl vistkerfis og samfélags og félagslegar breytingar. Þá eru einstakir þættir félagsskipunar ræddir s.s. sifjar, stjórnskipan, hagskipan og trúarbrögð og fjallað er um rannsóknir mannfræðinga á íslensku samfélagi.

X

Ekki er allt gull sem glóir: kyn, jafnrétti og sjálfbærni á Íslandi (KYN314G)

Orðspor Íslands sem fyrirmyndarríkis í kynjajafnrétti og málefnum hinsegin fólks hefur farið vaxandi síðustu áratugi.

Þá hefur Ísland verið talið meðal umhverfisvænstu landa heims samkvæmt vísitölumælingum á þeim vettvangi.

Í námskeiðinu er skyggnst á bak við þessa ímynd frá þverfræðilegu sjónarhorni.

Orðspor Íslands sem fyrirmyndarríkis í kynjajafnrétti og málefnum hinsegin fólks hefur farið vaxandi síðustu áratugi í kjölfar góðrar útkomu Íslands í mælingum jafnrétti og stöðu hinsegin fólks. Þá hefur Ísland verið talið meðal umhverfisvænstu landa heims samkvæmt vísitölumælingum á þeim vettvangi. Í námskeiðinu er skyggnst á bak við þessa ímynd frá þverfræðilegu sjónarhorni. Fjallað er um helstu atriði á sviði kynjajafnréttis, hinsegin mála, umhverfismála og sjálfbærni og þau skoðuð út frá ýmsum áhrifaþáttum eins og margbreytileika, kyngervi, stétt, þjóðerni og hnattrænum valdatengslum. Sérstök áhersla er á hvernig málefni jafnréttis og sjálfbærni tengjast íslenskum veruleika og stjórnmálum

X

Aukaverkefni: Suðurpottur fræðanna: Efst á baugi í kynjafræðum (KYN302G)

Í tengslum við námskeiðið KYN304G Suðupottur fræðanna: Efst á baugi í kynjafræðum gefst nemendum kost á að vinna aukaverkefni. Nemendur hafa samband við kennara námskeiðsins til ákveða efni og efnistök.

X

Kynjamyndir og kynusli: Inngangur að kynjafræði (KYN106G)

Í námskeiðinu er fjallað um helstu viðfangsefni kynjafræða í ljósi margbreytileika nútímasamfélaga. Kynjafræðilegu sjónarhorni er beitt til að gefa yfirlit yfir stöðu og aðstæður ólíkra hópa í samfélaginu. Kynnt verða helstu hugtök kynjafræða svo sem kyn, kyngervi, eðlishyggja og mótunarhyggja. Skoðað er hvernig kyn er ávallt samtvinnuð öðrum samfélagslegum áhrifabreytum.

X

Inngangur að þjóðfræði (ÞJÓ103G)

Þjóðfræði kynnt sem fræðigrein á íslenska og alþjóðlega vísu. Helstu hugtök þjóðfræðinnar skýrð sem og svið hennar. Rætt er meðal annars um kenningar um hópa, efnismenningu, siði, túlkun þjóðfræðiefnisins og hlutverk þjóðfræðinnar. Þá verður rætt ítarlega um rannsóknarsögu þjóðfræði hérlendis og í nágrannalöndum. Stuðst verður við aðalinngangsrit um þjóðfræði og greinar helstu þjóðfræðitímarita.

Vinnulag
Kennsla fer fram í fyrirlestrum kennara og umræðum hópsins, auk þess sem nemendur flytja fyrirlestra og stjórna umræðum. Nemendum  gefst tækifæri til að vinna einn tíu mínútna útvarpsþátt um þjóðfræðileg efni.

X

Kynjamannfræði (MAN342G)

Kynjamannfræði er samheiti yfir kvennamannfræði, mannfræði kynmenningar og femíníska mannfræði. Í námskeiðinu er fjallað um tilurð og þróun kynjamannfræði og raktar helstu áherslur sem einkenna hvert tímabil. Fjallað er um réttindabaráttu íslenskra kvenna, hún skoðuð í staðbundnu og hnattrænu samhengi og kennarar í mannfræði fjalla um mismunandi viðfangsefni á fræðasviðinu í tengslum við femíniska mannfræði. Þar má nefna líffræðilega mannfræði, hnattvæðingu, fólksflutninga og fjölmenningu, gagnrýni af jaðrinum, hinsegin fræði og kynverund og karlmennskur. 

X

Sviðslistafræði (Performance Studies): Frá sagnaflutningi til uppistands, kjötkveðjuhátíða og stjórnmálamanna (ÞJÓ506G)

Sviðslistafræði (Performance Studies) fjallar um það hvernig fólk í öllum samfélögum, bæði fyrr og nú, tekur þátt í ymis konar sviðslist (performances) í daglegu lífi, á mismunandi "leiksviðum", allt frá helgisiðum til kirkjupredikana, leiksýninga, kvikmyndasýninga, útvarpsþátta, uppistands, sagnaflutnings, gjörningalistar, hátíða, útskriftasiða, matarboða, dulbúningasiða og málflutnings stjórnmálamanna heima og erlendis. Á námskeiðinu munu nemendur kynnast þeim margslungnu táknmálsformum sem beitt er í mismunandi tegundum sviðslista, frá talmáli til búninga, útlits, svipbrigða, kyns, samhengis, hljóðs, "timing" og nytsemi rýmis og viðtöku áhorfenda.

Vinnulag:
Kennsla fer fram í fyrirlestrum, umræðum um fyrirlestra og farið í heimsóknir.

X

Inngangur að hnattrænni heilsu (MAN350G)

Nám í hnattrænni heilsu (e. global health) dýpkar skilning nemanda á því að við lifum í menningarlega fjölbreyttum heimi með margvíslegum hnattrænum tengslum. Það sem gerist á einum stað hefur áhrif á líf og heilsu annars staðar eins og Ebólufaraldurinn og flóttamannastraumurinn til Evrópu eru nýleg dæmi um. Einnig getur fátækt, ójöfnuður og veikburða heilbrigðis- og menntakerfi leitt til átaka og fólksflutninga innan og milli landa og heimsálfa. Heilsa og vellíðan einstaklinga er því flókið samspil félagslegra áhrifaþátta þar sem við búum, lifum og döfnum. Hvernig við styðjum við góða heilsu, styrkjum forvarnir og læknum sjúka verður því ekki eingöngu byggt á læknisfræðilegum nýjungum í lækningum og heilbrigðisþjónustu.

Markmið námskeiðsins er að kynna fræðasviðið hnattræn heilsa og helstu áherslur og viðfangsefni með sérstaka áherslu á milli- og lágtekjulönd. Fjallað verður meðal annars um hugtakið hnattræn heilsa, ójöfnuð og aðra áhrifaþætti á heilsu og vellíðan, uppbyggingu heilbrigðisþjónustu, þróunarsamvinnu, þúsaldarmarkmiðin, ný markmið um sjálfbæra þróun, framlag félagsvísinda og siðferðileg álitamál.

Námskeiðið er á ensku fyrir nemendur sem eru í stað- og fjarnámi.

X

Suðupottur fræðanna: Efst á baugi í kynjafræðum (KYN304G)

Nemendur kynnast nýjum rannsóknum á fræðasviðinu, fá innsýn í þá breidd sem kynjafræðileg viðfangsefni endurspegla og skilji mikilvægi fræðilegrar umræðu innan kynjafræða.

Námskeiðið byggist á verkefnavinnu í tengslum við ráðstefnur, málþing, málstofur, fyrirlestra og valda viðburði á sviði jafnréttis- og kynjafræða innan og utan Háskóla Íslands í eitt misseri.

X

Vinnumarkaðurinn og þróun hans (VIÐ510G)

Markmið með námskeiðinu er að kynna fyrir viðskiptafræðinemum helstu grunnatriði í vinnumarkaðsfræðum (industrial/employee relations). Rætt verður um skipulag á íslenskum vinumarkaði, tvískiptingu hans og rætt um mun á hinum almenna og opinbera vinnumarkaði. Fjallað verður um kenningar um vinnumarkaðinn og samskipti aðila vinnumarkaðarins, stofnanauppbyggingu, hlutverk einstakra aðila á vinnumarkaði (verkalýðsfélög, atvinnurekendur og ríkisvald). Fjallað verður um kjarasamninga (fyrirtækja- og vinnustaðasamninga), vinnulöggjöfina, verkföll og verkfallskenningar. Enn fremur farið í helstu réttindi og skyldur í vinnusambandinu, ráðningarsamband, samkeppnisákvæði.

X

Aðhvarfsgreining (FOM501M)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að beita aðhvarfsgreiningu á eigin spýtur. Fjallað er um þau afbrigði aðhvarfsgreiningar sem hvað oftast eru notuð í rannsóknum á sviði félagsvísinda. Farið er í stjórnun breyta, notkun nafnbreyta, línuleg og ólínuleg líkön, aðferðir til þess að prófa miðlun breyta og samvirkni breyta og aðferðir til að nota breytur sem hafa skekkta dreifingu svo eitthvað sé nefnt. Fjallað er um forsendur aðhvarfsgreiningar og aðferðir til að fást við þær. Einnig er fjallað um "logistic" aðhvarfsgreiningu, þar sem háða breytan er tvígild nafnbreyta. Samhliða þessari umfjöllun verður farið í saumana á ályktunartölfræði, notkun marktektarprófa og túlkun niðurstaðna. Áhersla er lögð á að nemendur fái umtalsverða verklega reynslu af því að greina megindleg gögn. Kennari útvegar könnunargögn sem nemendur nota til þess að prófa þær aðferðir sem kenndar eru. Eftir fremsta megni verður reynt að samþætta fræðilegar spurningar og tilgátuprófun. Tölfræðiforritið SPSS fyrir Windows er notað.

X

Félagsfræði dægurmenningar: Kvikmyndir, tónlist og annað afþreyingarefni (FÉL328G)

Að nota hið félagsfræðilega sjónarhorn á dægurmenningu getur hjálpað til við að skilja og skýra hina ýmsu þætti félagsgerðar, félagslegra samskipta og athafna sem og félagslegra breytinga. Í námskeiðinu verður farið í greiningu á afþreyingarefni eins og kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og dægurtónlist með það að markmiði að nemendur fái þjálfun í því að beita sjónarhorni félagsfræðinnar og félagsfræðilegum kenningum á mismunandi félagslegar kringumstæður.

X

Líkaminn og kynverundin: Frelsi og fjötrar (FÉL326G)

Í námskeiðinu verður sjónum beint að nokkrum þáttum kynverundar (sexualities), breytingum og þróun frá upphafi 20. aldar og íslensk þróun sérstaklega skoðuð. Við fjöllum um rannsóknir sem gerðar hafa verið á kynverund og kynhegðun allt frá bók Richard von Krafft-Ebing, Psychopathia Sexualis (1886) og til nýlegra rannsókna í nágrannalöndum okkar. Sérstaklega verður litið til breytinga á stöðu sam- og tvíkynhneigðra og fjallað um BDSM-fólk og blæti ýmiskonar. Kynlíf sem verslunarvara verður skoðað, allt frá auglýsingum og íþróttum til kláms og vændis. Áhrif trúarbragða, menntakerfis, fjölskyldna og vinnustaða á kynlíf og kynlífshegðun fær umfjöllun, sem og barneignir og kynferðisleg heilsa. Loks verður fjallað um kynferðislegt ofbeldi, nauðganir, þvinganir og áreitni ýmiss konar og þá þróun síðustu ára að krafa kvenna  um kynjajafnrétti hefur í æ ríkari mæli beinst að stöðu líkama þeirra eins og sjá má í hreyfingum á borð við #freethenipple og #metoo.

Námsmat verður í formi verkefnis / ritgerðar og skriflegs lokaprófs.

X

Popular Culture (FÉL027G)

Að nota hið félagsfræðilega sjónarhorn á dægurmenningu getur hjálpað til við að skilja og skýra hina ýmsu þætti félagsgerðar, félagslegra samskipta og athafna sem og félagslegra breytinga. Í námskeiðinu verður farið í greiningu á afþreyingarefni eins og kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og dægurtónlist með það að markmiði að nemendur fái þjálfun í því að beita sjónarhorni félagsfræðinnar og félagsfræðilegum kenningum á mismunandi félagslegar kringumstæður.

Sérstök áhersla er þá á íslenska dægurmenningu, í alþjóðlegu ljósi.

ATH: Námskeiðið er kennt á ensku. Verkefnum má skila hvort heldur á ensku eða íslensku. Námskeiðið virkar því einnig sem fyrirtaks undirbúningur fyrir þá sem hyggja á framhaldsnám í sínum fræðum á alþjóðavettvangi, þar sem nám og samskipti fara gjarnan fram á ensku.  

X

Karlar og karlmennska (FÉL209G)

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum helstu áherslur þeirra sem rannsaka karla sem samfélagslegt kyn (gender). Gerð verður grein fyrir þeim þremur meginaðferðum sem beitt hefur verið við karlarannsóknir á þessari öld; sálgreiningu, félagssálfræði (kyn"hlutverk") og nýrri þróun í félagsvísindum sem leggur áherslu á "sköpun" eða "byggingu" karlmennsku. Fjallað verður um mismunandi gerðir karlmennsku og hvernig tilurð þeirra, niðurrif og uppbygging tengist öðrum formgerðum samfélagsins. Þáttur karla í uppeldis- og umönnunarstörfum innan og utan heimilis verður skoðaður og fjallað um íslenska rannsókn um karlmennsku og fjölskyldutengsl.

X

Hvað ætlar þú að verða? Starfsþróun í félagsfræði (FÉL327G)

Hagnýtt námskeið sem miðar að því að gera nemendum kleift að yfirfæra þekkingu og hæfni úr grunnnámi í félagsfræði á vinnumarkað. Verkefnavinnu er ætlað að auka sjálfsþekkingu og efla starfshæfni nemenda eftir að námi lýkur með áherslu á færni til að tengja saman fræðilega og hagnýta þekkingu með skapandi og gagnrýnum hætti. Nemendur kynna sér starfsemi tiltekinna einstaklinga, fyrirtækja eða stofnana og fá þannig innsýn í þau ólíku störf sem félagsfræðingar sinna. Nemendur velja tvo aðila úr hópi samstarfsaðila sem kynntur verður á upphafsvikum námskeiðs. Gert er ráð fyrir að u.þ.b. 10-15 klst. sé varið á vettvangi í verkefnaviku námsbrautar. Námsmat felst alfarið í verkefnavinnu auk þess sem skyldumæting er í tíma.

X

Afbrotafræði (FÉL309G)

Í námskeiðinu verður afbrotafræðin og helstu viðfangsefni hennar kynnt. Í grófum dráttum skiptist námskeiðið í tvennt. Í fyrri hlutanum verður farið í helstu kenningar og rannsóknir til að varpa ljósi á eðli afbrota og samfélagslegra viðbragða við þeim. Í þessu skyni verður klassísk og pósitívísk afbrotafræði skoðuð. Sérstök áhersla verður lögð á ýmsar félagsfræðilegar kenningar og rannsóknir á afbrotum, s.s. framlag formgerðarhyggju, samskiptaskólans og átakakenninga. Í síðari hluta námskeiðsins verða fjórar tegundir afbrota teknar fyrir (ofbeldisglæpir, kynferðisbrot, fíkniefnabrot og viðskiptaglæpir) og þær metnar í ljósi kenninga úr fyrri hluta og opinberrar stefnumörkunar í þessum málaflokkum.

X

Fjölmiðlafræði (Inngangur að fjölmiðlafræði) (FÉL323G)

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum þekkingu á félagsfræðilegum grundvelli fjölmiðla og þætti þeirra í samheldni flókinna þjóðfélaga. Yfirlit verður veitt um sögu boðskipta frá fyrstu prentuðum blöðum til stafrænnar miðlunar og áhersla lögð á að veita nemendum innsýn í samspil fjölmiðla við samfélagið og einstaklingana sem það skipa. Fjallað verður um helstu kenningar og niðurstöður innlendra og erlendra rannsókna á notkun og áhrifamætti fjölmiðla og er eignarhald, sjálfstæði fjölmiðla- og blaðamanna og fréttaframleiðsla á meðal þess sem er skoðað auk þess sem sígildar kenningar um dagskrár- og innrömmunaráhrif, siðafár, áróður, orðræðu og ímyndasköpun koma við sögu.

X

Icelandic Society: Contemporary perspectives (FÉL428G)

The objective of this course is to give international students a close-up view of specific aspects of modern Icelandic society and its main characteristics from a sociological point of view. The course is open to all international students at UI independent of academic background.

The focal points of the course are: Icelandic society, national institutions, social patterns, what is different in Iceland and what is similar in comparison to other nations.

A variety of social legislations and social policies will be explored; such as labor market relations, gender divisions, and social and economic problems. Moreover, the Icelandic welfare system, deviant social behavior, and the impact of economic, cultural and political globalization on Icelandic society will be examined.

Instructors are guest lecturers who specialize in these subjects. The spoken and written language of the course is English.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL302G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka tveggja eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL303G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka 4 eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL304G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka 6 eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

X

Félagsfræði íþrótta (FÉL105G)

Áhersla í námskeiðinu verður lögð á hlutverk og mikilvægi íþrótta í samfélaginu. Farið verður í helstu atriði í sögu og þróun íþrótta með tilliti til skilgreiningar íþrótta og tilgangs þeirra á hverjum tíma, s.s. hugmyndir um íþróttir sem forvarnir í víðum skilningi þess orðs. Fjallað um uppbyggingu íþrótta, íþróttir barna og unglinga, almenningsíþróttir, keppnis- og afreksíþróttir sem og félagslegar forsendur árangurs í íþróttum. Áhersla verður lögð á að ýmsa þætti sem tengjast þátttöku í íþróttum eins og kynferði, aldur, stéttarstöðu o.fl.; áhrif ýmissa þátta eins og fjölmiðla og markaðsvæðingar á íþróttir; sem og vandamála eins og lyfjamisnotkunar og frávika. Sérstök áhersla verður lögð á að skýra ástæður þess að Ísland er að ná eftirtekarverðum árangri á íþróttasviðinu. 

X

Hinseginlíf og hinseginbarátta (KYN415G)

Barátta hinsegin fólks síðastliða áratugi hefur skilað margvíslegum ávinningi og réttindum. Enn er þó langt í jafnrétti á þessu sviði og samfélagið er í meginatriðum sniðið að hinum gagnkynhneigðu sískynja meginstraumi.

Í námskeiðinu er ljósi varpað á sögu hinsegin fólks, samfélagslega stöðu, reynsluheim, baráttumál og menningu.

Námskeiðið er inngangsnámskeið sem varpar ljósi á sögu hinseginfólks (sam-, tvíkynhneigðra, pansexual, transfólks og fleiri) á Íslandi, reynsluheim þeirra, baráttumál og menningu. Sagan er sett í alþjóðlegt samhengi og gerð er grein fyrir helstu vörðum í mannréttinda¬baráttunni, réttarstöðu og löggjöf. Fjallað er um mikilvæga þætti félagsmótunar¬innar, svo sem sköpun sjálfsmyndar og þróun sýnileika, samband við upprunafjölskyldu og leit að eigin fjölskyldugerð. Rætt er um muninn á samkynhneigðum fræðum og hinsegin fræðum, og kynntar eru kenningar um mótun kynferðis, kyngerva (sex og gender) og kyngervisusla (gender trouble). Vikið er að samræðu hinseginfólks við stofnanir samfélagsins og fjallað um líðan þeirra og lífsgæði. Fjallað er um þátt kynhneigðar í mótun menningar og ýmsar menningargreinar eru teknar sem dæmi um það hvernig veruleiki hinseginfólks birtist í listum og menningu. 

X

Kynjafræðikenningar (KYN202G)

Kynjafræði er þverfræðileg. Hér verður heimspekilegur og kenningalegur grundvöllur kynjafræða og gagnrýnið inntak þeirra skoðað.

Fjallað er um birtingarform og merkingu kyns (e. sex) og kyngervis (e. gender) í tungumáli og menningu, sögu, samfélagi og vísindum. Sjónarmið fræðanna eru kynnt og tengsl þeirra við aðferðafræði.

Í námskeiðinu er fjallað um heimspekilegan og kenningalegan grundvöll kynjafræða og gagnrýnið og þverfræðilegt inntak þeirra. Fjallað er um birtingarform og merkingu kyns (e. sex) og kyngervis (e. gender) í tungumáli og menningu, sögu, samfélagi og vísindum. Sjónarmið fræðanna eru kynnt og tengsl þeirra við aðferðafræði. Þá eru nemendur þjálfaðir í að beita á sjálfstæðan og gagnrýninn hátt fræðilegum hugtökum og aðferðum.

X

Efnismenning: Hlutirnir, heimilið, líkaminn (ÞJÓ205G)

Í námskeiðinu verður efnisleg hversdagsmenning tekin til gagngerrar umfjöllunar. Gefið verður yfirlit yfir þetta þverfaglega rannsóknarsvið og rýnt jöfnum höndum í dæmi úr samtímanum og frá fyrri tíð, íslensk og erlend. Meðal annars verður fjallað um föt og tísku, matarhætti, hlutina sem umkringja okkur í daglega lífinu, rusl og hreinlæti, handverk og neyslumenningu, hús og garða, heimilið, borgarlandslag, söfn og sýningar. Um leið kynnast nemendur ýmsum kenningum og sjónarhornum sem leggja t.a.m. áherslu á mannslíkamann, kyngervi, neyslu, rými og stað.

Vinnulag
Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

X

Ómenning: Frá postulínshundum til pönkara (ÞJÓ445G)

Í námskeiðinu er rýnt í ýmis dæmi frá nítjándu öld til samtímans um „ómenningu“ allt frá áliti Jónasar Hallgrímssonar á rímum og Jónasar frá Hriflu á amerískum reyfurum og klessumálverkum til samtímaumræðna um graffítí, tölvuleiki og tónlistarmyndbönd. Fjallað er um hugmyndir, hegðun og menningarafurðir sem taldar eru hafa verið skaðvaldar í íslenskri menningu eða ógnað á einhvern hátt heilbrigðu menningarlífi. Þannig er meðal annars staðnæmst við andúðina á djassi, rokki og atómskáldskap og fjallað um eðli þeirrar ógnana sem talið var stafa af slíkum fyrirbærum. Samhengi samfélagslegs valds og menningar er tekið til rækilegrar skoðunar og spurt hverjir hafi skilgreint ómenningu, með hvaða aðferðum og í hvaða tilgangi.

Spurt er hvort ógnvaldarnir eigi eitthvað sameiginlegt og hvort skilgreining þeirra sé háð hagsmunum, hugsjónum og siðferðisviðmiðum sem tekið hafa breytingum í tímans rás. Skoðað er að hvaða leyti hugmyndir um ómenningu sem andhverfu íslenskrar menningar hafa átt þátt í að móta hana og skilgreina:

Hvaða þátt hafa hugmyndir um hið menningarlega og viðmið um siðmenningu átt í að marka viðteknar hugmyndir um íslenska menningu? Að hvaða leyti hefur íslensk menning mótast í viðnámi gegn erlendri fjöldamenningu sem meðal annars hefur verið álitin birtast í gervi danskrar kjólatísku og amerískra sápuópera?

X

Tíska og fatnaður: Efnismenning í iðnvæddu markaðsþjóðfélagi (ÞJÓ606M)

Námskeiðið beinir sjónum að fatatísku sem efnismenningu og rannsakar tískuhegðun einstaklinga í félagslegu samhengi. Nemendur lesa kenningar um tísku í markaðskerfi iðnvæddra þjóðfélaga og kynnast um leið ýmsum kenningum í heimspeki, félagsfræði, þjóðfræði og mannfræði. Tilgátur um áhrifavalda í fatatísku verða kannaðar með gagnrýnu hugarfari og heimfærðar á umhverfi nemenda. Tískukerfi á heimsvísu eru einnig könnuð og greind. Sérstaklega verður hugað að sambandi tískunnar við kyngervi , stétt, kynhneigð, aldur og aðrar helstu breytur félagslegs mismunar. Nemendur huga að „tíðarandanum“ (Zeitgeist) með smáverkefnum og vinna vettvangsrannsókn á fatatísku tiltekinna hópa eða staða og máta kenningarnar við sín eigin vettvangsgögn.

Rannsóknir og umræður leiða til lokaverkefnis þar sem lögð er fram útlistun á uppruna og eðli ríkjandi fatatísku og spáð á fræðilegan máta fyrir um stærri hreyfingar í fatatísku og tískumenningu komandi ára.

 

Námskeiðið hæfir meðal annars nemendum í þjóðfræði, mannfræði, menningarfræði og félagsfræði. Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Fyrirlestrarnir verða á ensku og fjarkenndir þar sem aðalkennari námskeiðsins, Karl Aspelund, verður við University of Rhode Island þar sem hann kennir námskeiðið samtímis. Aðstoðarkennari stýrir síðan umræðutímum og vettvangsrannsóknum nemenda við Háskóla Íslands.

 

X

Norræn trú (ÞJÓ437G)

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag:
Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

X

Lúsakambar, hlandkoppar og kynlíf: Þjóðhættir og daglegt líf í sveitasamfélaginu (ÞJÓ447G)

Athugið, námskeiðið kennt annað hvert ár. 

Í námskeiðinu er fjallað um þjóðhætti og daglegt líf í íslenska sveitasamfélaginu fyrr á öldum, jafnt til sjávar og sveita. Rætt er um aðferðir við rannsókn á efnismenningu, þjóðháttum og daglegu lífi og viðfangsefnið sett í erlent rannsóknarsamhengi. Nemendur kynnast margvíslegum þjóðháttarannsóknum og fjallað er á gagnrýnin hátt um ólíka heimildaflokka - yfirlitsrit, fræðirit og ýmsar frumheimildir. Lögð er áhersla á að greina hugmyndafræði hversdagsins og lífsferil einstaklinga í gamla sveitarfélaginu, um leið og skoðað er hvaða aðferðir dugi best til að rannsaka lífshætti fólksins sem þar ól allan sinn aldur. M.a. er unnið með óprentaðar persónulegar heimildir, svör við spurningalistum og dagbækur.

X

Fjölskyldutengsl (MAN063G)

Kynning á umræðu um sifjatengsl í mannfræði. Sú umræða á sér sérstæða sögu sem tengist hvoru tveggja þróun kenningalegra viðmiða í mannfræði og breytingum sem hafa orðið í samfélögum hvað varðar viðhorfa til kyngervis og persónulegs frelsis. Megin áhersla er lögð á að skoða hinar ólíku myndbirtingar fjölskyldutengsla í samtímanum að undangenginni stuttu sögulegu yfirliti.

X

Hugarflug norðursins (ÞJÓ211G)

(Kennt á ensku, en nemendur sem þess óska geta skilað verkefnum á íslensku)

Both fixed and relative, lived and imagined, the North has been a reservoir of imaginary potential. In this potentiality, modern subjects -- local and distant -- might regenerate and reinvigorate. The North contains apparent contradictions: beautiful and terrifying, invigorating and deadly. The imagery of such an imagined and real north, read through history, folklore, literature, film, is the subject of this course. Comparative, interdisciplinary, and multi-sited, our investigations focus on the ways in which the construction of the North has been a contested field representing different agendas and offering divergent outcomes.

Teacher of the course: JoAnn Conrad

X

Mannfræði og hlýnun jarðar (MAN446G)

Í námskeiðinu verða loftslagsbreytingar af mannavöldum skoðaðar sem félags- og menningarlegt fyrirbæri. Litið verður til mannfræðilegra kenninga sem byggja á og kenna sig við vistfræði um leið og nemendur kynnast skrifum um hlýnun jarðar innan mannfræðinnar og annarra skyldra fræðigreina. Áhersla verður lögð á mannfræðilegan skilning á stjórnmálum þar sem nemendur fá tækifæri til þess að takast á við hugtök líkt og loftslagsréttlæti, stjórnun, ábyrgð og hugsjónir í samhengi mannaldar og loftslagspólitíkur. Snert verður á hinum ýmsu hliðum loftslagsmála frá samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda til varna gegn loftslagsvá, frá alþjóðasamningum til neyslusiðferðis.

X

Fjöldahreyfingar: Andóf, mótmæli og byltingar (FÉL444G)

Eitt af viðfangsefnum félagsfræðinnar er að skoða tilurð, framgang og áhrif félagslegra hreyfinga (e. social movements). Félagslegar hreyfingar má skilgreina sem aðgerðir hópa sem leitast við að hafa áhrif á þróun samfélagsins eða afmörkuð svið þess, oft á grundvelli hugmynda um sameiginlega stöðu, hagsmuni eða lífsviðhorf. Um er að ræða samstarf og aðgerðir af margvíslegu tagi, allt frá staðbundnu grasrótarstarfi til starfsemi alþjóðlegra samtaka. Félagslegrar hreyfingar geta leitt til fjöldamótmæla og uppþota og jafnvel til borgarastríða og stjórnarfarsbyltinga. Í námskeiðinu er fjallað um kenningar og rannsóknir á þessu sviði og valin dæmi skoðuð. Til að mynda verður fjallað um sögulegar byltingar (t.d. frönsku byltinguna), stéttarfélög, kvennahreyfingar, trúarhreyfingar, friðarhreyfingar og umhverfisverndarsamtök. Sérstaklega verður fjallað um mótmælabylgjuna sem alþjóðlega bankakreppan leiddi af sér, þar á meðal „Búsáhaldabyltinguna” íslensku.

X

Samfélags- og nýmiðlar (FÉL443G)

Námskeiðið er helgað hinum svofelldu samfélagsmiðlum (Facebook, Twitter, Snapchat o.s.frv) sem hafa á umliðnum árum, og það á fremur stuttu tímabili, markað djúp spor í sögu fjölmiðla og á margan hátt breytt eðli og eigindum fjölmiðlunar (og margir vilja líta svo á þessi fyrirbæri séu ekki eiginlegir fjölmiðlar). Sérstaklega verður litið til þeirra rullu sem þessir gagnvirku samfélagsmiðlar spila í nútímanum, bæði á makróstigi (stofnanir, eignarhald) og míkróstigi (samskipti einstaklinga og hópa). Áhrif þessara miðla á daglegt líf; samskipti, menningarneyslu, pólitík o.fl eru óumdeild og litið verður til nýjustu rannsókna á þessu sviði.

X

Félagsfræði frávikshegðunar (FÉL262G)

Viðfangsefnið í námskeiðinu eru samskiptakenningar í félagsfræði (Interactionism, Phenomenology og Ethnomethodology) eða svokallaðar míkrókenningar. Farið verður í fræðilegan grundvöll sjónarhornsins og hefðbundna vísindahyggju(positivism/empirism). Dæmi verða tekin úr veruleika samtímans um útfærslu þessara sjónarhorna. Áhersla verður lögð á samskipti, heimsmynd, sögulegar kringumstæður, merkingu/túlkun, vald/hagsmuni og sérstaklega á tilhneigingu til sjúkdómsvæðingar á hegðan sem brýtur í bága við viðmið samfélagsins.

X

Tækni og samfélag: Frelsi og fjötrar upplýsingasamfélagsins (FÉL263G)

Eftirlitsþjóðfélagið (surveillance society) og áhættuþjóðfélagið (risk society) eru hugtök sem verða æ meira áberandi í félagsfræði. Að auki er vaxandi áhugi á að skilja hvernig ný tækni hefur mótandi áhrif á þjóðfélagið, fyrirkomulag vinnu, samskipti fólks, félagsauð (social capital) og lagskiptingu samfélagsins (social sorting). Kenningar og skrif fræðimanna á borð við Manuel Castells, Bruno Latour,  Ursula Huws, David Lyon, Juliet Webster, Kristie Ball og  Kevin Haggerty verða kynntar til sögunnar.  Hryðjuverkin 11. september 2001 mörkuðu ákveðin vatnaskil varðandi eftirlitsþjóðfélagið. Miklum fjármunum er nú varið  í tækni sem hægt er að nota til að fylgjast með fólki í leik og í starfi og hugmyndir um meinta óvini ríkisins og ýmissa skipulagsheilda taka á sig nýjar myndir. Krafan um aukin afköst og harðari samkeppni milli fyrirtækja hefur leitt til þess að sams konar tækni er í æ ríkari mæli notuð til að fylgjast með starfsmönnum, afköstum þeirra og vinnuhegðun. Áhrifin á persónuvernd eru margbreytileg og benda bæði í átt til aukins frelsis og fjötra. Samspil fjölskyldu og atvinnulífs verður í óljósara, sem og mörkin á milli hins efnislega og hugræna. Rýmið hefur fengið nýja merkingu, sem og líkaminn. Þá hafa nýjar tegundir samfélagsmiðla og netsamfélaga einnig kallað fram ákveðið form eftirlits sem fræðunum er kallað social surveillance – eða félagslegt eftirlit.  

Markmið námskeiðsins er að greina rannsóknir og kenningar um þau margvíslegu og mótsagnarkenndu áhrif sem upplýsinga- og tölvutæknin hefur á einstaklinga og samfélög.  Nemendur kryfja valda texta sem fást við ofannefnda umræðu og kynna sér erlendar og innlendar rannsóknir á sviðinu.

X

Geðheilsufélagsfræði (FÉL439G)

Raktar eru félagslegar skýringar á geðrænum vandamálum og þeim beitt til að útskýra samsetningu og útbreiðslu geðrænna vandamála meðal aldurshópa, kynja, hjúskaparhópa og stétta. Fjallað er um aðstæður geðsjúkra og samskipti þeirra við fjölskyldumeðlimi og geðheilbrigðisstéttir. Munur á notkun geðheilbrigðisþjónustu milli kynja, hjúskaparhópa og stétta er rakinn og skýrður. Loks er greint frá skipan og árangri geðheilbrigðisþjónustunnar.

X

Fjölmiðlarannsóknir: Álita- og ágreiningsmál (FÉL441G)

Um er að ræða námskeið þar sem nemendum gefst færi á að stíga úr stólnum og prufa sig áfram með rannsóknir/verkefni gagnvart því sem það hefur lært í haustnámskeiðunum. Um símatsnámskeið er að ræða, nokkurs konar tilraunastofu, þar sem nemendur leysa verkefni í hópum undir handleiðslu kennara í bland við lestur um sígildar og nýlegar fjölmiðlafræðirannsóknir.

Lagt er upp með virkni nemenda og samstarfskunnáttu, og verða verkefnin smá sem stór, sum með hefðbundnu formi en önnur lúta meira frjálsræði. Viðföngin verða fjölmiðlar í allri sinni dýrð, hvort heldur dagblöð, sjónvarp, samfélagsmiðlar eða hljómplötur. Hér er klifrað niður úr fílabeinsturninum og lagt af stað í skotgrafir raunheima.

Nemendur fá innsýn í það hvernig akademískar rannsóknir virka, eitthvað sem getur hjálpað upp á BA vinnu og er gaman og gott – og eiginlega nauðsynlegt - fyrir framtíðarfræðimenn.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL405G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka tveggja eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL407G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka 4 eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL409G)

Nemandi leitar að fyrra bragði til kennara og óskar eftir leiðsögn í viðkomandi verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennurum og nemendum hverju sinni með tilliti til þeirra áhugasviða sem fram koma hjá einstökum nemendum. Einnig geta nemendur tengt verkefni einstökum námskeiðum. 

Vinsamlega athugið að nemandi tekur að hámarki eitt 6 eininga verkefni á námsferli sínum.

X

Heilsa og samfélag (Heilsufélagsfræði) (FÉL440G)

Í námskeiðinu verða gagnrýndar hefðbundnar skilgreiningar á heilbrigði og sjúkdómum í félagsfræðilegu ljósi. Raktar verða kenningar um sjúkdóma sem frávik (deviance) og kenningar um hlutverk sjúklingsins (sick-role). Skoðuð verður félagsleg dreifing helstu heilbrigðisvandamála samtímans og rætt um ólíkar skýringar á þessari dreifingu. Athuguð verður notkun heilbrigðisþjónustu og gerður samanburður á ólíkum skýringum á misræmi heilsufars og notkunar þjónustu. Rætt verður um lækna og hjúkrunarfólk sem starfshópa með ólík einkenni atvinnumennsku (professionalism) og átök í heilbrigðiskerfinu skoðuð í því ljósi. Loks verður lagt sögulegt mat á árangur af heilbrigðisþjónustu í ljósi kenninga um samband heilbrigðisþjónustu og heilsufars.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL406G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka tveggja eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL433G)

Verkefni í félagsfræði

X

Verkefni í félagsfræði (FÉL410G)

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Vinsamlega athugið að nemanda er einungis heimilt að taka 6 eininga verkefni einu sinni á námsferli sínum.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum Námsleiðin í Kennsluskrá

Hvað segja nemendur?

Gréta Jónsdóttir
Gréta Jónsdóttir
Félagsfræði - BA nám

Félagsfræðin er gríðarlega fjölbreytt og skemmtileg fræðigrein. Að mínu mati er helsti kosturinn við námið hversu fjölbreytt það er en nemendur hafa kost á að skipuleggja námið sitt eftir sínu áhugasviði og geta jafnframt tekið fjölbreytta valáfanga í takt við sitt áhugasvið. Það kom mér virkilega á óvart hversu góð og persónuleg kennslan er í náminu. Samskiptin á milli kennara og nemenda eru mjög góð og kennararnir eru alltaf til taks og afar hjálpsamir.  

Hafðu samband

Nemendaþjónusta Félagsvísindasviðs er á
Þjónustutorgi í Gimli
Netfang: nemFVS@hi.is

Sæmundargötu 10, 102 Reykjavík
Opið virka daga frá 9 - 15
Sími: 525 4500

Bóka viðtal við nemendaþjónustu Félagsvísindasviðs

""

Hjálplegt efni

Ertu með fleiri spurningar? Hér finnurðu svör við ýmsum þeirra og upplýsingar um ýmislegt annað sem gott er að hafa í huga þegar þú velur nám.