Skip to main content

Jarðeðlisfræði

Jarðeðlisfræði

Verkfræði- og náttúruvísindasvið

Jarðeðlisfræði

MS gráða – 120 einingar

Meistaranám í jarðeðlisfræði er tveggja ára fræðilegt og verklegt rannsóknatengt framhaldsnám við Jarðvísindadeild.

Nemandur öðlast vitneskju um vandamál og viðfangsefni í jarðeðlisfræði, byggða á nýjustu upplýsingum og rannsóknum.

Skipulag náms

X

Lokaverkefni (JEÐ441L)

  • Efni lokaverkefnis skal valið í samráði við leiðbeinanda (leiðbeinendur) úr hópi fastra kennara deildar. Lokaverkefnið er 60 einingar. Að öllu jöfnu tekur undirbúningur og vinna lokaverkefnis a.m.k. tvö misseri. Sérhverjum meistaranema er frá upphafi náms úthlutað umsjónarkennara sem leiðbeinir um skipulag námsins. Ef nemandi er ekki komin með leiðbeinanda fyrir lokaverkefni þá ber honum að snúa sér til umsjónarkennara til að fá aðstoð við það
  • Val viðfangsefnis er fyrst og fremst á ábyrgð nemandans en í samráði við leiðbeinanda. Þess skal gætt að verkefnið tengist viðfangsefnum viðkomandi námsleiðar
  • Próf lokaverkefnis skiptist í tvo hluta: Munnlegt próf og opinberan fyrirlestur
  • Viðstaddir í munnlegu prófi er nemandi, leiðbeinandi, prófdómari og meðlimir meistaranámsnefndar. Nemandinn heldur stutta kynningu um verkefnið sitt. Mikilvægt er að markmið og rannsóknarspurning (ar) komi skýrt fram, helstu niðurstöður og lærdóm sem draga má af verkefninu.
  • Samkvæmt reglum meistaranám sviðsins þurfa allir nemendur sem hyggjast brautskrást frá Verkfræði- og náttúruvísindasviði að halda opinberan fyrirlestur um lokaverkefnið sitt. Haldnir eru 3 meistaradagar á sviðinu á ári eða fyrir hverja brautskráningu þar sem nemendur kynna verkefnin sín með opinberum fyrirlestri.
  • Skil þarf rafrænu eintaki af lokaverkefni í Skemmuna sem er stafrænt varðveislusafn lokaverkefna við alla háskóla á Íslandi. 
  • Samkvæmt reglum Háskóla Íslands eiga allar MS ritgerðir að vera opnar eftir að þeim hefur verið skilað inn á skemmuna.
X

Lokaverkefni: verkefnastjórnun, ritfærni og kynning (VON001F)

Námskeiðið fjallar um inngang að vísindalegum aðferðum, siðfræði vísinda í háskólasamfélaginu. Einnig verður farið í hlutverk nemanda, leiðbeinanda og prófdómara. Tekin verða fyrir árangursrík og heiðarleg samskipti sem og gerð fræðilegrar umfjöllunar með notkun gagnasafna og réttri heimildanotkun. Gerð rannsóknaráætlunar og rannsóknaðferðir verða kynntar og einnig hagnýt framsetning tölulegra gagna. Farið verður í verklag við gerð fræðiritgerða, hvernig skipta á stóru verkefni niður í smærri einingar, gerð áætlunar og tímalínu og hvernig á að fylgja þeim. Lífið eftir brautskráningu og vinnumarkaðurinn.

X

Orka og auðlindir jarðar (JAR513M)

Sjálbær nýting náttúruauðlinda og endurnýjanleg orkuframleiðla eru undirstaða sjálfbærrar þróunar. Til að nálgast sjálfbærni þarf að hafa heildstæða sýn sem tekur tillit til grunnstoðanna þriggja sem eru umhverfi, efnahagur og samfélag. Í námskeiðinu verður farið yfir orkubúskap jarðar, myndun og nýtingu jarðefnaeldsneytis, óendalegar og endurnýjanlegar orkuauðlindir. - þar með taldar óendurnýjanlegu auðlindirnar kol, olía, gas, úran og þóríum. Einnig verður farið yfir orkuauðlindir sem nýta þarf með gát - jarðhita, vatnsafl og líforku.  Annað efni námskeiðsins er um endurnýjanlega orku sem byggð er á sólinni, vindi, sjávarföllum og ölduafli.  Einnig verður gert yfirlit yfir helstu auðlindir jarðar sem nýttar eru til tæknivæðingar, uppbyggingar innviða samfélagsins og í landbúnaði, svo sem málma, áburð, jarðveg og vatn. Námskeiðið fjallar um hvernig þessar auðlindir myndast, eru nýttar, hve lengi þær endast og hvaða áhrif nýtingin hefur á umhverfið, efnahaginn og samfélagið. Að skilja samfélags- og efnahagskerfið sem knýr áfram neyslumynstur náttúruauðlinda er lykillinn að mati á sjálfbærri auðlindastjórnun. Í umfjölluninni er þess vegna einnig endurvinnsla óendurnýjanlegra auðlinda og auk þess er farið yfir nýja hagsældar hugsun sem að byggir á hringhagkerfi og velsældarhagkerfi.

X

Aflfræði veðurs (EÐL515M)

Fjallað verður um jöfnur þær sem liggja til grundvallar ástandi og breytingum í lofthjúpnum og þeim beitt til að lýsa stórum og smáum veðrakerfum, þrýstivindi, hvirfilvindi, sólfarsvindi, vindbreytingum með hæð við jörðu og í háloftum, uppstreymi og úrkomu. Þyngdarbylgjur og Rossby-bylgjur. Nærþrýstivindakerfi, iðujafna, lóðstreymisjafna og þrýstispájafna. Nærþrýstivindakerfi við fjöll.

X

Kynning á jarðfræði Íslands (JAR107M)

Námskeiðið spannar sex vikur og hefst ávallt viku áður en almenn kennsla hefst við Verkfræði-og náttúruvísindasvið með fimm daga námsferð um suðvestur og suður Ísland

  • Námsferðirnar einblína á þau jarðfræðilegu ferli sem eru ráðandi á Íslandi
  • Eftir námsferðir eru fimm vikur af fyrirlestrum um eldvirkni, gjóskulagafræði, jarðhnik, bergfræði, jökla og jöklajarðfræði, haffræði, jarðefnafræði, fornloftslag og náttúruvá
  • Námsmat námskeiðisins byggir á skýrslu úr námsferðum (20%) og heimaprófi (80%)

X

Málstofa um jarðvísindi (JAR119F)

Vikulegar málstofur haldnar bæði misseri. Þátttakendur kanna viðeiandi efni í jarðvísindum með fyrirlestrum og lestri greina. Hver nemandi flytur einn fyrirlestur á misseri.

X

Jarðhiti (JAR508M)

Jarðhitakerfi og uppbygging þeirra, orkubúskapur jarðar, hita-/orkuflutningur til yfirborðs jarðar. Uppruni og efnafræði jarðhitavökva, efnaskipti bergs og vökva, borholumælingar, endurnýjun jarðhitakerfa, aðferðir í jarðhitaleit, forðamat, nýting jarðhita og umhverfisáhrif hennar. Námskeiði er kennt á 7 vikna tímabili í upphafi haustmisseris.  Það samanstendur af fyrirlestrum, verklegum æfingum, nemendafyrirlesturm, nemendaveggspjöldum, ritgerð og prófum.  Námskeiðið er kennt á ensku.

X

Aflfræði og varmaflutningur í samfelldum efnum (JEÐ503M)

Markmið: Að kynna aflfræði samfelldra efna, vökvaaflfræði og varmaflutning og beitingu fræðanna á vandamál í eðlisfræði og jarðeðlisfræði. I. Spenna og aflögun, spennusvið, spennutensor, sveiging platna, efniseiginleikar, líkön: Fjaðrandi efni, seigt efni, plastískt efni.- II. Seigir vökvar, lagstreymi, iðustreymi, samfellujafna, jafna Navier-Stokes.- III. Varmaflutningur: Varmaleiðing, hræring vatns, varmaburður. Dæmi tekin úr ýmsum greinum eðlisfræði, einkum jarðeðlisfræði.

Tvær vikur engin kennsla (vegna heimaprófa) , í viku 9 og 14.

X

Líkanreikningar fyrir jarðvísindi (JAR129F)

Námskeiði er 7 vikna námskeið kennt seinni hluta haustmisseris.

Aðferðir til að reikna mismunandi jarðvísindaverkefni verða kynntar og þeim beitt við raunveruleg verkefni. Verkefnin eru meðal annars orkubúskapur við yfirborð, afkoma jökla, varmaflæði, flæði hægfara efna (t.d. jökla og hrauna) og streymi vatns í gegnum fast efni, t.d. jökla. Farið verður í saumana á varma og massa flæði líkönum sem notuð eru í jarðvísindum. Skoðaðar verða tölulegar aðferðir og nálganir, greiningarlausnir og tölulegar lausnir t.d. bútaaðferð til lausnar á afleiðujöfnum. Nemendur vinna 3 sjálfstæð verkefni þar sem aðferðunum sem rannsakaðar eru í námskeiðinu er beitt.

X

Jarðefnafræði og yfirborð jarðar (JAR134F)

Í þessu námskeiði verður fjallað um jarðefnafræðileg ferli á og við yfirborð jarðar. Námskeiðið samanstendur af fyrirlestrum, æfingum og rannsóknarvinnu.

Í námskeiðinu verður m.a. farið yfir:

  • Efnavarmafræði og hraði efnahvarfa í lausn og tengt samspili vatns og bergs
  • Uppleyst efni og efnasambönd í vatnslausn
  • Hringrás efna í náttúrunni
  • Efnahvarfaveðrun
  • Jarðefnafræði jarðhita
  • Samspil vatns og bergs
  • Stöðugar samsætur í jarðefnafræði vatns og bergs
  • Notkun algengra forrita í jarðefnafræði
X

Málstofa um jarðfræðilega atburði (JEÐ111F)

Course description: The topic of this course is geological events on a global scale, s.a. earthquakes, volcanic eruptions, tsunamis, landslides, etc. and will be discussed in weekly meetings during the semester. Events of the preceding week will be studied using all available data, web pages and written documents. Students are expected to review at least one paper during the semester on background information.

Course layout: Each week a student is assigned the task of monitoring news of geological events such as earthquakes, volcanic eruptions, tsunamis, and landslides. He will give a report of these in the following week's class and present background information on the most significant events. The course can be repeated up to three times for 2 credit units each time.

X

Forðafræði jarðhitakerfa (JEÐ116F)

Sjö vikna námskeið (seinni 7 vikur haustmisseris). Námskeiðið verður kennt ef þátttaka er nægileg. Námskeiðið kann að verða kennt sem lesnámskeið.

Námskeiðið veitir innsýn í grunnatriði forðafræði jarðhitageyma.  Fjallað er um mælingar, hugmyndalíkön og reiknilíkön af jarðgeymum.  Innhald:  Varmaleiðing og hræring, borholumælingar, flutningur massa og varma í jarðhitageymum, greining borholumælinga, hagnýting auðlindar, tvífasa flæði, reiknifræðileg líkön, stjórnun nýtingar jarðhitakerfis, niðurdæling, aðferðir við framleiðslu og sjálfbærni.

Skipulag: Fyrirlestrar, dæma- og verklegir tímar með dæmum og verkefnum. Nemendur halda fyrirlestra um valin efni og eins dags verkleg æfing í borholumælingum. 

X

Grunnvatnsfræði (JEÐ502M)

Sjö vikna námskeið (kennt fyrri 7 vikur haustmisseris). Námskeiðið verður kennt ef þátttaka er nægileg. Námskeiðið kann að verða kennt sem lesnámskeið

Grunnvatn í jörðu, vatn í jarðvegi, gerðir og eiginleikar vatnsleiðara (poruhluti, heldni, gæfni, forðastuðlar, opnir, lokaðir og lekir vatnsleiðarar, einsleitir vatnsleiðarar, stefnuóháð og stefnuháð lekt).  Eiginleikar grunnvatnsflæðis, lögmál Darcy, grunnvatnsmætti, lektarstuðull, vatnsleiðni, innri lekt.  Lektarstuðull í bæði einsleitum og stefnuháðum vatnsleiðurum, straumlínur og straumlínunet, stöðugt og óstöðugt flæði um opna, lokaða og leka vatnsleiðara.  Almennar flæðijöfnur grunnvatns.   Grunnvatnsflæði að borholum, niðurdáttur, dæluprófanir, eiginleikar vatnsleiðara út frá dæluprófunum, nýting grunnvatnsborholna, ferskvatnslinsur og jarðsjór, flutningur efna með grunnvatni, gæði grunnvatns, mengun.  Dæmi um grunnvatn og nýtingu þess á Íslandi, reiknilíkön af grunnvatnsflæði.  Nemendur vinna þverfaglegt verkefni um grunnvatn og nýtingu þess.

X

Hraungos og hraun (JAR127F)

Kennt annað hvert ár þegar ártal er jöfn tala, seinni hluta misseris.

Hraungos á Íslandi eru margbreytileg og hafa lagt langmest af mörkum til uppbyggingar landsins, þá sérstaklega basalt hraungos. Á nútíma hafa slík gos lagt til 75% af því gosbergi sem framleitt hefur verið framleitt. Jafnframt valda hraun verulegum spjöllum/breytingum á landi, vatnasviðum og mannvirkjum ásamt því að geta verið áhætta og/eða vá fyrir heilu byggðarlögin. Það er því full ástæða að efla skilningin á hraungosum og myndunarferlum hraunanna sem þau framleiða.

Í þessu námskeiði er tekin fyrir eðlisfræði hraungosa og –flæðis, þar með talið vökvagerðir og –eiginleikar sem lýsa flæði kviku, streymi, rennslishraði og hitabúskapur hrauna. Jafnframt verður farið í gegnum hraunagerðir og uppbyggingu þeirra, eðli flutningskerfisins og myndunarferli hraunbreiða (þar með talið hraunbelgingu). Einnig eru hraungos á Íslandi tekin fyrir í námskeiðinu.
Þetta er sjö vikna námskeið og fyrirkomulagið eru sex viðverutímar á viku  á formi fyrirlestra-, hópvinnu- og verklegra tímar. Væntanlegt nemenda-vinnuálag í þessu námskeiði er um 190 tímar (c.a. 25 tímar per einingu) og þar af er skráður heildarfjöldi viðverutima 40. Hver vika hefur ákveðið þema sem er kynnt í fyrirlestrum og fylgt eftir með nemendakynningum á lykilgreinum (hópvinnutímar) sem koma inn á þema vikunnar og verklegum tímum þar sem tekist er á við verkefni um þema vikunnar.

X

Jarðeðlisfræðileg könnun (JEÐ504M)

Námskeiðið skiptist í tvo hluta:

a) Fjögurra til fimm daga mælingaferð í upphafi haustmisseris. Margvíslegum jarðeðlisfræðilegum aðferðum beitt til að kanna jarðlagaskipan á tilteknu svæði.

b) Farið yfir aðferðir jarðeðlisfræðilegrar könnunar og hagnýtingu þeirra við rannsóknir á jarðlögum, orkulindum og jarðefnum, fræðilegan grunn, aðferðafræði mælinga, meðferð gagna og úrvinnslu. Aðferðir sem teknar eru fyrir: Bylgjubrots- og endurkastsmælingar, þyngdar- og segulmælingar, viðnáms- og jarðleiðnimælingar, borholumælingar.  Í námskeiðinu eru dæma- og reikniæfingar þar sem m.a. verður unnið niðurstöðum úr mæliferðinni auk þess sem nemendur skrifa skýrslu um mælingarnar og niðurstöður þeirra.

X

Andhverfar varpanir í jarðeðlisfræði (JEÐ113F)

Námskeiði er kennt á seinni hluta haustmisseris (7 vikur, vika 8-14)) annað hvert ár (oddatölu ár).

Fræðilegt námskeið um stafrænar andhverfar varpanir og notkun þeirra til að leysa jarðeðlisfræðileg verkefni og greina jarðeðlisfræðileg gögn. Nemendur fá reynslu í að túlka og greina mælingar með andhverfum aðferðum. Fylgt verður fyrstu 7 köflum í bók William Menke: Geophysical Data Analysis: Discret Inverse Theory. Skoðuð verða venjuleg og andhverf verkefni í jarðeðlisfræði, tölfræðileg hugtök og skekkjumörk, almennar, mestu líkinda og lengdar andhverfar aðferðir við lausn línulegra, Gaussískra, andhverfra verkefna. Almenn og staðbundin meðaltöl, hallatölu, greininga og nálgunar aðferðir við andhver verkefni og beiting vektor rúms.

Fyrirlestrar verða um fræðilegan bakrunn og notkun aðferða og í æfingatímum er aðferðunum beitt á jarðeðlisfræðileg verkefni. Í hverri viku leysa nemendur verkefni sem tengjast efni fyrirlestra og í dæmatímum öðlast þeir reynslu í að beita tölulegum aðferðum við lausn þeirra. Greinar um notkun andhverfra varpana verða lesnar og kynntar af nemendum vikulega.

Lokaeinkunn byggir á heimaverkefnum (6 x 5%), þátttöku í fyrirlestrum og æfingatímum (20%), kynningu á grein sem notar andhverfar varpanir í jarðeðlisfræði (10%) og lokaprófi sem er heimapróf (40%). Til að mega taka lokapróf verða nemendur að kynna grein sem tengist sérsviði þeirra og notar andhverfar varpanir og ljúka að minnsta kosti 4 af 6 heimaverkefnum.

X

Fornvatnafræði (JAR515M)

Námskeiðið gefur innsýn í rannsóknir á seti stöðuvatna, aðferðafræði og túlkun. Farið verður í einkenni setmyndana í stöðuvötnum, bæði ólífræna og lífræna setmyndun og svörun við umhverfis- og loftslagsbreytingum. Æfingar snúast um lýsingu og greiningu á setkjörnum, þunnsneiðum af seti, meðhöndlun sýna, greiningu og skoðun á lífrænum leifum sem finnast í setinu. Farið verður í hvernig unnt er að endurbyggja fornumhverfi byggt á greiningunum. Námskeiðið verður kennt sjö síðustu vikur misseris.

X

Jarðskjálftafræði (JEÐ505M)

Spennu- og aflögunarþinir, öldulíkingar fyrir P-og S-bylgjur. Rúmbylgjur og leiddar bylgjur. Helstu jarðskjálftabylgjur: P-, S-, Rayleigh- og Love-bylgjur. Frjálsar sveiflur jarðar. Gerð og eiginleikar jarðskjálftamæla. Upptök jarðskjálfta: Brotlausn, vægi, stærð, orka, tíðniróf, áhrif. Dýpi jarðskjálfta, dreifing þeirra um jörðina og samband við jarðfræði. Jarðskjálftabylgjur og innri gerð jarðarinnar.

Námskeiðið er ýmist kennt með hefðbundnum hætti (fyrirlestrar, heimadæmi, verkefni) eða sem lesnámskeið þar sem nemendur kynna sér efnið og gera því skil skriflega og í umræðutímum.

X

Sprengigos og gjóskufræði (JAR124F)

Kennt annað hvert ár (á oddatölu).

Aðeins kennt ef fjöldi nemenda er nægur (>5).

Eldvirkni er eitt af frumöflum jarðarinnar sem móta, hafa áhrif á og stundum umbylta yfirborðsferlum jarðar. Andrúmslofti jarðar er ekki bara viðhaldið af eldfjallagösunum, heldur geta þau einnig haft veruleg áhrif eiginleika andrúmsloftsins, þar með talið loftstrauma og veðurfar. Gjóskufall, í miklu magni, getur eytt gróðurlendi. Öskuríkir gosmekkir geta haft áhrif á flugsamgöngur sem og innviði eins og rafmagnslínur og vatnsveitur. Gusthlaup og gjóskuhlaup eru algeng afleiða af sprengigosum og hafa valdið varanlegu tjóni á nánasta umhverfi eldfjalla. En áhrifin eru ekki bara neikvæð; hóflegt gjóskufall virkar örvandi á gróður og jarðveg, brennisteinn er jákvæður fyrir vínvið, gjóskulög geta, vegna víðfeðmar útbreiðslu, verið afburðar góð leiðarlög á stórum landsvæðum ásamt því að vera nytsamleg til aldursgreininga á ýmsum viðburðum.

Í þessu námskeiði er tekin fyrir eðlis- og gjóskufræði þeyti- og sprengigosa með sérstakra áherslu á gosrásarferlin (þ.e. rishraði kviku, afgösun, myndun, stærðardreifing og þróun blaðra og örkristalla) sem stjórna sundrun kviku í gosrás, afli goss og myndun gjósku. Jafnframt verður farið í flutningsferlin sem mynda gjóskulög og aðferðir sem eru notaðar til þess að meta kennistærðir gosa. Fjallað verður um veðurfars- og umhverfisáhrif þeyti-/sprengigosa.

Þetta er sjö vikna námskeið og fyrirkomulagið verður þannig að fyrstu 3-4 vikurnar eru fyrirlestrar og umræðutímar um eðlisfræði gosrásar- og flutningsferla gjósku og þær lykilaðferðir sem eru notaðar við mat á kennistærðum sprengigosa. Í seinni hluta námskeiðsins fá nemendur verkefni sem leyst er í 2-3 manna hópum. Verkefnið er tvíþætt, annars vegar beinist það að grunnstæðum gosrásarferlum og hins vegar að flutningsferlum gjósku í gjóskufalli, gusthlaupum og gjóskuflóðum. Farið verður í eins dags vettvangsferð þar sem hver hópur mælir upp gjóskusnið og safna sýnum af gjóskunni til frekari mælinga inni á rannsóknarstofu. Þessi gögn eru svo greind og túlkuð af hverjum hóp og niðurstöðunum skilað sem skýrslu (á ensku) sem er sett upp eins og grein í alþjóðlegu tímariti. Væntanlegt nemenda-vinnuálag í þessu námskeiði er um 150 tímar (c.a. 20 tímar per einingu = tímar per viku).

X

Jöklar, eldfjöll og jökulhlaup (JAR130F)

Sjö vikna námskeið (fyrri 7 vikur haustmisseris). Námskeiðið verður kennt ef þátttaka er nægileg. Námskeiðið kann að verða kennt sem lesnámskeið.

Jöklar þekja um tíunda hluta Íslands og undir þeim eru sum eldvirkustu svæði landsins.  Á jökulskeiðum þakkti jökull mestan hluta gosbeltanna.  Gos undir jöklum verða víðar en á Íslandi, m.a. í Andesfjöllum, Alaska og Antartíku. Samspil kviku og vatns hefur mikil áhrif á goshætti, m.a. myndun bólstrabergs, tvístrun kviku og sprengivirkni.  Jökulhlaup koma frá jarðhitasvæðum undir jöklum, jökulstífluðum vötnum og vegna bræðslu í eldgosum og hafa  mikil landmótunaráhrif.  Í námskeiðinu verður farið yfir samspil jökla, vatns og eldgosa, jökulhlaup og landmótun.  Nemendur munu læra helstu hugtök og kynnast þeim ferlum sem einkenna eldgos í jöklum, jökulhlaup, bæði undir jöklum og utan þeirra, auk þess sem skoðuð verða landmótunaráhrif hlaupa, setflutningur og rofmáttur. 

Námskeiðið er sett upp þannig að það henti nemendum með mismunandi bakgrunn.  Fyrri hlutinn er sameiginlegur, meðan að í seinni hlutinn er meira einstaklingsmiðaður þar sem nemendur geta valið eitt af þremur áherslusviðum.

Skipulag: Fyrirlestrar, dæma- og umræðutímar með dæmum og verkefnum í fimm vikur.   Síðustu tvær vikurnar:  Nemendur skrifa ritgerð og halda fyrirlestur um viðfangsefni ritgerðarinnar.  Farin verður dagsferð til að skoða jarðmyndanir sem orðið hafa til í gosum undir jökli.

X

Jarðefnafræði hinnar föstu jarðar (JAR133F)

Aðeins kennt ef lágmarksfjöldi nemenda næst, annars kennt sem lesnámkeið.

Fyrirlestar: Fjallað verður um nokkur valin atriði jarðefnafræðinnar með áherslu á hina föstu jörð og ferli sem eiga sér stað við háan hita, sér í lagi storkubergsferli. Sérstök áhersla verður á ferli sem hafa átt sér stað gegnum jarðsöguna og eru enn að verki ásamt viðeigandi tímaskölum. Umfjöllunarefni verða m.a. dreifing frumefna í jörðinni, myndun og þróun mismunandi hvolfa/geima jarðarinnar og hvernig nota má einföld líkön af snefilefnum og samsætum til rannsókna á hinni föstu jörð. Sérstaklega verður fjallað um notagildi þeirra við rannsóknir á uppruna storkubergs á jörðinni og þróun þess undir virkum eldfjöllum.

Verklegir tímar: Kynnt verður notkun einfaldra líkana sem skýra dreifinu snefilefna og samsæta sem og notagildi þeirra við rannsóknir á storkubergsferlum og breytileika hinnar föstu jarðar. Sérstök áhersla verður á viðeigandi tímaskala sem varða myndun og þróun mismunandi hvolfa/geima jarðarinnar, þ. á m. storkubergsferli.

Skipulag: Sjö vikna námskeið með fjórum fyrirlestrum og tveimur dæmatímum í viku hverri. Undir lok námskeið halda nemendur fyrirlestur um valið efni og skila samhliða því stuttu ágripi.

Námsmat: Byggist á heimaverkefnum, fyrirlestri og skrifi ágrips ásamt lokarprófi sem að öllu jöfnu verður heimapróf.

X

Ritfærni og kynning í jarðvísindum (JAR242F)

Vikulegar málstofur haldnar bæði misseri. Þátttakendur kanna viðeiandi efni í jarðvísindum með fyrirlestrum og lestri greina. Hver nemandi flytur einn fyrirlestur á misseri.

X

Lokaverkefni (JEÐ441L)

  • Efni lokaverkefnis skal valið í samráði við leiðbeinanda (leiðbeinendur) úr hópi fastra kennara deildar. Lokaverkefnið er 60 einingar. Að öllu jöfnu tekur undirbúningur og vinna lokaverkefnis a.m.k. tvö misseri. Sérhverjum meistaranema er frá upphafi náms úthlutað umsjónarkennara sem leiðbeinir um skipulag námsins. Ef nemandi er ekki komin með leiðbeinanda fyrir lokaverkefni þá ber honum að snúa sér til umsjónarkennara til að fá aðstoð við það
  • Val viðfangsefnis er fyrst og fremst á ábyrgð nemandans en í samráði við leiðbeinanda. Þess skal gætt að verkefnið tengist viðfangsefnum viðkomandi námsleiðar
  • Próf lokaverkefnis skiptist í tvo hluta: Munnlegt próf og opinberan fyrirlestur
  • Viðstaddir í munnlegu prófi er nemandi, leiðbeinandi, prófdómari og meðlimir meistaranámsnefndar. Nemandinn heldur stutta kynningu um verkefnið sitt. Mikilvægt er að markmið og rannsóknarspurning (ar) komi skýrt fram, helstu niðurstöður og lærdóm sem draga má af verkefninu.
  • Samkvæmt reglum meistaranám sviðsins þurfa allir nemendur sem hyggjast brautskrást frá Verkfræði- og náttúruvísindasviði að halda opinberan fyrirlestur um lokaverkefnið sitt. Haldnir eru 3 meistaradagar á sviðinu á ári eða fyrir hverja brautskráningu þar sem nemendur kynna verkefnin sín með opinberum fyrirlestri.
  • Skil þarf rafrænu eintaki af lokaverkefni í Skemmuna sem er stafrænt varðveislusafn lokaverkefna við alla háskóla á Íslandi. 
  • Samkvæmt reglum Háskóla Íslands eiga allar MS ritgerðir að vera opnar eftir að þeim hefur verið skilað inn á skemmuna.
X

Myndvinnsla og landgreiningar í jarðfræðirannsóknum (JAR251F)

Vikulegar æfingar þar sem nemendur vinna með eftirfarandi sérsvið:

  1. Gagnagreining og úrvinnsla með stór gagnasöfn: Google Earth Engine. Farið verður yfir notagildi, skriftir og túlkun. Unnið verður með hitagögn úr gervitunglum, tengd eldvirkni, og jafnframt farið yfir helstu lögmál hitafjarkönnunar og mikilvægi leiðréttinga vegna lofthjúps. Tvær vikur.
  2. Fjarkönnun með drónum. Lagalegt umhverfi og áskoranir við gagnaöflun. Notagildi, helstu skynjarar og tækjabúnaður. Skipulag gagnasöfnunar m.t.t. upplausnar og yfirgrips. Úrvinnsla gagna: myndmósaík, þrívíddarlíkön og flokkun. Tenging við viðkomandi fræðasvið og túlkun. Unnið verður með fjölbreytt gögn úr drónum: Ljósmyndir, hitamyndir, lidargögn. Ýmis sérhæfð forrit og búnaður. Tvær vikur.
  3. Jarðsjármælingar. Farið verður yfir eðli og notagildi jarðsjármælinga fyrir jarðvísindi og fornleifafræði. Vettvangsferð til að afla gagna og þjálfa notkun búnaðar. Túlkun og samþætting við önnur gögn. Í sömu ferð verður farið yfir notkun dróna og vettvangsgeislamælis. Ein vika.
  4. Fjölgeislamælingar. Fjallað verður um eiginleika fjölgeislamælinga og kortlagningu hafsbotnsins. Unnið verður með fjölgeislagögn í tölvuveri, útbúin þrívíddarkort sem túlkuð eru m.t.t. jarðfræði hafsbotnsins. Ein vika.
  5. Ratsjárgögn. Eiginleikar ratsjármælinga úr gervitunglum og notagildi í umhverfisvísindum og rauntímaeftirliti. Unnið verður með SNAP hugbúnað og nemendur velja sér verkefni til að vinna með: Flóðakortlagning, landhæðarbreytingar, mengunarvöktun. Ein vika.

Nemendur skrá kerfisbundið gögn af ólíkum uppruna inn í landupplýsingakerfi. Farið verður yfir ýmsar myndvinnsluaðferðir og LUK greiningar: Hnitsetningu, skerpingu, flokkun, kvörðun, greiningu á jöðrum, mynstri og breytingum, brúun, þrívíddargreiningar, rúmmálsútreikninga og líkangerð.

 

X

Gosbergsstafli Íslands og þróun loftslags á Íslandi (JAR256F)

Þetta námskeið er haldið í seinni hluta maí að loknum prófum og stendur í 12 daga (tíu dagar í felti og tveir dagar í undirbúning, frágang og ferðir).

Þema námskeiðsins er jarðfræði heitra reita og nær til þátta eins og tektóník, kvikuferla, eldvirkni, setmyndunar og landmótunar á eldvirku svæði ásamt áhrifa veðurfars og veðurfarsbreytinga á þessa þætti.

Meginmarkmið námskeiðsins er gagnvirk þjálfun í því að:

  1. Setja fram rannsóknarkenningu (þ.e. rannsóknarspurningar) fyrir tiltekið svæði og leggja til áætlanir og rannsóknaraðferðir til þess að sannreyna kenninguna.
  2. Mæla upp og lýsa dæmigerðum gosbergstafla sem inniheldur setmyndanir, djúpberg, gosberg, og ganga, auk tektónískra ummerkja um gliðnun og sniðgengishreyfingar.
  3. Greina landslag innan og utan við virk gosbelti og meta áhrif eldvirkni og veðurfars (þ.e. jöklun og rofferlar) á þróun þess.
X

Þættir úr sögu og heimspeki vísindanna (EÐL621M)

Markmið: Að kynna nemendum þróun vísinda og eðli með því að rekja dæmi úr vísindasögunni og nýleg viðhorf til vísinda og sögu þeirra. Að þjálfa nemendur í erindaflutningi og ritgerðasmíð um fræðileg efni á íslensku. -- Námsefni: Saga stjörnufræði og heimsmyndar fram yfir byltingu Kópernikusar og Newtons. Saga þróunarkenningarinnar. Nýleg viðhorf sem varða eðli, markmið og þróun vísinda, vísindi og samfélag. -- Hver nemandi flytur erindi á umræðufundi um efni, sem valið er í samráði við kennara, og skilar ritgerð í lok misseris. Áhersla er lögð á að þjálfa nemendur í að vinna með heimildir. Námsefni getur breyst með hliðsjón af nemendahópi, kennurum og öðrum aðstæðum.

Einstakir nemendur geta tekið þetta námskeið í stað VÍS405G, ef það hentar á viðkomandi námsbraut og hún samþykkir það. Eru þá gerðar kröfur um viðameiri ritgerð og meira lesefni með hliðsjón af fleiri einingum.

X

Greiningartækni (JAR215F)

Námskeiðið Greininartækni samanstendur af fyrirlestrum og æfingum.  Í námskeiðinu verður farið yfir söfnun sýna af gasi, vatni og bergi, sýnaundirbúningur, nákvæmni og  samkvæmni efnagreininga. Fræðilegur grundvöllur fyrir mælitæki og mælingaraðferðir, m.a. geislarófsmælingu,  mælingar með jónaskilju og gasskilju, ICP tækjum, títrunum, XRD, SEM og örgreini. Námskeiði er kennt á 14 vikna tímabili.  Í viku 1-7 verður farið fyrirlestrar á netinu, ásamt ritgerð og prófum.  Í viku 8-14 verða síðan verklegar æfingar á rannsóknarstofum í jarðefnafræði.  Námskeiðið er kennt á ensku.

X

Bergfræði 2 (JAR603M)

Í þessu námskeiði mun nemandinn fræðast um uppruna, myndun og þróun kviku á jörðinni. Sérstök áhersla verður lögð á að auka skilning á því hvernig kvika breytist við tilfærslu og viðstöðu í skorpunni.

Fyrirlestrar munu taka fyrir eðlis- og efnafræði kviku ásamt mikilvægustu fasabreytingum sem kvika verður fyrir við flutning upp í gegnum skorpuna.

Í verklegum tímum verður farið í eðlis- og efnafræðilegar aðferðir sem notaðar eru við að meta uppruna kviku og þróun. Í því felst m.a. fasajafnvægi, efnavarmafræði, útreikningar á þrýstingi og hitastigi, og líkanreikningar á hlutbráðnun og hlutkristöllun. Sérstök áhersla er lögð á túlkun gagna og skilning á óvissu í gögnum.
Námskeiðið stendur í 7 vikur á fyrri hluta vormisseris (vikur 1-7) og samanstendur af 3 fyrirlestrum og 4 verklegum tímum í hverri viku.

X

Jöklafræði (JAR622M)

Jöklar bregðast hratt við breytingum í loftslagi, breytingar í þeim gefa skýra mynd af hitabreytingum, en þeir hafa einnig áhrif á loftslagið t.d. vegna endurkasts áhrifa og breytinga í sjávarstöðu þegar ísinn bráðnar. Í þessu námskeiði verður fjallað um jökla, dreifingu þeirra á jörðinni, hvernig þeir myndast úr snjó, hvernig þeir hreyfast og bregðast við loftslagsbreytingum. Áhersla er á íslenska jökla, orkubúskap þeirra og afkomu, samspil jökla og jarðhita og eldfjalla og tíð jökulhlaup frá Vatnajökli. Í námskeiðinu munu nemendur læra hugtök og tungutak jöklafræðinnar, sem auðveldar þeim að skilja og taka þátt í umræðum um loftslagsbreytingar og hlutverk jökla í loftslagi jarðarinnar.  Kunnátta í eðlisfræði og stærðfræði er gagnleg fyrir námskeiðið því reiknisdæmi sem fjalla um hitastig, orkubúskap, afkomu og flæði jökla verða leyst í hópvinnu. Mælitækni jöklafræðinnar verður kynnt og í lok námskeiðsins setja nemendur leysinga stikur í Sólheimajökul í tveggja daga ferð. Skyldumæting er í ferðina.

X

Myndbreyting, ummyndun og veðrun (JAR623G)

Fyrirlestrar fjalla um grunnatriði og fasarit, myndbreytingahamir, hita- og þrýstimæla, myndbreytingu storkubergs, myndbreytingu setbergs, myndbreytingarumhverfin.  Flokkun, vefta og steindasamsetning myndbreytts storkubergs, vefta og steindasamsetning myndbreytts setbergs, fjölstiga myndbreyting.

Æfingar: Greining bergs í handsýnum og smásjá. Meðferð og túlkun efnagreininga.

Ferð til að skoða borkjarna frá jarðhitasvæði.

X

Loftslagsbreytingar; fortíð nútíð og framtíð (JAR257F)

Markmið námskeiðsins er að gefa nemendum innsýn í nýjustu rannsóknir á loftslagsbreytingum fyrri jarðsögutímabila og fram á okkar tíma, auk þess sem áhersla verður lögð á þá aðferðafræði sem notuð er við öflun upplýsinga um veðurfar. Skoðaðar verða náttúrulegar loftslagssveiflur á mismunandi tímaskölum og hugsanlegar ástæður þeirra ræddar. Hlýnun í nútíð og framtíð verður sett í víðara samhengi við veðurfarsbreytingar á nútíma (síðustu 11700 ár). Námskeiðið er á fyrirlestraformi, þar sem kennari og nemendur taka fyrir í hverjum tíma nýlegar greinar úr ritrýndum tímaritum um umhverfis- og loftslagsbreytingar. Umræður með þátttöku allra fylgja í kjölfarið, þar sem nemendur taka þátt í að stjórna umræðum. Nemendum er ætlað að halda fyrirlestra yfir misserið um valin efni sem snerta markmið námskeiðs og skila lokaverkefni tengt þema námskeiðsins, auk þess að taka þátt í að stjórna umræðum. Minni verkefni verða einnig lögð fyrir nemendur á misserinu.

Þetta er sjö vikna námskeið og fyrirkomulagið eru sex viðverutímar á formi fyrirlestra-, hópvinnu- og verklegra tímar. Væntanlegt nemenda-vinnuálag í þessu námskeiði er um 190 tímar (c.a. 25 tímar per einingu) og þar af er skráður heildarfjöldi viðverutima 40.

X

Málstofa um jarðfræðilega atburði (JEÐ205F)

The topic of this course is geological events on a global scale, s.a. earthquakes, volcanic eruptions, tsunamis, landslides, etc. and will be discussed in weekly meetings during the semester. Events of the preceding week will be studied using all available data, web pages and written documents. Students are expected to review at least one paper during the semester on background information.

Course layout: Each week a student is assigned the task of monitoring news of geological events such as earthquakes, volcanic eruptions, tsunamis, and landslides. He will give a report of these in the following week's class and present background information on the most significant events. The course can be repeated up to three times for 2 credit units each time.

X

Jarðskorpuhreyfingar og aflfræði jarðar - mælingar og líkön (JEÐ209F)

Námskeiðið er haldið á fyrri hluta vorannar. Námskeiðið verður kennt ef þátttaka er nægileg.  Námskeiðið kann að verða kennt sem lesnámskeið.
Í námskeiðinu er fjallað um mælingar á jarðskorpuhreyfingum og aflfræðileg líkön af ferlum í jarðskorpu og möttli jarðar. Áhersla er lögð á tvær meginaðferðir geimlandmælinga, Global Navigation Satellite System (GNSS) landmælingar og bylgjuvíxlmælingar úr ratsjárgervitunglum (interferometric analysis of synthetic aperture radar images, InSAR). Einnig eru teknar fyrir þenslumælingar í borholum, hæðar- og hallamælingar. Farið er yfir fræðilegan grunn aðferðanna sem og úrvinnsla gagna sem safnað er. Nemendur fá reynslu í söfnun og úrvinnslu gagna, og mati á skekkjuvöldum og óvissum. Fjallað er um hvernig mælingar á jarðskorpuhreyfingum nýtast við rannsóknir á aflfræði jarðar, þar með talið flekahreyfingum, eldfjallaaflögun, jarðskjálftum og hæðarbreytingum vegna fargbreytinga á yfirborði jarðar, t.d. vegna jöklabreytinga.Farið er yfir fræðileg líkön sem notuð eru til að túlka jarðskorpuhreyfingar og reiknilíkön kynnt. Nemendur vinna sjálfstætt verkefni sem tengist einum eða fleirum af eftirtöldum þáttum: mælingum á jarðskorpuhreyfingum, úrvinnslu gagna og túlkun jarðskorpuhreyfinga með hliðsjón af líkönum fyrir aflfræðileg ferli í jarðskorpu og möttli jarðar.

X

Eldfjallafræði II – eldgos og eldgosavá (JAR258F)

Eldvirkni er eitt af frumöflum jarðarinnar sem móta, hafa áhrif á og stundum umbylta yfirborðsferlum jarðar. Andrúmslofti jarðar er ekki bara viðhaldið af eldfjallagösunum, heldur geta þau einnig haft veruleg áhrif eiginleika andrúmsloftsins, þar með talið loftstrauma og veðurfar. Gjóskufall, í miklu magni, getur eytt gróðurlendi. Öskuríkir gosmekkir geta haft áhrif á flugsamgöngur sem og innviði eins og rafmagnslínur og vatnsveitur. Gusthlaup og gjóskuhlaup eru algeng afleiða af sprengigosum og hafa valdið varanlegu tjóni á nánasta umhverfi eldfjalla. En áhrifin eru ekki bara neikvæð; hóflegt gjóskufall virkar örvandi á gróður og jarðveg, brennisteinn er jákvæður fyrir vínvið, gjóskulög geta, vegna víðfeðmar útbreiðslu, verið afburðar góð leiðarlög á stórum landsvæðum ásamt því að vera nytsamleg til aldursgreininga á ýmsum viðburðum.

Þemað í þessu námskeiði er ELDGOSIÐ þar sem áherslan er á (i) frumbreytur gosferlanna (þ.e. rishraði kviku, afgösun og framleiðni) sem stjórna hegðun og afli goss, (ii) þau ferli sem ráða mestu um dreifingu gosefna (þ.e. hrauns, gjósku og gasa) frá gosopi og (iii) eldgosavá vegna hraunflæðis, gjóskufalls og gasmengunar. Þetta er sjö vikna námskeið og fyrirkomulagið verður þannig að fyrstu 3-4 vikurnar eru fyrirlestrar og umræðutímar sem taka á ofangreindum áhersluatriðum. Í seinni hluta námskeiðsins fá nemendur verkefni sem leyst er í 2-3 manna hópum. Verkefnið er tvíþætt, annars vegar beinist það að gosferlum og hins vegar eldgosavánni. Farið verður í tveggja daga vettvangsferð þar sem hver hópur safnar gögnum um og sýnum af gosefnum til frekari mælinga inni á rannsóknarstofu. Gögnin og mælingarnar ásamt verkfærakistunni VETOOLS eru síðan notuð af hverjum hóp sem grunnur að mati á eldgosavá inni á athugunarsvæðinu og niðurstöðunum skilað sem skýrslu (á ensku) sem er sett upp eins og grein í alþjóðlegu tímariti. Væntanlegt nemenda-vinnuálag í þessu námskeiði er um 150 tímar (c.a. 20 tímar per einingu = tímar per viku).

Kennt á vormisseri, blokk 2, á hverju ári.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum ENámskeiðið er ekki kennt á misserinuNámsleiðin í Kennsluskrá

Hafðu samband

Nemendaþjónusta VoN
s. 525 4466 - ​nemvon@hi.is
Opið virka daga frá 09:00-15:30

Tæknigarður - Dunhaga 5, 107 Reykjavík
Askja - Sturlugata 7, 102 Reykjavík

Fylgstu með Verkfræði- og náttúruvísindasviði

 Instagram  Twitter  Youtube

 Facebook  Flickr

""

Hjálplegt efni

Ertu með fleiri spurningar? Hér finnurðu svör við ýmsum þeirra og upplýsingar um ýmislegt annað sem gott er að hafa í huga þegar þú velur nám.