Skip to main content

Matvælafræði

Matvælafræði

Heilbrigðisvísindasvið

Matvælafræði

MS gráða – 120 einingar

Meistarnám í matvælafræði henta jafnt þeim sem hafa lokið grunnnámi í matvælafræði sem og öðrum greinum eins og líffræði, efnafræði, lífefnafræði, læknisfræði ásamt verkfræði- og tæknifræðigreinum.

Í náminu er boðið upp á fjölbreytt námskeið og spennandi rannsóknarverkefni sem unnin eru með kennurum og innlendum og erlendum sérfræðingum.

Skipulag náms

X

Vísindaleg vinnubrögð í matvæla- og næringarfræði (NÆR703F)

Markmið námskeiðsins er að styrkja nemendur í vísindalegum vinnubrögðum með því að kynna fyrir þeim alþjóðlega gæðastaðla fyrir rannsóknir sem gerðar eru á mönnum (þar með talin siðferðileg álitamál),  auka hæfni þeirra til að vinna sjálfstætt að greinaskrifum og rannsóknum, halda utan um heimildir og forðast ritstuld.  Nemendur kynnast jafnframt rannsóknarumhverfi Matvæla- og næringarfræðideildar og Háskóla Ísland auk þess sem eigna- og hugverkaréttur verður ræddur. 

Námskeiðið er kennt í eina viku í upphafi haustmisseris auk þess sem nemendur vinna verkefni sem skila á til umsjónarkennara fyrir 1. nóvember.  Kennslan er á formi fyrirlestra, kynninga, umræðna og verkefnavinnu nemenda.  

X

Auðlindir hafsins - AQFood (MAT703F)

Nemendur öðlast innsýn í nýjustu rannsóknir og þróun innan hagnýtingar á auðlindum hafsins, þar með töldu vöruþróun, nýjar tækni- og vinnslulausnir, nýstárlegar gæðamælingar og öðlast heildræna sýn á þá mörgu þætti sem hafa áhrif á gæði sjávarafurða, allt frá veiðum til neytenda.

Meðal annars verður farið í nýjungar og bestun við vinnslu, sjálfstýringar og vélvæðingu innan vinnslu sjávarafurða, helstu nýjungar í gæðaeftirliti og gæðamælingum, nýjungum í vöruþróun, s.s. þrívíddarprentun matvæla, prótein og peptíð vinnslu, hættur frá plasti í virðiskeðjuni, lífvirk efni í hafinu, jaft og skilgreining, þróun og vinnsla á nýjum og vannýttum hráefnum úr hafinu.

  • Námskeiðið er skyldunámskeið í AQFood kjörsviðinu (aqfood.org ) en öðrum nemendum HÍ er einnig velkomið að taka námskeiðið.
X

Sjávarútvegur og fiskeldi - AQFood (MAT704F)

https://www.nmbu.no/course/AQF200

Nemendur öðlast yfirsýn yfir sjávarútvegs- og fiskeldisiðnað heimsins með áherslu á Norðurlöndin. Áhrif ýmissa þátta við veiðar, s.s. áhrif fisktegundar, fæðis, árstíma veiða, veiðarfæra, á bestu hagnýtingu og gæða fiskafurða verða kynnt. Farið verður í áhrif veiðarfæra og skipa, verkunar og vinnslu, regluverk varðandi kvóta og meðhöndlun afla og sjálfbærar hagnýtingar á sjávarafurðum. Yfirferð á fiskeldisiðnaðinum felst m.a. í áhrifum fisktegunda, líffærafræði og þroskaferlar þeirra, vatnsnotkun og vatnsgæði, fiskfóður, eldi, heilbrigði fiska og sjúkdómar við fiskeldi, dýravelferð, sjálvbært fiskeldi, slátur- og söfnunaraðferðir.

Námskeiðið er hluti af AQFood meistaranáminu sem unnið er í samstarfi við DTU, NTNU, HÍ en kennt við NMBU. Námskeiðið er netnámskeið sem hægt er að taka í fjarnámi.

Námsefni samanstendur af fyrirlestrum sem hlaðið er upp á netið, ásamt æfingum og verkefnum. Nemendur skulu þá einnig vinna að stærra verkefni sem skila á inn verkefnaskýrslu um.

X

Vinnsla og geymsla sjávarafurða - AQFood (MAT705F)

Nemendur fá yfirsýn yfir því hvernig vinnslu- og geymsluáhrif hafa áhrif á gæði og geymsluþol sjávarafurða. Nemendur fá kynningu á uppbyggingu vöðva sem hráefni fyrir mismundi vinnsluferla. Farið verður í uppbyggingu vöðva, lífefnafræði vöðva og lífefnafræðilegar breytingar vöðvans eftir dauða (rigor) í tengslum við gæði og vinnsluhæfni. Farið verður yfir helstu vinnsluaðferðir, bæði hefðbundnar og nýstárlegar, ásamt helstu pökkunaðferðum sjávarafurða.

Námsferill/-efni:
Fyrirlestrar, verkefni og æfingar. Námskeiðið er kennt á ensku og skila skal verkefnum og prófum á ensku. Námskeiðið er kennt sem netnámskeið og eru fyrirlestrar í formi podcastupptaka. Vikulegir netfundir verða haldnir til að ræða efni fyrirlestranna og verkefni sem lögð verða fyrir í fyrirlestrunum. Nánari upplýsingar verða veittar í fyrsta kennslutíma.

Námskeiðið er hluti af AQFood meistaranáminu sem unnið er í samstarfi við DTU, NMBU, HÍ en kennt við NTNU. Námskeiðið er netnámskeið sem hægt er að taka í fjarnámi.

X

Sjávarafurðir, áhætta og ávinningur - AQFood (MAT706F)

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum yfirlit yfir helstu hættur og heilbrigðisávinnings af neyslu sjávarafurða.  Námskeiðið veitir grundvallarþekkingu í áhættugreiningu, HACCP og áhættu-ávinningsgreiningu á vinnslu, pökkun, dreifingu og neyslu sjávarafurða.

Námskeiðið samanstendur af netfyrirlestrum svo það er mikilvægt að nemendur hafi góða nettengingu og hægt sé að ná í þá í gegnum tölvupóst. Námskeiðið mun veita nemendum hæfni til að skilgreina hættur og ræða hvernig vinnsla, dreifing og neysla hefur áhrif á öryggi og heilsu neytenda sjávarafurða. Tengdar lífræðilegar og efnafræðilegar hættur við vinnslu sjávarafurða verða kynntar ásamt áhættu af völdum sjúkdómsvaldandi örvera, vírusa, snýkjudýra, eiturefna, biogenic amína og smitleiðum í iðnainum og umhverfinu.  Aðgangur að spálíkönum til örverumagnmælinga og tengdum hugbúnaði er innifalinn í námskeiðinu, en þau eru notuð til að greingar og stýringar á áhættumati við vinnslu og dreifingu sjávarafurða til neytenda.  Virk næringarefni (ómega-3 fitusýrur, D-vítamín, prótein og peptíð, taurín, selen, joð, kítosan, andoxandi efni, fjölsykrur og þörungar) og heilsuáhrif þeirra verða kynnt og metin með tilliti til reglugerða, heilsufullyrðingan og áhættu-/ávinningsmats.

X

Vöruþróun matvæla (MAT609M)

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum markvissar aðferðir sem notaðar eru við neytendadrifna vöruþróun. Hvernig má þróa og best þá vöru sem neitendur vilja með sem minnstum kostnaði á sem skemmstum tíma. Einnig munu nemendur læra og kynnast hvernig skynmat er notað í vöruþróun, gæðaeftirliti og rannsóknum. Jafnframt er nemendum kynnt helstu tæknilegu atriði sem notuð eru við þróun unninna matvæla eins og notkun, sterkju, litarefna, sætuefna, fitulíkja.

Viðfangsefni:

Grundvallaratriði við vöruþróun matvæla. Fjallað verður um hugmyndaleit, hugmyndasíun, fjárhags- og markaðsáætlanir, þróun frumgerðar og þróun frumgerðar til fullunninnar vöru og markaðssetningu. Fjallað verður um notkun tilraunahögunar við síun og bestun afurða í vöruþróun. Fjallað verður um þætti sem hafa áhrif á skynmat, val í skynmatshópa og stjórnun þeirra. Helstu skynmatspróf: Mismunapróf, myndræn próf og neytendapróf. Notkun skynmats við vöruþróun og gæðaeftirlit. Úrvinnsla og túlkun skynmatsgagna.

Auk þess verður fjallað um notkun valinna auka- og hjálparefna og umbúða í vöruþróun. Farið verður í raunveruleg dæmi vöruþróunar hjá fyrirtækjum. Verklegt: Skynmatsæfingar og úrvinnsla þeirra. Þróuð verður vara frá hugmynd til fullunninnar vöru.

X

Rannsóknir og þróun í matvælafræði (MAT702F)

Markmið:
Að upplýsa nemendur um nýjustu rannsóknir, stefnur og þróun tengd matvælavinnslu og verkfræði og kenna þeim að lesa og vinna úr vísindagreinum og öðrum upplýsingum á gagnrýnin hátt og taka þátt í umræðum og koma skoðun sinni á framfæri á markvissan hátt. 

Tilhögun:
Námskeiðið er byggt upp sem lesnámskeið þar sem nýjustu málefni og rannsóknir sem tengjast matvælavinnslu og verkfræði eru tekin fyrir. 

Mismunandi atriði í vinnslu og verkfræði verða tekin fyrir í hverri viku, t.d. nýjar vinnsluaðferðir, vöruþróun, nanótækni, flutningstækni, græn framleiðslutækni, ný vinnslutæki, rekjanleiki o.fl.  Nemendur fá í hendur vísindagreinar og/eða yfirlitsgreinar vikulega sem þeir lesa ítarlega yfir með gagnrýnum hug.  Nemendur og kennari hittast vikulega til að ræða almennt efnið sem lagt var fyrir ásamt því að innihald greinanna, aðferðafræði og ályktanir höfunda verða ræddar. Nemendur, kennarar og gestir munu hafa framsögu. Kennari mun, með virkri þátttöku nemenda, ritrýna valdar greinar í tímunum með það að markmiði að kenna nemendum aðferðafræði vísindalegrar ritrýni.  Nemandi skilar stuttri greinargerð vikulega um þær vísindagreinar sem hann hefur lesið, ásamt mati sínu á þeim. Við lok námskeiðsins er lögð fyrir hvern nemanda ein vísindagrein sem hann er beðinn um að ritrýna ítarlega líkt og um sé að ræða yfirlestur á nýrri óbirtri grein. Nemandi skilar af sér þessari ritrýni við lok námskeiðsins. Námskeiðið er kennt yfir tvær heilar annir alls 30 sinnum.

X

Lífvirk efni úr hafinu (MAT801F)

Lífvirk efni úr hafinu er eitt nýjasta svið matvælafræðinnar og fer ört vaxandi.  Ísland er með sérstöðu hvað varðar hráefni og vinnslumöguleika slíkra efna, og er meðal leiðandi þjóða á rannsóknum á þessu sviði sem býður uppá ýmis framtíðartækifæri á sviði nýsköpunar. Markmið námskeiðsins er gefa nemendum yfirgripsmikið yfirlit um helstu lífvirk efni sem hægt er að vinna úr hafinu, hráefni, vinnsluaðferðir, eiginleika efnanna og notagildi ásamt markaðstækifærum og hindrunum.  Námskeiðið er byggt upp sem lesnámskeið þar sem ofangreind atriði eru tekin fyrir vikulega. Kennari velur mismunandi umræðuefni fyrir hverja viku og lætur nemendur fá í hendur vísindagreinar og/eða yfirlitsgreinar sem þeir lesa ítarlega yfir með gagnrýnum hug. Nemendur og kennari hittast vikulega til að fara almennt yfir efnið sem lagt var fyrir, ásamt því að ræða innihald greinanna, aðferðafræði og ályktanir höfunda.  Sérfræðingar verða fengnir úr iðnaðnum til að taka þátt í umræðum um valin efni. Nemandi skilar stuttri greinargerð vikulega um þær greinar sem hann les. Nemandi mun einnig skrifa ritgerð um valið efni tengt lífvirkum efnum úr hafinu sem hann skilar við lok námskeiðsins. Námskeiðið er kennt yfir heila önn.

X

Gæðastjórnun matvæla (MAT804M)

Markmið námskeiðsins er að fjalla um gæðakröfur sem gerðar eru til vinnslu, meðhöndlun og dreifingu matvæla.  Fjallað er um gæðakröfur í alþjóðlegum viðskiptum og innlend og erlend regluverk um öryggi matvæla, þar með talið regluverk Evrópusambandsins og Bandaríkjanna.  Farið er yfir gerð eftirlitsáætlana ríkja s.s. áætlun um efnaleifar í matvælum, eftirlitáætlanir, uppbyggingu opinbers eftirlits og gerð varnaráætlana fyrir matvæli, fóður og heilbrigði dýra.  Þá er fjallað um áhættu stýringu og miðlun og hættur í matvælakeðjunni.  Fjallað er um góða framleiðsluhætti, góða landbúnaðarhætti og góða heilbrigðishætti og ítarlega farið yfir hættugreiningu og mikilvæga stýristaði (HACCP) við vinnslu matvæla.  Einnig er fjallað um sýnatökur við eftirlit og vöktun og hvaða mælikvarðar og viðmið eru notuð til að meta öryggi matvæla og fóðurs.  Einnig er farið yfir mikilvægi rekjanleika matvæla, innri og ytri úttektir og vottun rannsóknastofa.  Þá er fjallað um Codex leiðbeiningar, gæðastaðala (ISO-9000, ISO-14000 og ISO-22000) og vörustaðla kaupenda matvæla.

Verklega æfingar:  1) nemendur fá þjálfun í uppsetningu á HACCP kerfum og hvernig þau eru sannprófuð,  2) innri og ytri úttektir á gæðum og öryggi matvæla og 3) nemendaverkefni um nýleg útkomin efni er varða matvælaeftirlit.

Tilhögun námskeiðs:  Námið er í formi fyrirlestra, umræðu og verklegrar þjálfunar er tengist námsefninu.  Gert er ráð fyrir virkri þátttöku nemenda og að þeir kynni sér alþjóðlegar vísindagreinar er tengjast efni fyrirlestra.

X

Framleiðslutækni matvæla (MAT504M)

Þetta námskeið er kennt í síðast sinn óbreytt haustið 2022 fyrir nemendahópinn sem hóf nám haustið 2020.

Fjallað verður um helstu vinnsluaðferðir og áhrif þeirra á mismunandi tegundir matvæla eins og ; ávexti og grænmeti þar sem verður fjallað sérstaklega um kartöflur, tómata, agúrkur og sveppi. Korn og mölun mismunandi korn tegunda, kornvörur og vinnslu brauðs og kaffibrauðs , pasta og morgun korn. Mjólk og mjólkurvörur. Kjöt og kjötafurðir. Egg og vinnsla þeirra. Fita og olíur ásamt ýrulausnum. Drykkjarvörur eins og ávaxtasafa, gos, bjórgerð, víngerð, og framleiðslu á kaffi og te. Sælgætisgerð þar sem verður fjallað sérstaklega um sælgæti sem byggir á sykri og súkkulaði. Í öllum tilfellum verður fjallað um vinnsluferlið frá hráefni að fullunninni vöru þar sem farið verður yfir algengustu vinnslu hverrar afurðar fyrir sig og fjallað verður um þann tækjabúnað sem notaður er.

X

Matvælaefnafræði 2 (MAT613M)

Markmið námskeiðsins er að gefa nemendum yfirgripsmikla þekkingu á matvælaefnafræði.  Upplýsingar um mismunandi efni í matvælum og eiginleika þeirra verða tengdar hagnýtum dæmum sem tengjast þróun og framleiðslu matvæla til að viðhalda gæðum, geymsluþoli og aðgengileika næringarefna. Farið verður yfir efna- og eðlisfræðilega eiginleika orkugjafa í matvælum (kolvetna, fitu, og próteina), notkunarmöguleika þeirra í matvælum, niðurbrot, hvörf við önnur efni, leiðir til að viðhalda eiginleikum þeirra og áhrif á geymsluþol. Farið verður yfir áhrif byggingar næringarefna á víxlvirkni þeirra við önnur efni í matvælum. Áhrif vatns og vatnsvirkni á geymsluþol og eiginleika matvæla verður rædd. Farið verður yfir hraðafræði ensíma, hvörf ensíma í matvælum, hagnýting ensíma í matvælaiðnaði og leiðir til að halda ensímefnahvörfum í matvælum í skefjum. Kynntar verða aðferðir til að innlima lífvirk efni í matvæli og vernda fyrir óæskilegum efnahvörfum. Efnafræði litarefna, rotvarnarefna og þráavarnarefna ásamt notkun þeirra í matvæli verður rædd. Farið verður yfir helstu aðferðir, sem notaðar eru við rannsóknir á matvælum. Námskeiðið er kennt þremur lotum sem hver er ein vika. Kennslan er á formi fyrirlestra kennara auk umræðna og vinnu með námsefni á netinu með virkri þátttöku nemenda.

X

Matvælaörverufræði 2 (MAT506M)

Þetta námskeið er kennt í síðast sinn óbreytt haustið 2022 fyrir nemendahópinn sem hóf nám haustið 2020

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum nauðsynlega undirstöðu til að þekkja helsta uppruna örverumengunar í matvælum, helstu áhrif örvera á gæði og öryggi matvæla og aðferðir sem notaðar eru til að hindra skemmdir og matarsjúkdóma af völdum örvera í matvælum. Efni fyrirlestra er skipt í fimm hluta: (1) Uppruna, flokkun og ræktun örvera í matvælum. Inngangur og saga matvælaörverufræði.  Hefðbundnar og nýþróaðar aðferðir fyrir ræktun, einangrun og magngreiningu örvera í matvælum. Yfirlit um mikilvægustu örveruhópa í matvælum þar á meðal bendiörverur. (2) Áhrif ytri og innri umhverfisþátta á örverur í matvælum  – næringarsamsetning, pH, oxunar-afoxunarspenna, vatnsvirkni, rakastig, hitastig, loftsamsetning og fleiri þættir. Geymsluaðferðir og örverufræði – hitameðhöndlun, kæling og frysting, rotvarnir og rotvarnarefni, þurrkun, lofttæmdar og loftskiptar pakkningar, geislun, háþrýstingur, gerjun og önnur hagkvæm not af örverum í matvælaframleiðslu. (3) Matarsjúkdómar af völdum örvera. Örverur í matvælum og heilsufar. Mikilvægustu orsakir matareitrana og matarsýkinga -Salmonella, Campylobacter, E. coli, Vibrio, Listeria, Clostridium, Bacillus, Staphylococcus, scombroid eitrun og aðrir bakteríusýklar í matvælum. Aðrar orsakir matarsjúkdóma – sníkjudýr, eitraðir þörungar, sveppaeitur, veirur og prion (BSE). Nýframkomnir sýklar. (4) Örverufræði helstu matvælaflokka. Uppruni örvera í helstu matvælum.  Örverufræði sjávarafurða, kjötafurða, mjólkurafurða, neysluvatns, grænmetis, ávaxta, víns og bjórs. (5) Eftirlit og gæðastýring matvæla. Áhrif vinnslu og meðhöndlunar á afkomu örvera og skemmdir í matvælum af völdum örvera. Framkvæmd sýnatöku, meðhöndlun sýna og sýnatökuáætlanir. Örverufræðileg gæðaviðmið og leiðbeiningar. Örverufræðileg spámódel. Þrif og sótthreinsun. Inngangur að GMP, GHP, HACCP, gæðastjórnunarkerfum og áhættugreiningu.

Hver nemandi aflar efnis og skrifar ritgerð um nýlegt efni tengt matvælaörverufræði og flytur um það fyrirlestur.

X

Matvælaverkfræði 1 (MAT614M)

Markmið: Að nemendur geti reiknað út og metið verkfræðilega þætti er varða varma- og massafræðilega í matvælavinnsluferlum. Að nemendur geti notað þá þekkingu til að taka ákvarðanir um val og skipulagningu á vinnslu- og flutningsferlum. 

Fyrirlestrarnir eru um  forsendur fyrir skipulagningu helstu matvælavinnsluleiða: 

Massa- og orkubókhald.

Stjórnun massavægis.

Varmafræði. Varmaflutningur. Stöðug og tímaháð varmaleiðni.

Massaflutningur.

Dæling. Rennsli og orkutap í pípum. Lag- og iðustreymi. Frjálst og þvingað streymi.

Eðliseiginleikar efna sem tengjast matvælaiðnaði.

Eiginleikar vökva 

Hönnunarforsendur fyrir skipulagningu á matvælavinnslufyrirtækjum og við val á vinnslubúnaði og aðstæðum í vinnsluferli. 

Kennsluefni er á formi fyrirlestra kennara og gestafyrirlesara úr atvinnulífinu, auk vísindagreina. Auk þess er stuðst við erlendar kennslubækur um efnið.

X

Lífefnavinnsla og líftækni (MAT701F)

Farið verður yfir þau fjöldamörgu tækifæri sem felast í vinnslu lífefna úr ýmsum hráefnum, m.a. áframvinnslu aukahráefna sem falla til við matvælavinnslu.  Farið verður yfir ferla sem snúa að einangrun verðmætra lífefna, svo sem próteina, fituefna, kolvetna og lífvirkra efna. Þætti líftækninnar í vinnslu verðmætra lífefna verður gerð góð skil. Námskeiðið verður kennt í þremur lotum, eina viku í senn. Fyrstu tvær loturnar sem byggja á fyrirlestrum kennara og gestafyrirlesara úr iðnaðnum snúa að lífefnavinnslu, einangrun og greiningu lífvirkra efna úr ólíkum hráefnum, eiginleikum þeirra og notkunarmöguleikum. Í síðustu lotunni verður fjallað um aðferðir til að rannsaka lífvirkni efnanna og farið verður yfir nýjustu rannsóknir um áhrif efnanna við neyslu og heilsufullyrðingar tengdar lífvirkum efnum.

X

Matvælaöryggi (MAT701M)

Markmið námskeiðsins er að gefa nemendum yfirlit yfir helstu líf-, efna- og eðlisfræðilegu hættur sem tengist hráefnum og matvælaframleiðslu og geta valdið heilsutjóni. Farið verður yfir helstu hættur s.s. óæskileg efni og örverur sem tengjast matvælaöryggi og kynntar leiðir til að lámarka þær í matvælavinnslu, ítarlega verður fjallað um helstu þætti áhættugreiningar og hvernig þær aðferðir nýtast stjórnvöldum og öðrum hagsmunaaðilum til að skilja og meta áhættu vegna neyslu matvæla og hvernig hægt er að minnka hana til að auka öryggi neytenda. Farið verður yfir helstu áhættuþætti sem tengjast matvælaframleiðslu frá haga/miðum í maga þ.e.a.s  í gegnum alla virðiskeðjuna frá upphafi til enda. Kynntar verða nýjar hættur og þróun í þeim efnum t.d. í tengslum við loftslagsbreytingar. Sömuleiðis verður farið yfir mikilvægi þess að tryggja hollustuhætti og gæði vatns í framleiðslu matvæla. 

Einnig verður fjallað um erfðabreyttra lífverur í tengslum við öryggi matvæla. Helstu greiningaaðferðir sem notaðar eru til að magngreina óæskileg efni og örverur í matvælum og takmarkanir þeirra verða kynntar. Ítarlega verður farið yfir þrjár meginstoðir áhættugreiningar á sviði matvæla- og næringarfræði þ.e.a.s. áhættumat, áhættustjórnun og áhættukynningu, til þess að nemendur öðlist betri skilning á því hvernig þessi aðferðafræði nýtist á þessu sviði verður einnig fjallað um nýleg hagnýt dæmi um matvælavá.

Verklegar æfingar: 1) Hagnýt dæmi um áhættugreiningu á sviði matvæla- og næringarfræði sem byggja á raunverulegum tilfellum  2)  Nemendaverkefni um rannsóknir og þróun á sviði matvælaöryggis annars vegar í formi fyrirlesturs og hins vegar ritgerðar

Tilhögun námskeiðs:  Námið er í formi fyrirlestra, umræðu og verklegrar þjálfunar er tengist námsefninu.  Gert er ráð fyrir virkri þátttöku nemenda og að þeir kynni sér alþjóðlegar vísindagreinar er tengjast efni fyrirlestra.

X

Rannsóknarverkefni til meistaraprófs í matvælafræði (MAT441L)

Rannsóknarverkefni

X

Fiskiðnaðartækni 1 (VÉL502M)

Markmið: Að gera nemendur færa um að skilja þýðingu góðrar meðferðar á fiskafla og fiskafurðum og að reikna út nauðsynlegar stærðir í vinnslu sjávarfangs. Námsefni m.a.:  Helstu fiskistofnar, veiðimynstur og veiðarfæri, aflameðferð, efni og efnabreytingar, prótein, fita o.fl., þættir, sem hafa áhrif á efnabreytingar, s.s. hitastig, selta, loftaðgangur, raki, sýrustig o.fl. Skemmdareinkenni á sjávarfangi vegna örveru- og efnabreytinga. Mikilvægar örverur og vöxtur örvera í sjávarfangi og tengsl við þrifavæna hönnun. Vöxtur örvera vegna hita, seltu, loftaðgangs, sýrustigs, raka, aukaefna o.fl. Kynning á helstu verkunar- og varðveisluaðferðum, s.s. saltfiskverkun, skreiðarverkun, harðfiskverkun, reykingu, kælingu, ofurkælingu og frystingu. Orku- og massavægi fyrir hvert vinnsluþrep og vinnslurásina í heild sinni. Verklegt: Einstaka vinnslueiningar greindar og/eða endurhannaðar. 

X

Lífsferilsgreining (UAU215F)

Markmið: Að nemendur geti beitt aðferðum lífsferilsgreiningar til að greina umhverfisáhrif sem hljótast af framleiðslu og ferlum. Nemendur munu svo læra að skila niðurstöðum lífsferilsgreinina á réttan hátt og framkvæmt samanburðar- og næmnigreiningar. Einnig munu nemendur geta fundið svokallaða heita reiti innan lífsferla vöru eða framleiðsluferils sem hægt er að nýta til þess að bæta úr neikvæðum umhverfisáhrifum.

Síðast en ekki síst munu nemendur læra að tileinka sér kerfislæga hugsun sem nauðsynleg, einn af grunnhæfniþáttum sjálfbærni.

Efni: Námskeiðið kennir nemendum að greina lífsferil vöru frá vöggu til grafar með aðferðum lífsferilsgreiningar (LCA). LCA er notað til að meta umhverfisáhrif vöru, framleiðsluferils eða þjónustu. Markmiðið með LCA er að bera saman líkar vörur, ferla og þjónustu. Einnig getur markmiðið verið að meta hvar í ferli hverrar vöru, ferils eða þjónustu hvar mestu neikvæðu umhverfisáhrifin verða. Þær upplýsingar nýtast við hönnun vörunnar sé um nýja vöru að ræða, eða til að breyta framleiðsluferlum og þannig lágmarka umhverfisáhrif. Einblínt verður að því að kenna bæði aðferðafræðina og hvernig hægt er að nota LCA sem verkfæri. Í námskeiðinu er farið í gegnum aðferðarfræðina allt frá skilgreiningu markmiðs, aðgerðareiningar og kerfismarka, útreikninga á notkun auðlinda og losun efna til andrúmslofts, vatns og jarðvegs. Svo bætist við túlkun niðurstaðna og næmnigreiningar. Einnig eru kynntar mismunandi aðferðir, hugbúnaður hugbúnaður til að reikna út umhverfisáhrif og notkun gagnabanka notaðir eru til þess að framkvæma lífsferilsgreiningar. Námsmat miðast við þátttöku í kennslustundum og skilum á einstaklings og hópaverkefnum sem unnin eru  námskeiðinu.

Þessi áfangi eykur færni nemenda á sviði Heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna númer 6, 7, 9, 11, 12, 13, 14 and 15.

Kennsluhættir: Kennt er með fyrirlestrum, tímaverkefnum, einstaklings heimaverkefnum og hópverkefnum.

X

Hagnýt fjölvíð aðhvarfsgreining og gagnavinnsla (NÆR506M)

Markmið námskeiðsins er að auka skilning og færni nemenda í að greina og vinna úr rannsóknargögnum svo þeir séu betur undir það búnir að leysa slík verkefni í framhaldsnámi og vinnu. Farið verður ítarlega yfir þær aðferðir sem mest eru notaðar við greiningar á faraldsfræðigögnum með það að markmiði að nemendur geti sjálfir beitt þeim og geti gengið úr skugga um að allar forsendur haldi.

Í  hverjum tíma leggur kennari fyrir verkefni sem byggja á gögnum úr fyrri rannsóknum sem framkvæmdar hafa verið á rannsóknarstofu í næringarfræði. Farið verður sameiginlega yfir helstu atriði og forsendur hvers verkefnis. Nemendur eiga að greina gögnin m.v. fyrirfram gefnar spurningar. Við tölfræðigreiningar verður mest notast við SPSS en einnig verður SAS kynnt til sögunnar.

X

Vistvæn nýsköpun matvæla (MAT612M)

Námskeiðið er í samvinnu við Samtök iðnaðarins, Matís ohf og Nýsköpunarmiðstöð Íslands.

Námskeiðið byggir á hópvinnu og samstarfi nemenda, markvissri leiðsögn/þjálfun þar sem þeir munu þróa nýja vistvæna matvöru og framleiða sýnieintök af henni. Nemendur munu skipta með sér verkum við þróun á frumgerð vörunnar, hönnun á umbúðum og gerð viðskipta- og markaðsáætlunar. Því munu hóparnir verða eftir því sem hægt er með nemendum sem hlotið hafa kennslu og þjálfun í þessum mismunandi þáttum vöruþróunar. Matís veitir sérfræðiaðstoð og aðstoð við þróun og gerð sýnieintaka og Nýsköpunarmiðstöð leiðsögn við gerð og kynningu á viðskiptaáætlunum.

Síðan munu nemendur kynna vörur og viðskiptaáætlanir fyrir dómnefnd í nýsköpunarkeppninni Ecotrophelia Ísland og vinningsliðið taka þátt í Evrópukeppni

(www.ecotrophelia.eu). Loks munu nemendur kynna vörur og viðskiptahugmyndir sýnar á opnun viðburði á vegum vettvangsins „Matvælalandið Ísland“. Verkefnin geta verið í samstarfi við fyrirtæki.  

X

Siðfræði vísinda og rannsókna (HSP806F)

Námskeiðið er ætlað framhaldsnemum eingöngu. Tekið verður mið af þörfum nemenda af ólíkum fræðasviðum við útfærslu námskeiðsins. 

Kennsla fer fram frá 13. janúar til 17. febrúar á föstudögum kl. 13:20 til 15:40.

Viðfangsefni:
Fjallað verður meðal annars um eftirfarandi efni: Fagmennska og ábyrgð vísindamanna. Kröfur um fræðilega hlutlægni og hlutleysi vísinda. Jafnréttissjónarmið og ríkjandi viðmið í vísindastarfi. Vald og vísindi. Hagsmunaárekstrar í vísindastarfi. Vísindin og samfélagið. Siðfræði rannsókna.

Markmið: 
Nemendur öðlist þekkingu á siðferðilega vídd vísinda og rannsókna og fái þjálfun í að greina og rökræða um siðferðileg ágreiningsefni tengd vísindum og rannsóknum í nútímasamfélagi.

Kennsla er í formi fyrirlestra og umræðna. Námskeiðið er hugsað sem akademískt samfélag þar sem nemendur taka virkan þátt í markvissri umræðu um viðfangsefnin. Hver nemandi flytur framsöguerindi samkvæmt áætlun sem gerð er í upphafi misseris og jafnframt kynna aðrir nemendur sér efnið og ræða það í málstofunni undir handleiðslu kennara.

X

Matur og menning: (NÆR613M)

Matur er mannsins megin, uppspretta orkunnar og forsenda lífsins. En matur er líka sneisafullur af merkingu. Matarhættir veita innsýn í heimsmynd okkar, lífssýn og listfengi og matur mótar tilveru okkar, líkama, samfélag, hagkerfi, hugarfar og siðferði. Sjálfsmynd okkar og minningar eru nátengdar mat og matur er einhver mikilvægasti miðillinn fyrir samskipti okkar við annað fólk.

Í námskeiðinu skoðum við hvað fólk borðar, hvernig, hvenær, með hverjum og hvers vegna. Með þeim hætti fáum við dýrmæta innsýn í kyngervi og kynslóðir, fæðuöryggi og rétt til matar, stéttaskiptingu og menningarlegan margbreytileika, skynheim og fegurðarskyn, tækni og matvælaframleiðslu, tísku og matarkúra, matarhefðir og menningararf, tilfinningar, vináttu og fjölskyldubönd. Matarhættir tengja þannig saman menningu og náttúru, hnattvæðingu og hið staðbundna, heimilið og vinnustaðinn, fortíð og samtíð, manneskjur og örverur.

Í námskeiðinu beinum við sjónum að sambandi matarframleiðslu og neyslu á 21. öld með sérstaka áherslu á lýðheilsu, siðferðislega neyslu og sjálfbærni.

Matur og menning eru þverfagleg viðfangsefni og því er þetta námskeið kennt í samstarfi námsbrauta í þjóðfræði og matvæla- og næringarfræði.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum ENámskeiðið er ekki kennt á misserinuNámsleiðin í Kennsluskrá
X

Rannsóknir og þróun í matvælafræði (MAT702F)

Markmið:
Að upplýsa nemendur um nýjustu rannsóknir, stefnur og þróun tengd matvælavinnslu og verkfræði og kenna þeim að lesa og vinna úr vísindagreinum og öðrum upplýsingum á gagnrýnin hátt og taka þátt í umræðum og koma skoðun sinni á framfæri á markvissan hátt. 

Tilhögun:
Námskeiðið er byggt upp sem lesnámskeið þar sem nýjustu málefni og rannsóknir sem tengjast matvælavinnslu og verkfræði eru tekin fyrir. 

Mismunandi atriði í vinnslu og verkfræði verða tekin fyrir í hverri viku, t.d. nýjar vinnsluaðferðir, vöruþróun, nanótækni, flutningstækni, græn framleiðslutækni, ný vinnslutæki, rekjanleiki o.fl.  Nemendur fá í hendur vísindagreinar og/eða yfirlitsgreinar vikulega sem þeir lesa ítarlega yfir með gagnrýnum hug.  Nemendur og kennari hittast vikulega til að ræða almennt efnið sem lagt var fyrir ásamt því að innihald greinanna, aðferðafræði og ályktanir höfunda verða ræddar. Nemendur, kennarar og gestir munu hafa framsögu. Kennari mun, með virkri þátttöku nemenda, ritrýna valdar greinar í tímunum með það að markmiði að kenna nemendum aðferðafræði vísindalegrar ritrýni.  Nemandi skilar stuttri greinargerð vikulega um þær vísindagreinar sem hann hefur lesið, ásamt mati sínu á þeim. Við lok námskeiðsins er lögð fyrir hvern nemanda ein vísindagrein sem hann er beðinn um að ritrýna ítarlega líkt og um sé að ræða yfirlestur á nýrri óbirtri grein. Nemandi skilar af sér þessari ritrýni við lok námskeiðsins. Námskeiðið er kennt yfir tvær heilar annir alls 30 sinnum.

X

Fiskiðnaðartækni 1 (VÉL502M)

Markmið: Að gera nemendur færa um að skilja þýðingu góðrar meðferðar á fiskafla og fiskafurðum og að reikna út nauðsynlegar stærðir í vinnslu sjávarfangs. Námsefni m.a.:  Helstu fiskistofnar, veiðimynstur og veiðarfæri, aflameðferð, efni og efnabreytingar, prótein, fita o.fl., þættir, sem hafa áhrif á efnabreytingar, s.s. hitastig, selta, loftaðgangur, raki, sýrustig o.fl. Skemmdareinkenni á sjávarfangi vegna örveru- og efnabreytinga. Mikilvægar örverur og vöxtur örvera í sjávarfangi og tengsl við þrifavæna hönnun. Vöxtur örvera vegna hita, seltu, loftaðgangs, sýrustigs, raka, aukaefna o.fl. Kynning á helstu verkunar- og varðveisluaðferðum, s.s. saltfiskverkun, skreiðarverkun, harðfiskverkun, reykingu, kælingu, ofurkælingu og frystingu. Orku- og massavægi fyrir hvert vinnsluþrep og vinnslurásina í heild sinni. Verklegt: Einstaka vinnslueiningar greindar og/eða endurhannaðar. 

X

Matur og menning: (NÆR613M)

Matur er mannsins megin, uppspretta orkunnar og forsenda lífsins. En matur er líka sneisafullur af merkingu. Matarhættir veita innsýn í heimsmynd okkar, lífssýn og listfengi og matur mótar tilveru okkar, líkama, samfélag, hagkerfi, hugarfar og siðferði. Sjálfsmynd okkar og minningar eru nátengdar mat og matur er einhver mikilvægasti miðillinn fyrir samskipti okkar við annað fólk.

Í námskeiðinu skoðum við hvað fólk borðar, hvernig, hvenær, með hverjum og hvers vegna. Með þeim hætti fáum við dýrmæta innsýn í kyngervi og kynslóðir, fæðuöryggi og rétt til matar, stéttaskiptingu og menningarlegan margbreytileika, skynheim og fegurðarskyn, tækni og matvælaframleiðslu, tísku og matarkúra, matarhefðir og menningararf, tilfinningar, vináttu og fjölskyldubönd. Matarhættir tengja þannig saman menningu og náttúru, hnattvæðingu og hið staðbundna, heimilið og vinnustaðinn, fortíð og samtíð, manneskjur og örverur.

Í námskeiðinu beinum við sjónum að sambandi matarframleiðslu og neyslu á 21. öld með sérstaka áherslu á lýðheilsu, siðferðislega neyslu og sjálfbærni.

Matur og menning eru þverfagleg viðfangsefni og því er þetta námskeið kennt í samstarfi námsbrauta í þjóðfræði og matvæla- og næringarfræði.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum ENámskeiðið er ekki kennt á misserinuNámsleiðin í Kennsluskrá
X

Rannsóknarverkefni til meistaraprófs í matvælafræði (MAT441L)

Rannsóknarverkefni

X

Vísindaleg vinnubrögð í matvæla- og næringarfræði (NÆR703F)

Markmið námskeiðsins er að styrkja nemendur í vísindalegum vinnubrögðum með því að kynna fyrir þeim alþjóðlega gæðastaðla fyrir rannsóknir sem gerðar eru á mönnum (þar með talin siðferðileg álitamál),  auka hæfni þeirra til að vinna sjálfstætt að greinaskrifum og rannsóknum, halda utan um heimildir og forðast ritstuld.  Nemendur kynnast jafnframt rannsóknarumhverfi Matvæla- og næringarfræðideildar og Háskóla Ísland auk þess sem eigna- og hugverkaréttur verður ræddur. 

Námskeiðið er kennt í eina viku í upphafi haustmisseris auk þess sem nemendur vinna verkefni sem skila á til umsjónarkennara fyrir 1. nóvember.  Kennslan er á formi fyrirlestra, kynninga, umræðna og verkefnavinnu nemenda.  

X

Sjávarútvegur og fiskeldi - AQFood (MAT704F)

https://www.nmbu.no/course/AQF200

Nemendur öðlast yfirsýn yfir sjávarútvegs- og fiskeldisiðnað heimsins með áherslu á Norðurlöndin. Áhrif ýmissa þátta við veiðar, s.s. áhrif fisktegundar, fæðis, árstíma veiða, veiðarfæra, á bestu hagnýtingu og gæða fiskafurða verða kynnt. Farið verður í áhrif veiðarfæra og skipa, verkunar og vinnslu, regluverk varðandi kvóta og meðhöndlun afla og sjálfbærar hagnýtingar á sjávarafurðum. Yfirferð á fiskeldisiðnaðinum felst m.a. í áhrifum fisktegunda, líffærafræði og þroskaferlar þeirra, vatnsnotkun og vatnsgæði, fiskfóður, eldi, heilbrigði fiska og sjúkdómar við fiskeldi, dýravelferð, sjálvbært fiskeldi, slátur- og söfnunaraðferðir.

Námskeiðið er hluti af AQFood meistaranáminu sem unnið er í samstarfi við DTU, NTNU, HÍ en kennt við NMBU. Námskeiðið er netnámskeið sem hægt er að taka í fjarnámi.

Námsefni samanstendur af fyrirlestrum sem hlaðið er upp á netið, ásamt æfingum og verkefnum. Nemendur skulu þá einnig vinna að stærra verkefni sem skila á inn verkefnaskýrslu um.

X

Vinnsla og geymsla sjávarafurða - AQFood (MAT705F)

Nemendur fá yfirsýn yfir því hvernig vinnslu- og geymsluáhrif hafa áhrif á gæði og geymsluþol sjávarafurða. Nemendur fá kynningu á uppbyggingu vöðva sem hráefni fyrir mismundi vinnsluferla. Farið verður í uppbyggingu vöðva, lífefnafræði vöðva og lífefnafræðilegar breytingar vöðvans eftir dauða (rigor) í tengslum við gæði og vinnsluhæfni. Farið verður yfir helstu vinnsluaðferðir, bæði hefðbundnar og nýstárlegar, ásamt helstu pökkunaðferðum sjávarafurða.

Námsferill/-efni:
Fyrirlestrar, verkefni og æfingar. Námskeiðið er kennt á ensku og skila skal verkefnum og prófum á ensku. Námskeiðið er kennt sem netnámskeið og eru fyrirlestrar í formi podcastupptaka. Vikulegir netfundir verða haldnir til að ræða efni fyrirlestranna og verkefni sem lögð verða fyrir í fyrirlestrunum. Nánari upplýsingar verða veittar í fyrsta kennslutíma.

Námskeiðið er hluti af AQFood meistaranáminu sem unnið er í samstarfi við DTU, NMBU, HÍ en kennt við NTNU. Námskeiðið er netnámskeið sem hægt er að taka í fjarnámi.

X

Auðlindir hafsins - AQFood (MAT703F)

Nemendur öðlast innsýn í nýjustu rannsóknir og þróun innan hagnýtingar á auðlindum hafsins, þar með töldu vöruþróun, nýjar tækni- og vinnslulausnir, nýstárlegar gæðamælingar og öðlast heildræna sýn á þá mörgu þætti sem hafa áhrif á gæði sjávarafurða, allt frá veiðum til neytenda.

Meðal annars verður farið í nýjungar og bestun við vinnslu, sjálfstýringar og vélvæðingu innan vinnslu sjávarafurða, helstu nýjungar í gæðaeftirliti og gæðamælingum, nýjungum í vöruþróun, s.s. þrívíddarprentun matvæla, prótein og peptíð vinnslu, hættur frá plasti í virðiskeðjuni, lífvirk efni í hafinu, jaft og skilgreining, þróun og vinnsla á nýjum og vannýttum hráefnum úr hafinu.

  • Námskeiðið er skyldunámskeið í AQFood kjörsviðinu (aqfood.org ) en öðrum nemendum HÍ er einnig velkomið að taka námskeiðið.
X

Sjávarafurðir, áhætta og ávinningur - AQFood (MAT706F)

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum yfirlit yfir helstu hættur og heilbrigðisávinnings af neyslu sjávarafurða.  Námskeiðið veitir grundvallarþekkingu í áhættugreiningu, HACCP og áhættu-ávinningsgreiningu á vinnslu, pökkun, dreifingu og neyslu sjávarafurða.

Námskeiðið samanstendur af netfyrirlestrum svo það er mikilvægt að nemendur hafi góða nettengingu og hægt sé að ná í þá í gegnum tölvupóst. Námskeiðið mun veita nemendum hæfni til að skilgreina hættur og ræða hvernig vinnsla, dreifing og neysla hefur áhrif á öryggi og heilsu neytenda sjávarafurða. Tengdar lífræðilegar og efnafræðilegar hættur við vinnslu sjávarafurða verða kynntar ásamt áhættu af völdum sjúkdómsvaldandi örvera, vírusa, snýkjudýra, eiturefna, biogenic amína og smitleiðum í iðnainum og umhverfinu.  Aðgangur að spálíkönum til örverumagnmælinga og tengdum hugbúnaði er innifalinn í námskeiðinu, en þau eru notuð til að greingar og stýringar á áhættumati við vinnslu og dreifingu sjávarafurða til neytenda.  Virk næringarefni (ómega-3 fitusýrur, D-vítamín, prótein og peptíð, taurín, selen, joð, kítosan, andoxandi efni, fjölsykrur og þörungar) og heilsuáhrif þeirra verða kynnt og metin með tilliti til reglugerða, heilsufullyrðingan og áhættu-/ávinningsmats.

X

Fiskiðnaðartækni 1 (VÉL502M)

Markmið: Að gera nemendur færa um að skilja þýðingu góðrar meðferðar á fiskafla og fiskafurðum og að reikna út nauðsynlegar stærðir í vinnslu sjávarfangs. Námsefni m.a.:  Helstu fiskistofnar, veiðimynstur og veiðarfæri, aflameðferð, efni og efnabreytingar, prótein, fita o.fl., þættir, sem hafa áhrif á efnabreytingar, s.s. hitastig, selta, loftaðgangur, raki, sýrustig o.fl. Skemmdareinkenni á sjávarfangi vegna örveru- og efnabreytinga. Mikilvægar örverur og vöxtur örvera í sjávarfangi og tengsl við þrifavæna hönnun. Vöxtur örvera vegna hita, seltu, loftaðgangs, sýrustigs, raka, aukaefna o.fl. Kynning á helstu verkunar- og varðveisluaðferðum, s.s. saltfiskverkun, skreiðarverkun, harðfiskverkun, reykingu, kælingu, ofurkælingu og frystingu. Orku- og massavægi fyrir hvert vinnsluþrep og vinnslurásina í heild sinni. Verklegt: Einstaka vinnslueiningar greindar og/eða endurhannaðar. 

X

Matvælaöryggi (MAT701M)

Markmið námskeiðsins er að gefa nemendum yfirlit yfir helstu líf-, efna- og eðlisfræðilegu hættur sem tengist hráefnum og matvælaframleiðslu og geta valdið heilsutjóni. Farið verður yfir helstu hættur s.s. óæskileg efni og örverur sem tengjast matvælaöryggi og kynntar leiðir til að lámarka þær í matvælavinnslu, ítarlega verður fjallað um helstu þætti áhættugreiningar og hvernig þær aðferðir nýtast stjórnvöldum og öðrum hagsmunaaðilum til að skilja og meta áhættu vegna neyslu matvæla og hvernig hægt er að minnka hana til að auka öryggi neytenda. Farið verður yfir helstu áhættuþætti sem tengjast matvælaframleiðslu frá haga/miðum í maga þ.e.a.s  í gegnum alla virðiskeðjuna frá upphafi til enda. Kynntar verða nýjar hættur og þróun í þeim efnum t.d. í tengslum við loftslagsbreytingar. Sömuleiðis verður farið yfir mikilvægi þess að tryggja hollustuhætti og gæði vatns í framleiðslu matvæla. 

Einnig verður fjallað um erfðabreyttra lífverur í tengslum við öryggi matvæla. Helstu greiningaaðferðir sem notaðar eru til að magngreina óæskileg efni og örverur í matvælum og takmarkanir þeirra verða kynntar. Ítarlega verður farið yfir þrjár meginstoðir áhættugreiningar á sviði matvæla- og næringarfræði þ.e.a.s. áhættumat, áhættustjórnun og áhættukynningu, til þess að nemendur öðlist betri skilning á því hvernig þessi aðferðafræði nýtist á þessu sviði verður einnig fjallað um nýleg hagnýt dæmi um matvælavá.

Verklegar æfingar: 1) Hagnýt dæmi um áhættugreiningu á sviði matvæla- og næringarfræði sem byggja á raunverulegum tilfellum  2)  Nemendaverkefni um rannsóknir og þróun á sviði matvælaöryggis annars vegar í formi fyrirlesturs og hins vegar ritgerðar

Tilhögun námskeiðs:  Námið er í formi fyrirlestra, umræðu og verklegrar þjálfunar er tengist námsefninu.  Gert er ráð fyrir virkri þátttöku nemenda og að þeir kynni sér alþjóðlegar vísindagreinar er tengjast efni fyrirlestra.

X

Matvælaefnafræði 2 (MAT613M)

Markmið námskeiðsins er að gefa nemendum yfirgripsmikla þekkingu á matvælaefnafræði.  Upplýsingar um mismunandi efni í matvælum og eiginleika þeirra verða tengdar hagnýtum dæmum sem tengjast þróun og framleiðslu matvæla til að viðhalda gæðum, geymsluþoli og aðgengileika næringarefna. Farið verður yfir efna- og eðlisfræðilega eiginleika orkugjafa í matvælum (kolvetna, fitu, og próteina), notkunarmöguleika þeirra í matvælum, niðurbrot, hvörf við önnur efni, leiðir til að viðhalda eiginleikum þeirra og áhrif á geymsluþol. Farið verður yfir áhrif byggingar næringarefna á víxlvirkni þeirra við önnur efni í matvælum. Áhrif vatns og vatnsvirkni á geymsluþol og eiginleika matvæla verður rædd. Farið verður yfir hraðafræði ensíma, hvörf ensíma í matvælum, hagnýting ensíma í matvælaiðnaði og leiðir til að halda ensímefnahvörfum í matvælum í skefjum. Kynntar verða aðferðir til að innlima lífvirk efni í matvæli og vernda fyrir óæskilegum efnahvörfum. Efnafræði litarefna, rotvarnarefna og þráavarnarefna ásamt notkun þeirra í matvæli verður rædd. Farið verður yfir helstu aðferðir, sem notaðar eru við rannsóknir á matvælum. Námskeiðið er kennt þremur lotum sem hver er ein vika. Kennslan er á formi fyrirlestra kennara auk umræðna og vinnu með námsefni á netinu með virkri þátttöku nemenda.

X

Lífefnavinnsla og líftækni (MAT701F)

Farið verður yfir þau fjöldamörgu tækifæri sem felast í vinnslu lífefna úr ýmsum hráefnum, m.a. áframvinnslu aukahráefna sem falla til við matvælavinnslu.  Farið verður yfir ferla sem snúa að einangrun verðmætra lífefna, svo sem próteina, fituefna, kolvetna og lífvirkra efna. Þætti líftækninnar í vinnslu verðmætra lífefna verður gerð góð skil. Námskeiðið verður kennt í þremur lotum, eina viku í senn. Fyrstu tvær loturnar sem byggja á fyrirlestrum kennara og gestafyrirlesara úr iðnaðnum snúa að lífefnavinnslu, einangrun og greiningu lífvirkra efna úr ólíkum hráefnum, eiginleikum þeirra og notkunarmöguleikum. Í síðustu lotunni verður fjallað um aðferðir til að rannsaka lífvirkni efnanna og farið verður yfir nýjustu rannsóknir um áhrif efnanna við neyslu og heilsufullyrðingar tengdar lífvirkum efnum.

X

Rannsóknir og þróun í matvælafræði (MAT702F)

Markmið:
Að upplýsa nemendur um nýjustu rannsóknir, stefnur og þróun tengd matvælavinnslu og verkfræði og kenna þeim að lesa og vinna úr vísindagreinum og öðrum upplýsingum á gagnrýnin hátt og taka þátt í umræðum og koma skoðun sinni á framfæri á markvissan hátt. 

Tilhögun:
Námskeiðið er byggt upp sem lesnámskeið þar sem nýjustu málefni og rannsóknir sem tengjast matvælavinnslu og verkfræði eru tekin fyrir. 

Mismunandi atriði í vinnslu og verkfræði verða tekin fyrir í hverri viku, t.d. nýjar vinnsluaðferðir, vöruþróun, nanótækni, flutningstækni, græn framleiðslutækni, ný vinnslutæki, rekjanleiki o.fl.  Nemendur fá í hendur vísindagreinar og/eða yfirlitsgreinar vikulega sem þeir lesa ítarlega yfir með gagnrýnum hug.  Nemendur og kennari hittast vikulega til að ræða almennt efnið sem lagt var fyrir ásamt því að innihald greinanna, aðferðafræði og ályktanir höfunda verða ræddar. Nemendur, kennarar og gestir munu hafa framsögu. Kennari mun, með virkri þátttöku nemenda, ritrýna valdar greinar í tímunum með það að markmiði að kenna nemendum aðferðafræði vísindalegrar ritrýni.  Nemandi skilar stuttri greinargerð vikulega um þær vísindagreinar sem hann hefur lesið, ásamt mati sínu á þeim. Við lok námskeiðsins er lögð fyrir hvern nemanda ein vísindagrein sem hann er beðinn um að ritrýna ítarlega líkt og um sé að ræða yfirlestur á nýrri óbirtri grein. Nemandi skilar af sér þessari ritrýni við lok námskeiðsins. Námskeiðið er kennt yfir tvær heilar annir alls 30 sinnum.

X

Rannsóknarverkefni til meistaraprófs í matvælafræði (MAT441L)

Rannsóknarverkefni

X

Lífsferilsgreining (UAU215F)

Markmið: Að nemendur geti beitt aðferðum lífsferilsgreiningar til að greina umhverfisáhrif sem hljótast af framleiðslu og ferlum. Nemendur munu svo læra að skila niðurstöðum lífsferilsgreinina á réttan hátt og framkvæmt samanburðar- og næmnigreiningar. Einnig munu nemendur geta fundið svokallaða heita reiti innan lífsferla vöru eða framleiðsluferils sem hægt er að nýta til þess að bæta úr neikvæðum umhverfisáhrifum.

Síðast en ekki síst munu nemendur læra að tileinka sér kerfislæga hugsun sem nauðsynleg, einn af grunnhæfniþáttum sjálfbærni.

Efni: Námskeiðið kennir nemendum að greina lífsferil vöru frá vöggu til grafar með aðferðum lífsferilsgreiningar (LCA). LCA er notað til að meta umhverfisáhrif vöru, framleiðsluferils eða þjónustu. Markmiðið með LCA er að bera saman líkar vörur, ferla og þjónustu. Einnig getur markmiðið verið að meta hvar í ferli hverrar vöru, ferils eða þjónustu hvar mestu neikvæðu umhverfisáhrifin verða. Þær upplýsingar nýtast við hönnun vörunnar sé um nýja vöru að ræða, eða til að breyta framleiðsluferlum og þannig lágmarka umhverfisáhrif. Einblínt verður að því að kenna bæði aðferðafræðina og hvernig hægt er að nota LCA sem verkfæri. Í námskeiðinu er farið í gegnum aðferðarfræðina allt frá skilgreiningu markmiðs, aðgerðareiningar og kerfismarka, útreikninga á notkun auðlinda og losun efna til andrúmslofts, vatns og jarðvegs. Svo bætist við túlkun niðurstaðna og næmnigreiningar. Einnig eru kynntar mismunandi aðferðir, hugbúnaður hugbúnaður til að reikna út umhverfisáhrif og notkun gagnabanka notaðir eru til þess að framkvæma lífsferilsgreiningar. Námsmat miðast við þátttöku í kennslustundum og skilum á einstaklings og hópaverkefnum sem unnin eru  námskeiðinu.

Þessi áfangi eykur færni nemenda á sviði Heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna númer 6, 7, 9, 11, 12, 13, 14 and 15.

Kennsluhættir: Kennt er með fyrirlestrum, tímaverkefnum, einstaklings heimaverkefnum og hópverkefnum.

X

Hagnýt fjölvíð aðhvarfsgreining og gagnavinnsla (NÆR506M)

Markmið námskeiðsins er að auka skilning og færni nemenda í að greina og vinna úr rannsóknargögnum svo þeir séu betur undir það búnir að leysa slík verkefni í framhaldsnámi og vinnu. Farið verður ítarlega yfir þær aðferðir sem mest eru notaðar við greiningar á faraldsfræðigögnum með það að markmiði að nemendur geti sjálfir beitt þeim og geti gengið úr skugga um að allar forsendur haldi.

Í  hverjum tíma leggur kennari fyrir verkefni sem byggja á gögnum úr fyrri rannsóknum sem framkvæmdar hafa verið á rannsóknarstofu í næringarfræði. Farið verður sameiginlega yfir helstu atriði og forsendur hvers verkefnis. Nemendur eiga að greina gögnin m.v. fyrirfram gefnar spurningar. Við tölfræðigreiningar verður mest notast við SPSS en einnig verður SAS kynnt til sögunnar.

X

Rekstrarstjórnun (VIÐ404G)

Rekstrarstjórnun. Líkanagerð. Skipulag framleiðslu. Samkeppnisstaða. Framleiðni. Þróun afurða. Afkastageta. Verksmiðjustaðsetning. Val á rekstrarkerfi. Eiginleikar mismunandi framleiðslukerfa; samfellt flæði, verkstæði, seríuframleiðsla, blanda kerfi, framleiðslulína háð vél, framleiðslulína háð starfsmanni, þjónustuverkstæði, fjöldaþjónusta og þjónusta sérfræðinga. Verksmiðjuskipulagning. Skipulagning vinnustöðva. Vinnurannsóknir. Markmið námskeiðsins er að kenna nemendum að nota ýmis líkön til að bæta rekstur framleiðslufyrirtækja. Nemendur fá þjálfun í að nota líkönin og er lögð áhersla á notkun EXCEL. Nemendur leysa verkefni,sem eru kynnt og rædd í tímum.

X

Siðfræði vísinda og rannsókna (HSP806F)

Námskeiðið er ætlað framhaldsnemum eingöngu. Tekið verður mið af þörfum nemenda af ólíkum fræðasviðum við útfærslu námskeiðsins. 

Kennsla fer fram frá 13. janúar til 17. febrúar á föstudögum kl. 13:20 til 15:40.

Viðfangsefni:
Fjallað verður meðal annars um eftirfarandi efni: Fagmennska og ábyrgð vísindamanna. Kröfur um fræðilega hlutlægni og hlutleysi vísinda. Jafnréttissjónarmið og ríkjandi viðmið í vísindastarfi. Vald og vísindi. Hagsmunaárekstrar í vísindastarfi. Vísindin og samfélagið. Siðfræði rannsókna.

Markmið: 
Nemendur öðlist þekkingu á siðferðilega vídd vísinda og rannsókna og fái þjálfun í að greina og rökræða um siðferðileg ágreiningsefni tengd vísindum og rannsóknum í nútímasamfélagi.

Kennsla er í formi fyrirlestra og umræðna. Námskeiðið er hugsað sem akademískt samfélag þar sem nemendur taka virkan þátt í markvissri umræðu um viðfangsefnin. Hver nemandi flytur framsöguerindi samkvæmt áætlun sem gerð er í upphafi misseris og jafnframt kynna aðrir nemendur sér efnið og ræða það í málstofunni undir handleiðslu kennara.

X

Vistvæn nýsköpun matvæla (MAT612M)

Námskeiðið er í samvinnu við Samtök iðnaðarins, Matís ohf og Nýsköpunarmiðstöð Íslands.

Námskeiðið byggir á hópvinnu og samstarfi nemenda, markvissri leiðsögn/þjálfun þar sem þeir munu þróa nýja vistvæna matvöru og framleiða sýnieintök af henni. Nemendur munu skipta með sér verkum við þróun á frumgerð vörunnar, hönnun á umbúðum og gerð viðskipta- og markaðsáætlunar. Því munu hóparnir verða eftir því sem hægt er með nemendum sem hlotið hafa kennslu og þjálfun í þessum mismunandi þáttum vöruþróunar. Matís veitir sérfræðiaðstoð og aðstoð við þróun og gerð sýnieintaka og Nýsköpunarmiðstöð leiðsögn við gerð og kynningu á viðskiptaáætlunum.

Síðan munu nemendur kynna vörur og viðskiptaáætlanir fyrir dómnefnd í nýsköpunarkeppninni Ecotrophelia Ísland og vinningsliðið taka þátt í Evrópukeppni

(www.ecotrophelia.eu). Loks munu nemendur kynna vörur og viðskiptahugmyndir sýnar á opnun viðburði á vegum vettvangsins „Matvælalandið Ísland“. Verkefnin geta verið í samstarfi við fyrirtæki.  

X

Matur og menning: (NÆR613M)

Matur er mannsins megin, uppspretta orkunnar og forsenda lífsins. En matur er líka sneisafullur af merkingu. Matarhættir veita innsýn í heimsmynd okkar, lífssýn og listfengi og matur mótar tilveru okkar, líkama, samfélag, hagkerfi, hugarfar og siðferði. Sjálfsmynd okkar og minningar eru nátengdar mat og matur er einhver mikilvægasti miðillinn fyrir samskipti okkar við annað fólk.

Í námskeiðinu skoðum við hvað fólk borðar, hvernig, hvenær, með hverjum og hvers vegna. Með þeim hætti fáum við dýrmæta innsýn í kyngervi og kynslóðir, fæðuöryggi og rétt til matar, stéttaskiptingu og menningarlegan margbreytileika, skynheim og fegurðarskyn, tækni og matvælaframleiðslu, tísku og matarkúra, matarhefðir og menningararf, tilfinningar, vináttu og fjölskyldubönd. Matarhættir tengja þannig saman menningu og náttúru, hnattvæðingu og hið staðbundna, heimilið og vinnustaðinn, fortíð og samtíð, manneskjur og örverur.

Í námskeiðinu beinum við sjónum að sambandi matarframleiðslu og neyslu á 21. öld með sérstaka áherslu á lýðheilsu, siðferðislega neyslu og sjálfbærni.

Matur og menning eru þverfagleg viðfangsefni og því er þetta námskeið kennt í samstarfi námsbrauta í þjóðfræði og matvæla- og næringarfræði.

X

Matvælaverkfræði 2 (MAT803F)

Markmið: Að nemendur geti metið vinnsluferla og reiknað út helstu atriði er varða vinnslueiningar, og skipulagningu og stjórnun vinnsluferla. Að gera nemendur hæfari að taka ákvarðanir um breytingar á vinnslu- og flutningsferlum.

Í fyrirlestrum er farið yfir forsendur og stýringu helstu matvælavinnsluleiða:

  • Áhrif dvalartíma og hitastigs í vinnsluferlum á gæði og eiginleika matvæla
  • Vinnsluaðferðir og -tækni svo sem kælingu, frystingu, söltun, reykingu, hitun, þurrkun, þykkingu, skiljun og gerjun.
  • Uppsetningu á flæðiritum eftir vinnsluþrepum, massaflæði og áhættugreiningu.
  • Vinnslu- og pökkunarbúnað og umbúðir  fyrir mismunandi matvæli
  • Meginbreytur við framleiðslustýringu.
  • Geymsluskilyrði (ljós, raki, hiti, samsetning lofts, o.s.frv.) og lykilþætti sem áhrif hafa á breytingar matvæla við geymslu, flutning og sölu/dreifingu matvæla.

Hönnunarforsendur fyrir matvælavinnslufyrirtæki og virðiskeðju matvæla. Vinnsluvélar, geymsluaðferðir, tæknivæðing, flutningafræði og stýring umhverfisþátta, umbúðir, rekjanleiki, umhverfisáhrif, nýting hráefna og orku, tap í virðiskeðju matvæla. 

Kennsluefni er á formi fyrirlestra kennara og gestafyrirlesara úr atvinnulífinu, auk vísindagreina. Auk þess er stuðst við erlendar kennslubækur um efnið. 

Námskeiðið verður kennt í lotum, samtals 7 vikur vikur

X

Gæðastjórnun matvæla (MAT804M)

Markmið námskeiðsins er að fjalla um gæðakröfur sem gerðar eru til vinnslu, meðhöndlun og dreifingu matvæla.  Fjallað er um gæðakröfur í alþjóðlegum viðskiptum og innlend og erlend regluverk um öryggi matvæla, þar með talið regluverk Evrópusambandsins og Bandaríkjanna.  Farið er yfir gerð eftirlitsáætlana ríkja s.s. áætlun um efnaleifar í matvælum, eftirlitáætlanir, uppbyggingu opinbers eftirlits og gerð varnaráætlana fyrir matvæli, fóður og heilbrigði dýra.  Þá er fjallað um áhættu stýringu og miðlun og hættur í matvælakeðjunni.  Fjallað er um góða framleiðsluhætti, góða landbúnaðarhætti og góða heilbrigðishætti og ítarlega farið yfir hættugreiningu og mikilvæga stýristaði (HACCP) við vinnslu matvæla.  Einnig er fjallað um sýnatökur við eftirlit og vöktun og hvaða mælikvarðar og viðmið eru notuð til að meta öryggi matvæla og fóðurs.  Einnig er farið yfir mikilvægi rekjanleika matvæla, innri og ytri úttektir og vottun rannsóknastofa.  Þá er fjallað um Codex leiðbeiningar, gæðastaðala (ISO-9000, ISO-14000 og ISO-22000) og vörustaðla kaupenda matvæla.

Verklega æfingar:  1) nemendur fá þjálfun í uppsetningu á HACCP kerfum og hvernig þau eru sannprófuð,  2) innri og ytri úttektir á gæðum og öryggi matvæla og 3) nemendaverkefni um nýleg útkomin efni er varða matvælaeftirlit.

Tilhögun námskeiðs:  Námið er í formi fyrirlestra, umræðu og verklegrar þjálfunar er tengist námsefninu.  Gert er ráð fyrir virkri þátttöku nemenda og að þeir kynni sér alþjóðlegar vísindagreinar er tengjast efni fyrirlestra.

X

Lífvirk efni úr hafinu (MAT801F)

Lífvirk efni úr hafinu er eitt nýjasta svið matvælafræðinnar og fer ört vaxandi.  Ísland er með sérstöðu hvað varðar hráefni og vinnslumöguleika slíkra efna, og er meðal leiðandi þjóða á rannsóknum á þessu sviði sem býður uppá ýmis framtíðartækifæri á sviði nýsköpunar. Markmið námskeiðsins er gefa nemendum yfirgripsmikið yfirlit um helstu lífvirk efni sem hægt er að vinna úr hafinu, hráefni, vinnsluaðferðir, eiginleika efnanna og notagildi ásamt markaðstækifærum og hindrunum.  Námskeiðið er byggt upp sem lesnámskeið þar sem ofangreind atriði eru tekin fyrir vikulega. Kennari velur mismunandi umræðuefni fyrir hverja viku og lætur nemendur fá í hendur vísindagreinar og/eða yfirlitsgreinar sem þeir lesa ítarlega yfir með gagnrýnum hug. Nemendur og kennari hittast vikulega til að fara almennt yfir efnið sem lagt var fyrir, ásamt því að ræða innihald greinanna, aðferðafræði og ályktanir höfunda.  Sérfræðingar verða fengnir úr iðnaðnum til að taka þátt í umræðum um valin efni. Nemandi skilar stuttri greinargerð vikulega um þær greinar sem hann les. Nemandi mun einnig skrifa ritgerð um valið efni tengt lífvirkum efnum úr hafinu sem hann skilar við lok námskeiðsins. Námskeiðið er kennt yfir heila önn.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum ENámskeiðið er ekki kennt á misserinuNámsleiðin í Kennsluskrá
X

Framleiðslutækni matvæla (MAT504M)

Þetta námskeið er kennt í síðast sinn óbreytt haustið 2022 fyrir nemendahópinn sem hóf nám haustið 2020.

Fjallað verður um helstu vinnsluaðferðir og áhrif þeirra á mismunandi tegundir matvæla eins og ; ávexti og grænmeti þar sem verður fjallað sérstaklega um kartöflur, tómata, agúrkur og sveppi. Korn og mölun mismunandi korn tegunda, kornvörur og vinnslu brauðs og kaffibrauðs , pasta og morgun korn. Mjólk og mjólkurvörur. Kjöt og kjötafurðir. Egg og vinnsla þeirra. Fita og olíur ásamt ýrulausnum. Drykkjarvörur eins og ávaxtasafa, gos, bjórgerð, víngerð, og framleiðslu á kaffi og te. Sælgætisgerð þar sem verður fjallað sérstaklega um sælgæti sem byggir á sykri og súkkulaði. Í öllum tilfellum verður fjallað um vinnsluferlið frá hráefni að fullunninni vöru þar sem farið verður yfir algengustu vinnslu hverrar afurðar fyrir sig og fjallað verður um þann tækjabúnað sem notaður er.

X

Matvælaefnafræði 2 (MAT613M)

Markmið námskeiðsins er að gefa nemendum yfirgripsmikla þekkingu á matvælaefnafræði.  Upplýsingar um mismunandi efni í matvælum og eiginleika þeirra verða tengdar hagnýtum dæmum sem tengjast þróun og framleiðslu matvæla til að viðhalda gæðum, geymsluþoli og aðgengileika næringarefna. Farið verður yfir efna- og eðlisfræðilega eiginleika orkugjafa í matvælum (kolvetna, fitu, og próteina), notkunarmöguleika þeirra í matvælum, niðurbrot, hvörf við önnur efni, leiðir til að viðhalda eiginleikum þeirra og áhrif á geymsluþol. Farið verður yfir áhrif byggingar næringarefna á víxlvirkni þeirra við önnur efni í matvælum. Áhrif vatns og vatnsvirkni á geymsluþol og eiginleika matvæla verður rædd. Farið verður yfir hraðafræði ensíma, hvörf ensíma í matvælum, hagnýting ensíma í matvælaiðnaði og leiðir til að halda ensímefnahvörfum í matvælum í skefjum. Kynntar verða aðferðir til að innlima lífvirk efni í matvæli og vernda fyrir óæskilegum efnahvörfum. Efnafræði litarefna, rotvarnarefna og þráavarnarefna ásamt notkun þeirra í matvæli verður rædd. Farið verður yfir helstu aðferðir, sem notaðar eru við rannsóknir á matvælum. Námskeiðið er kennt þremur lotum sem hver er ein vika. Kennslan er á formi fyrirlestra kennara auk umræðna og vinnu með námsefni á netinu með virkri þátttöku nemenda.

X

Matvælaörverufræði 2 (MAT506M)

Þetta námskeið er kennt í síðast sinn óbreytt haustið 2022 fyrir nemendahópinn sem hóf nám haustið 2020

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum nauðsynlega undirstöðu til að þekkja helsta uppruna örverumengunar í matvælum, helstu áhrif örvera á gæði og öryggi matvæla og aðferðir sem notaðar eru til að hindra skemmdir og matarsjúkdóma af völdum örvera í matvælum. Efni fyrirlestra er skipt í fimm hluta: (1) Uppruna, flokkun og ræktun örvera í matvælum. Inngangur og saga matvælaörverufræði.  Hefðbundnar og nýþróaðar aðferðir fyrir ræktun, einangrun og magngreiningu örvera í matvælum. Yfirlit um mikilvægustu örveruhópa í matvælum þar á meðal bendiörverur. (2) Áhrif ytri og innri umhverfisþátta á örverur í matvælum  – næringarsamsetning, pH, oxunar-afoxunarspenna, vatnsvirkni, rakastig, hitastig, loftsamsetning og fleiri þættir. Geymsluaðferðir og örverufræði – hitameðhöndlun, kæling og frysting, rotvarnir og rotvarnarefni, þurrkun, lofttæmdar og loftskiptar pakkningar, geislun, háþrýstingur, gerjun og önnur hagkvæm not af örverum í matvælaframleiðslu. (3) Matarsjúkdómar af völdum örvera. Örverur í matvælum og heilsufar. Mikilvægustu orsakir matareitrana og matarsýkinga -Salmonella, Campylobacter, E. coli, Vibrio, Listeria, Clostridium, Bacillus, Staphylococcus, scombroid eitrun og aðrir bakteríusýklar í matvælum. Aðrar orsakir matarsjúkdóma – sníkjudýr, eitraðir þörungar, sveppaeitur, veirur og prion (BSE). Nýframkomnir sýklar. (4) Örverufræði helstu matvælaflokka. Uppruni örvera í helstu matvælum.  Örverufræði sjávarafurða, kjötafurða, mjólkurafurða, neysluvatns, grænmetis, ávaxta, víns og bjórs. (5) Eftirlit og gæðastýring matvæla. Áhrif vinnslu og meðhöndlunar á afkomu örvera og skemmdir í matvælum af völdum örvera. Framkvæmd sýnatöku, meðhöndlun sýna og sýnatökuáætlanir. Örverufræðileg gæðaviðmið og leiðbeiningar. Örverufræðileg spámódel. Þrif og sótthreinsun. Inngangur að GMP, GHP, HACCP, gæðastjórnunarkerfum og áhættugreiningu.

Hver nemandi aflar efnis og skrifar ritgerð um nýlegt efni tengt matvælaörverufræði og flytur um það fyrirlestur.

X

Vísindaleg vinnubrögð í matvæla- og næringarfræði (NÆR703F)

Markmið námskeiðsins er að styrkja nemendur í vísindalegum vinnubrögðum með því að kynna fyrir þeim alþjóðlega gæðastaðla fyrir rannsóknir sem gerðar eru á mönnum (þar með talin siðferðileg álitamál),  auka hæfni þeirra til að vinna sjálfstætt að greinaskrifum og rannsóknum, halda utan um heimildir og forðast ritstuld.  Nemendur kynnast jafnframt rannsóknarumhverfi Matvæla- og næringarfræðideildar og Háskóla Ísland auk þess sem eigna- og hugverkaréttur verður ræddur. 

Námskeiðið er kennt í eina viku í upphafi haustmisseris auk þess sem nemendur vinna verkefni sem skila á til umsjónarkennara fyrir 1. nóvember.  Kennslan er á formi fyrirlestra, kynninga, umræðna og verkefnavinnu nemenda.  

X

Sjávarafurðir, áhætta og ávinningur - AQFood (MAT706F)

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum yfirlit yfir helstu hættur og heilbrigðisávinnings af neyslu sjávarafurða.  Námskeiðið veitir grundvallarþekkingu í áhættugreiningu, HACCP og áhættu-ávinningsgreiningu á vinnslu, pökkun, dreifingu og neyslu sjávarafurða.

Námskeiðið samanstendur af netfyrirlestrum svo það er mikilvægt að nemendur hafi góða nettengingu og hægt sé að ná í þá í gegnum tölvupóst. Námskeiðið mun veita nemendum hæfni til að skilgreina hættur og ræða hvernig vinnsla, dreifing og neysla hefur áhrif á öryggi og heilsu neytenda sjávarafurða. Tengdar lífræðilegar og efnafræðilegar hættur við vinnslu sjávarafurða verða kynntar ásamt áhættu af völdum sjúkdómsvaldandi örvera, vírusa, snýkjudýra, eiturefna, biogenic amína og smitleiðum í iðnainum og umhverfinu.  Aðgangur að spálíkönum til örverumagnmælinga og tengdum hugbúnaði er innifalinn í námskeiðinu, en þau eru notuð til að greingar og stýringar á áhættumati við vinnslu og dreifingu sjávarafurða til neytenda.  Virk næringarefni (ómega-3 fitusýrur, D-vítamín, prótein og peptíð, taurín, selen, joð, kítosan, andoxandi efni, fjölsykrur og þörungar) og heilsuáhrif þeirra verða kynnt og metin með tilliti til reglugerða, heilsufullyrðingan og áhættu-/ávinningsmats.

X

Sjávarútvegur og fiskeldi - AQFood (MAT704F)

https://www.nmbu.no/course/AQF200

Nemendur öðlast yfirsýn yfir sjávarútvegs- og fiskeldisiðnað heimsins með áherslu á Norðurlöndin. Áhrif ýmissa þátta við veiðar, s.s. áhrif fisktegundar, fæðis, árstíma veiða, veiðarfæra, á bestu hagnýtingu og gæða fiskafurða verða kynnt. Farið verður í áhrif veiðarfæra og skipa, verkunar og vinnslu, regluverk varðandi kvóta og meðhöndlun afla og sjálfbærar hagnýtingar á sjávarafurðum. Yfirferð á fiskeldisiðnaðinum felst m.a. í áhrifum fisktegunda, líffærafræði og þroskaferlar þeirra, vatnsnotkun og vatnsgæði, fiskfóður, eldi, heilbrigði fiska og sjúkdómar við fiskeldi, dýravelferð, sjálvbært fiskeldi, slátur- og söfnunaraðferðir.

Námskeiðið er hluti af AQFood meistaranáminu sem unnið er í samstarfi við DTU, NTNU, HÍ en kennt við NMBU. Námskeiðið er netnámskeið sem hægt er að taka í fjarnámi.

Námsefni samanstendur af fyrirlestrum sem hlaðið er upp á netið, ásamt æfingum og verkefnum. Nemendur skulu þá einnig vinna að stærra verkefni sem skila á inn verkefnaskýrslu um.

X

Nýsköpun í virðisaukningu hliðarafurða matvælaframleiðslu. (MAT301F)

Tveggja vikna námskeiðs sem skiptist í þrjá hluta.  Fyrsti hluti: Fyrstu fimm dagana mun nemandinn læra hvernig efnafræði, örverufræði, framleiðsla, verkfræði og neytendafræði er notuð til að takast á við og leysa hvernig minnka á matarsóun og búa til verðmæti úr aukaafurðum matvælavinnslu. Annar hluti: Fræðilega grunninum er fylgt eftir með þriggja daga hackathoni (Makeathon) þar sem nemendur vinna í hópum með þátttakendum utan námskeiðsins til að finna nýjar áskoranir og tækifæri í þróun og framleiðslu nýrrar vöru og minnka í leiðinni matarsóun í vatnsræktun með því að nota frumkvöðlasetur eins og Fab Lab og aðstöðu til nýsköpunar á Nýsköpunarmiðstöð Íslands og Matís ofh. Þriðji hluti: Þriggja daga sköpunarráðstefna  sem endar með gerð viðskiptaáætlun og kynningu hennar fyrir framan dómnefnd.  Sumarskólinn endar með því að kynna og undirbúa liðin fyrir næsta skref í  að koma á fót fyrirtæki í sínu landi.

X

Auðlindir hafsins - AQFood (MAT703F)

Nemendur öðlast innsýn í nýjustu rannsóknir og þróun innan hagnýtingar á auðlindum hafsins, þar með töldu vöruþróun, nýjar tækni- og vinnslulausnir, nýstárlegar gæðamælingar og öðlast heildræna sýn á þá mörgu þætti sem hafa áhrif á gæði sjávarafurða, allt frá veiðum til neytenda.

Meðal annars verður farið í nýjungar og bestun við vinnslu, sjálfstýringar og vélvæðingu innan vinnslu sjávarafurða, helstu nýjungar í gæðaeftirliti og gæðamælingum, nýjungum í vöruþróun, s.s. þrívíddarprentun matvæla, prótein og peptíð vinnslu, hættur frá plasti í virðiskeðjuni, lífvirk efni í hafinu, jaft og skilgreining, þróun og vinnsla á nýjum og vannýttum hráefnum úr hafinu.

  • Námskeiðið er skyldunámskeið í AQFood kjörsviðinu (aqfood.org ) en öðrum nemendum HÍ er einnig velkomið að taka námskeiðið.
X

Vinnsla og geymsla sjávarafurða - AQFood (MAT705F)

Nemendur fá yfirsýn yfir því hvernig vinnslu- og geymsluáhrif hafa áhrif á gæði og geymsluþol sjávarafurða. Nemendur fá kynningu á uppbyggingu vöðva sem hráefni fyrir mismundi vinnsluferla. Farið verður í uppbyggingu vöðva, lífefnafræði vöðva og lífefnafræðilegar breytingar vöðvans eftir dauða (rigor) í tengslum við gæði og vinnsluhæfni. Farið verður yfir helstu vinnsluaðferðir, bæði hefðbundnar og nýstárlegar, ásamt helstu pökkunaðferðum sjávarafurða.

Námsferill/-efni:
Fyrirlestrar, verkefni og æfingar. Námskeiðið er kennt á ensku og skila skal verkefnum og prófum á ensku. Námskeiðið er kennt sem netnámskeið og eru fyrirlestrar í formi podcastupptaka. Vikulegir netfundir verða haldnir til að ræða efni fyrirlestranna og verkefni sem lögð verða fyrir í fyrirlestrunum. Nánari upplýsingar verða veittar í fyrsta kennslutíma.

Námskeiðið er hluti af AQFood meistaranáminu sem unnið er í samstarfi við DTU, NMBU, HÍ en kennt við NTNU. Námskeiðið er netnámskeið sem hægt er að taka í fjarnámi.

X

Fiskiðnaðartækni 1 (VÉL502M)

Markmið: Að gera nemendur færa um að skilja þýðingu góðrar meðferðar á fiskafla og fiskafurðum og að reikna út nauðsynlegar stærðir í vinnslu sjávarfangs. Námsefni m.a.:  Helstu fiskistofnar, veiðimynstur og veiðarfæri, aflameðferð, efni og efnabreytingar, prótein, fita o.fl., þættir, sem hafa áhrif á efnabreytingar, s.s. hitastig, selta, loftaðgangur, raki, sýrustig o.fl. Skemmdareinkenni á sjávarfangi vegna örveru- og efnabreytinga. Mikilvægar örverur og vöxtur örvera í sjávarfangi og tengsl við þrifavæna hönnun. Vöxtur örvera vegna hita, seltu, loftaðgangs, sýrustigs, raka, aukaefna o.fl. Kynning á helstu verkunar- og varðveisluaðferðum, s.s. saltfiskverkun, skreiðarverkun, harðfiskverkun, reykingu, kælingu, ofurkælingu og frystingu. Orku- og massavægi fyrir hvert vinnsluþrep og vinnslurásina í heild sinni. Verklegt: Einstaka vinnslueiningar greindar og/eða endurhannaðar. 

X

Matvælaverkfræði 1 (MAT614M)

Markmið: Að nemendur geti reiknað út og metið verkfræðilega þætti er varða varma- og massafræðilega í matvælavinnsluferlum. Að nemendur geti notað þá þekkingu til að taka ákvarðanir um val og skipulagningu á vinnslu- og flutningsferlum. 

Fyrirlestrarnir eru um  forsendur fyrir skipulagningu helstu matvælavinnsluleiða: 

Massa- og orkubókhald.

Stjórnun massavægis.

Varmafræði. Varmaflutningur. Stöðug og tímaháð varmaleiðni.

Massaflutningur.

Dæling. Rennsli og orkutap í pípum. Lag- og iðustreymi. Frjálst og þvingað streymi.

Eðliseiginleikar efna sem tengjast matvælaiðnaði.

Eiginleikar vökva 

Hönnunarforsendur fyrir skipulagningu á matvælavinnslufyrirtækjum og við val á vinnslubúnaði og aðstæðum í vinnsluferli. 

Kennsluefni er á formi fyrirlestra kennara og gestafyrirlesara úr atvinnulífinu, auk vísindagreina. Auk þess er stuðst við erlendar kennslubækur um efnið.

X

Lífefnavinnsla og líftækni (MAT701F)

Farið verður yfir þau fjöldamörgu tækifæri sem felast í vinnslu lífefna úr ýmsum hráefnum, m.a. áframvinnslu aukahráefna sem falla til við matvælavinnslu.  Farið verður yfir ferla sem snúa að einangrun verðmætra lífefna, svo sem próteina, fituefna, kolvetna og lífvirkra efna. Þætti líftækninnar í vinnslu verðmætra lífefna verður gerð góð skil. Námskeiðið verður kennt í þremur lotum, eina viku í senn. Fyrstu tvær loturnar sem byggja á fyrirlestrum kennara og gestafyrirlesara úr iðnaðnum snúa að lífefnavinnslu, einangrun og greiningu lífvirkra efna úr ólíkum hráefnum, eiginleikum þeirra og notkunarmöguleikum. Í síðustu lotunni verður fjallað um aðferðir til að rannsaka lífvirkni efnanna og farið verður yfir nýjustu rannsóknir um áhrif efnanna við neyslu og heilsufullyrðingar tengdar lífvirkum efnum.

X

Matvælaöryggi (MAT701M)

Markmið námskeiðsins er að gefa nemendum yfirlit yfir helstu líf-, efna- og eðlisfræðilegu hættur sem tengist hráefnum og matvælaframleiðslu og geta valdið heilsutjóni. Farið verður yfir helstu hættur s.s. óæskileg efni og örverur sem tengjast matvælaöryggi og kynntar leiðir til að lámarka þær í matvælavinnslu, ítarlega verður fjallað um helstu þætti áhættugreiningar og hvernig þær aðferðir nýtast stjórnvöldum og öðrum hagsmunaaðilum til að skilja og meta áhættu vegna neyslu matvæla og hvernig hægt er að minnka hana til að auka öryggi neytenda. Farið verður yfir helstu áhættuþætti sem tengjast matvælaframleiðslu frá haga/miðum í maga þ.e.a.s  í gegnum alla virðiskeðjuna frá upphafi til enda. Kynntar verða nýjar hættur og þróun í þeim efnum t.d. í tengslum við loftslagsbreytingar. Sömuleiðis verður farið yfir mikilvægi þess að tryggja hollustuhætti og gæði vatns í framleiðslu matvæla. 

Einnig verður fjallað um erfðabreyttra lífverur í tengslum við öryggi matvæla. Helstu greiningaaðferðir sem notaðar eru til að magngreina óæskileg efni og örverur í matvælum og takmarkanir þeirra verða kynntar. Ítarlega verður farið yfir þrjár meginstoðir áhættugreiningar á sviði matvæla- og næringarfræði þ.e.a.s. áhættumat, áhættustjórnun og áhættukynningu, til þess að nemendur öðlist betri skilning á því hvernig þessi aðferðafræði nýtist á þessu sviði verður einnig fjallað um nýleg hagnýt dæmi um matvælavá.

Verklegar æfingar: 1) Hagnýt dæmi um áhættugreiningu á sviði matvæla- og næringarfræði sem byggja á raunverulegum tilfellum  2)  Nemendaverkefni um rannsóknir og þróun á sviði matvælaöryggis annars vegar í formi fyrirlesturs og hins vegar ritgerðar

Tilhögun námskeiðs:  Námið er í formi fyrirlestra, umræðu og verklegrar þjálfunar er tengist námsefninu.  Gert er ráð fyrir virkri þátttöku nemenda og að þeir kynni sér alþjóðlegar vísindagreinar er tengjast efni fyrirlestra.

X

Rannsóknir og þróun í matvælafræði (MAT702F)

Markmið:
Að upplýsa nemendur um nýjustu rannsóknir, stefnur og þróun tengd matvælavinnslu og verkfræði og kenna þeim að lesa og vinna úr vísindagreinum og öðrum upplýsingum á gagnrýnin hátt og taka þátt í umræðum og koma skoðun sinni á framfæri á markvissan hátt. 

Tilhögun:
Námskeiðið er byggt upp sem lesnámskeið þar sem nýjustu málefni og rannsóknir sem tengjast matvælavinnslu og verkfræði eru tekin fyrir. 

Mismunandi atriði í vinnslu og verkfræði verða tekin fyrir í hverri viku, t.d. nýjar vinnsluaðferðir, vöruþróun, nanótækni, flutningstækni, græn framleiðslutækni, ný vinnslutæki, rekjanleiki o.fl.  Nemendur fá í hendur vísindagreinar og/eða yfirlitsgreinar vikulega sem þeir lesa ítarlega yfir með gagnrýnum hug.  Nemendur og kennari hittast vikulega til að ræða almennt efnið sem lagt var fyrir ásamt því að innihald greinanna, aðferðafræði og ályktanir höfunda verða ræddar. Nemendur, kennarar og gestir munu hafa framsögu. Kennari mun, með virkri þátttöku nemenda, ritrýna valdar greinar í tímunum með það að markmiði að kenna nemendum aðferðafræði vísindalegrar ritrýni.  Nemandi skilar stuttri greinargerð vikulega um þær vísindagreinar sem hann hefur lesið, ásamt mati sínu á þeim. Við lok námskeiðsins er lögð fyrir hvern nemanda ein vísindagrein sem hann er beðinn um að ritrýna ítarlega líkt og um sé að ræða yfirlestur á nýrri óbirtri grein. Nemandi skilar af sér þessari ritrýni við lok námskeiðsins. Námskeiðið er kennt yfir tvær heilar annir alls 30 sinnum.

X

Rannsóknarverkefni til meistaraprófs í matvælafræði (MAT441L)

Rannsóknarverkefni

X

Vöruþróun matvæla (MAT609M)

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum markvissar aðferðir sem notaðar eru við neytendadrifna vöruþróun. Hvernig má þróa og best þá vöru sem neitendur vilja með sem minnstum kostnaði á sem skemmstum tíma. Einnig munu nemendur læra og kynnast hvernig skynmat er notað í vöruþróun, gæðaeftirliti og rannsóknum. Jafnframt er nemendum kynnt helstu tæknilegu atriði sem notuð eru við þróun unninna matvæla eins og notkun, sterkju, litarefna, sætuefna, fitulíkja.

Viðfangsefni:

Grundvallaratriði við vöruþróun matvæla. Fjallað verður um hugmyndaleit, hugmyndasíun, fjárhags- og markaðsáætlanir, þróun frumgerðar og þróun frumgerðar til fullunninnar vöru og markaðssetningu. Fjallað verður um notkun tilraunahögunar við síun og bestun afurða í vöruþróun. Fjallað verður um þætti sem hafa áhrif á skynmat, val í skynmatshópa og stjórnun þeirra. Helstu skynmatspróf: Mismunapróf, myndræn próf og neytendapróf. Notkun skynmats við vöruþróun og gæðaeftirlit. Úrvinnsla og túlkun skynmatsgagna.

Auk þess verður fjallað um notkun valinna auka- og hjálparefna og umbúða í vöruþróun. Farið verður í raunveruleg dæmi vöruþróunar hjá fyrirtækjum. Verklegt: Skynmatsæfingar og úrvinnsla þeirra. Þróuð verður vara frá hugmynd til fullunninnar vöru.

X

Siðfræði vísinda og rannsókna (HSP806F)

Námskeiðið er ætlað framhaldsnemum eingöngu. Tekið verður mið af þörfum nemenda af ólíkum fræðasviðum við útfærslu námskeiðsins. 

Kennsla fer fram frá 13. janúar til 17. febrúar á föstudögum kl. 13:20 til 15:40.

Viðfangsefni:
Fjallað verður meðal annars um eftirfarandi efni: Fagmennska og ábyrgð vísindamanna. Kröfur um fræðilega hlutlægni og hlutleysi vísinda. Jafnréttissjónarmið og ríkjandi viðmið í vísindastarfi. Vald og vísindi. Hagsmunaárekstrar í vísindastarfi. Vísindin og samfélagið. Siðfræði rannsókna.

Markmið: 
Nemendur öðlist þekkingu á siðferðilega vídd vísinda og rannsókna og fái þjálfun í að greina og rökræða um siðferðileg ágreiningsefni tengd vísindum og rannsóknum í nútímasamfélagi.

Kennsla er í formi fyrirlestra og umræðna. Námskeiðið er hugsað sem akademískt samfélag þar sem nemendur taka virkan þátt í markvissri umræðu um viðfangsefnin. Hver nemandi flytur framsöguerindi samkvæmt áætlun sem gerð er í upphafi misseris og jafnframt kynna aðrir nemendur sér efnið og ræða það í málstofunni undir handleiðslu kennara.

X

Lífsferilsgreining (UAU215F)

Markmið: Að nemendur geti beitt aðferðum lífsferilsgreiningar til að greina umhverfisáhrif sem hljótast af framleiðslu og ferlum. Nemendur munu svo læra að skila niðurstöðum lífsferilsgreinina á réttan hátt og framkvæmt samanburðar- og næmnigreiningar. Einnig munu nemendur geta fundið svokallaða heita reiti innan lífsferla vöru eða framleiðsluferils sem hægt er að nýta til þess að bæta úr neikvæðum umhverfisáhrifum.

Síðast en ekki síst munu nemendur læra að tileinka sér kerfislæga hugsun sem nauðsynleg, einn af grunnhæfniþáttum sjálfbærni.

Efni: Námskeiðið kennir nemendum að greina lífsferil vöru frá vöggu til grafar með aðferðum lífsferilsgreiningar (LCA). LCA er notað til að meta umhverfisáhrif vöru, framleiðsluferils eða þjónustu. Markmiðið með LCA er að bera saman líkar vörur, ferla og þjónustu. Einnig getur markmiðið verið að meta hvar í ferli hverrar vöru, ferils eða þjónustu hvar mestu neikvæðu umhverfisáhrifin verða. Þær upplýsingar nýtast við hönnun vörunnar sé um nýja vöru að ræða, eða til að breyta framleiðsluferlum og þannig lágmarka umhverfisáhrif. Einblínt verður að því að kenna bæði aðferðafræðina og hvernig hægt er að nota LCA sem verkfæri. Í námskeiðinu er farið í gegnum aðferðarfræðina allt frá skilgreiningu markmiðs, aðgerðareiningar og kerfismarka, útreikninga á notkun auðlinda og losun efna til andrúmslofts, vatns og jarðvegs. Svo bætist við túlkun niðurstaðna og næmnigreiningar. Einnig eru kynntar mismunandi aðferðir, hugbúnaður hugbúnaður til að reikna út umhverfisáhrif og notkun gagnabanka notaðir eru til þess að framkvæma lífsferilsgreiningar. Námsmat miðast við þátttöku í kennslustundum og skilum á einstaklings og hópaverkefnum sem unnin eru  námskeiðinu.

Þessi áfangi eykur færni nemenda á sviði Heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna númer 6, 7, 9, 11, 12, 13, 14 and 15.

Kennsluhættir: Kennt er með fyrirlestrum, tímaverkefnum, einstaklings heimaverkefnum og hópverkefnum.

X

Rekstrarstjórnun (VIÐ404G)

Rekstrarstjórnun. Líkanagerð. Skipulag framleiðslu. Samkeppnisstaða. Framleiðni. Þróun afurða. Afkastageta. Verksmiðjustaðsetning. Val á rekstrarkerfi. Eiginleikar mismunandi framleiðslukerfa; samfellt flæði, verkstæði, seríuframleiðsla, blanda kerfi, framleiðslulína háð vél, framleiðslulína háð starfsmanni, þjónustuverkstæði, fjöldaþjónusta og þjónusta sérfræðinga. Verksmiðjuskipulagning. Skipulagning vinnustöðva. Vinnurannsóknir. Markmið námskeiðsins er að kenna nemendum að nota ýmis líkön til að bæta rekstur framleiðslufyrirtækja. Nemendur fá þjálfun í að nota líkönin og er lögð áhersla á notkun EXCEL. Nemendur leysa verkefni,sem eru kynnt og rædd í tímum.

X

Vistvæn nýsköpun matvæla (MAT612M)

Námskeiðið er í samvinnu við Samtök iðnaðarins, Matís ohf og Nýsköpunarmiðstöð Íslands.

Námskeiðið byggir á hópvinnu og samstarfi nemenda, markvissri leiðsögn/þjálfun þar sem þeir munu þróa nýja vistvæna matvöru og framleiða sýnieintök af henni. Nemendur munu skipta með sér verkum við þróun á frumgerð vörunnar, hönnun á umbúðum og gerð viðskipta- og markaðsáætlunar. Því munu hóparnir verða eftir því sem hægt er með nemendum sem hlotið hafa kennslu og þjálfun í þessum mismunandi þáttum vöruþróunar. Matís veitir sérfræðiaðstoð og aðstoð við þróun og gerð sýnieintaka og Nýsköpunarmiðstöð leiðsögn við gerð og kynningu á viðskiptaáætlunum.

Síðan munu nemendur kynna vörur og viðskiptaáætlanir fyrir dómnefnd í nýsköpunarkeppninni Ecotrophelia Ísland og vinningsliðið taka þátt í Evrópukeppni

(www.ecotrophelia.eu). Loks munu nemendur kynna vörur og viðskiptahugmyndir sýnar á opnun viðburði á vegum vettvangsins „Matvælalandið Ísland“. Verkefnin geta verið í samstarfi við fyrirtæki.  

X

Hagnýt fjölvíð aðhvarfsgreining og gagnavinnsla (NÆR506M)

Markmið námskeiðsins er að auka skilning og færni nemenda í að greina og vinna úr rannsóknargögnum svo þeir séu betur undir það búnir að leysa slík verkefni í framhaldsnámi og vinnu. Farið verður ítarlega yfir þær aðferðir sem mest eru notaðar við greiningar á faraldsfræðigögnum með það að markmiði að nemendur geti sjálfir beitt þeim og geti gengið úr skugga um að allar forsendur haldi.

Í  hverjum tíma leggur kennari fyrir verkefni sem byggja á gögnum úr fyrri rannsóknum sem framkvæmdar hafa verið á rannsóknarstofu í næringarfræði. Farið verður sameiginlega yfir helstu atriði og forsendur hvers verkefnis. Nemendur eiga að greina gögnin m.v. fyrirfram gefnar spurningar. Við tölfræðigreiningar verður mest notast við SPSS en einnig verður SAS kynnt til sögunnar.

X

Matur og menning: (NÆR613M)

Matur er mannsins megin, uppspretta orkunnar og forsenda lífsins. En matur er líka sneisafullur af merkingu. Matarhættir veita innsýn í heimsmynd okkar, lífssýn og listfengi og matur mótar tilveru okkar, líkama, samfélag, hagkerfi, hugarfar og siðferði. Sjálfsmynd okkar og minningar eru nátengdar mat og matur er einhver mikilvægasti miðillinn fyrir samskipti okkar við annað fólk.

Í námskeiðinu skoðum við hvað fólk borðar, hvernig, hvenær, með hverjum og hvers vegna. Með þeim hætti fáum við dýrmæta innsýn í kyngervi og kynslóðir, fæðuöryggi og rétt til matar, stéttaskiptingu og menningarlegan margbreytileika, skynheim og fegurðarskyn, tækni og matvælaframleiðslu, tísku og matarkúra, matarhefðir og menningararf, tilfinningar, vináttu og fjölskyldubönd. Matarhættir tengja þannig saman menningu og náttúru, hnattvæðingu og hið staðbundna, heimilið og vinnustaðinn, fortíð og samtíð, manneskjur og örverur.

Í námskeiðinu beinum við sjónum að sambandi matarframleiðslu og neyslu á 21. öld með sérstaka áherslu á lýðheilsu, siðferðislega neyslu og sjálfbærni.

Matur og menning eru þverfagleg viðfangsefni og því er þetta námskeið kennt í samstarfi námsbrauta í þjóðfræði og matvæla- og næringarfræði.

X

Lífvirk efni úr hafinu (MAT801F)

Lífvirk efni úr hafinu er eitt nýjasta svið matvælafræðinnar og fer ört vaxandi.  Ísland er með sérstöðu hvað varðar hráefni og vinnslumöguleika slíkra efna, og er meðal leiðandi þjóða á rannsóknum á þessu sviði sem býður uppá ýmis framtíðartækifæri á sviði nýsköpunar. Markmið námskeiðsins er gefa nemendum yfirgripsmikið yfirlit um helstu lífvirk efni sem hægt er að vinna úr hafinu, hráefni, vinnsluaðferðir, eiginleika efnanna og notagildi ásamt markaðstækifærum og hindrunum.  Námskeiðið er byggt upp sem lesnámskeið þar sem ofangreind atriði eru tekin fyrir vikulega. Kennari velur mismunandi umræðuefni fyrir hverja viku og lætur nemendur fá í hendur vísindagreinar og/eða yfirlitsgreinar sem þeir lesa ítarlega yfir með gagnrýnum hug. Nemendur og kennari hittast vikulega til að fara almennt yfir efnið sem lagt var fyrir, ásamt því að ræða innihald greinanna, aðferðafræði og ályktanir höfunda.  Sérfræðingar verða fengnir úr iðnaðnum til að taka þátt í umræðum um valin efni. Nemandi skilar stuttri greinargerð vikulega um þær greinar sem hann les. Nemandi mun einnig skrifa ritgerð um valið efni tengt lífvirkum efnum úr hafinu sem hann skilar við lok námskeiðsins. Námskeiðið er kennt yfir heila önn.

X

Matvælaverkfræði 2 (MAT803F)

Markmið: Að nemendur geti metið vinnsluferla og reiknað út helstu atriði er varða vinnslueiningar, og skipulagningu og stjórnun vinnsluferla. Að gera nemendur hæfari að taka ákvarðanir um breytingar á vinnslu- og flutningsferlum.

Í fyrirlestrum er farið yfir forsendur og stýringu helstu matvælavinnsluleiða:

  • Áhrif dvalartíma og hitastigs í vinnsluferlum á gæði og eiginleika matvæla
  • Vinnsluaðferðir og -tækni svo sem kælingu, frystingu, söltun, reykingu, hitun, þurrkun, þykkingu, skiljun og gerjun.
  • Uppsetningu á flæðiritum eftir vinnsluþrepum, massaflæði og áhættugreiningu.
  • Vinnslu- og pökkunarbúnað og umbúðir  fyrir mismunandi matvæli
  • Meginbreytur við framleiðslustýringu.
  • Geymsluskilyrði (ljós, raki, hiti, samsetning lofts, o.s.frv.) og lykilþætti sem áhrif hafa á breytingar matvæla við geymslu, flutning og sölu/dreifingu matvæla.

Hönnunarforsendur fyrir matvælavinnslufyrirtæki og virðiskeðju matvæla. Vinnsluvélar, geymsluaðferðir, tæknivæðing, flutningafræði og stýring umhverfisþátta, umbúðir, rekjanleiki, umhverfisáhrif, nýting hráefna og orku, tap í virðiskeðju matvæla. 

Kennsluefni er á formi fyrirlestra kennara og gestafyrirlesara úr atvinnulífinu, auk vísindagreina. Auk þess er stuðst við erlendar kennslubækur um efnið. 

Námskeiðið verður kennt í lotum, samtals 7 vikur vikur

X

Gæðastjórnun matvæla (MAT804M)

Markmið námskeiðsins er að fjalla um gæðakröfur sem gerðar eru til vinnslu, meðhöndlun og dreifingu matvæla.  Fjallað er um gæðakröfur í alþjóðlegum viðskiptum og innlend og erlend regluverk um öryggi matvæla, þar með talið regluverk Evrópusambandsins og Bandaríkjanna.  Farið er yfir gerð eftirlitsáætlana ríkja s.s. áætlun um efnaleifar í matvælum, eftirlitáætlanir, uppbyggingu opinbers eftirlits og gerð varnaráætlana fyrir matvæli, fóður og heilbrigði dýra.  Þá er fjallað um áhættu stýringu og miðlun og hættur í matvælakeðjunni.  Fjallað er um góða framleiðsluhætti, góða landbúnaðarhætti og góða heilbrigðishætti og ítarlega farið yfir hættugreiningu og mikilvæga stýristaði (HACCP) við vinnslu matvæla.  Einnig er fjallað um sýnatökur við eftirlit og vöktun og hvaða mælikvarðar og viðmið eru notuð til að meta öryggi matvæla og fóðurs.  Einnig er farið yfir mikilvægi rekjanleika matvæla, innri og ytri úttektir og vottun rannsóknastofa.  Þá er fjallað um Codex leiðbeiningar, gæðastaðala (ISO-9000, ISO-14000 og ISO-22000) og vörustaðla kaupenda matvæla.

Verklega æfingar:  1) nemendur fá þjálfun í uppsetningu á HACCP kerfum og hvernig þau eru sannprófuð,  2) innri og ytri úttektir á gæðum og öryggi matvæla og 3) nemendaverkefni um nýleg útkomin efni er varða matvælaeftirlit.

Tilhögun námskeiðs:  Námið er í formi fyrirlestra, umræðu og verklegrar þjálfunar er tengist námsefninu.  Gert er ráð fyrir virkri þátttöku nemenda og að þeir kynni sér alþjóðlegar vísindagreinar er tengjast efni fyrirlestra.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum ENámskeiðið er ekki kennt á misserinuNámsleiðin í Kennsluskrá

Hvað segja nemendur?

Páll Arnar Hauksson
Telma Björg Kristinsdóttir
Hildur Inga Sveinsdóttir
Snorri Karl Birgisson
Páll Arnar Hauksson
BS og MS í matvælafræði

Ég valdi matvælafræði vegna þess að ég vildi öðlast yfirgripsmikla þekkingu á matvælum, efnasamsetningu þeirra og vinnsluaðferðum. Ég hef sérstakan áhuga á vöruþróun og rannsóknum og sé fram á að starfa á þeim vettvangi að námi loknu.

Telma Björg Kristinsdóttir
MS í matvælafræði

Nám í matvælafræði er krefjandi og fjölbreytt og gefur raunhæfa mynd af verkefnum í atvinnulífinu. Gerð ársreikninga, þróun nýrrar vöru frá grunni til lokaafurðar í samvinnu við matvælaframleiðanda, uppsetning gæðahandbókar og þjálfun í vinnubrögðun á rannsóknastofu er meðal þess sem námið býður upp á. Námið er góður stökkpallur fyrir tilvonandi gæðastjóra, framleiðslustjóra og skapandi frumkvöðla sem vilja lifa og hrærast í heimi matvæla í framtíðinni. 

Hildur Inga Sveinsdóttir
BS, MS og PhD í matvælafræði

Ég valdi matvælafræði af því að ég hef mikinn áhuga ýmsu tengdu matvælaiðnaði þá sérstaklega gæðum og öryggi matvæla. Einnig hef ég alltaf haft gaman af raungreinum og því heillaði kennsluskráin sérstaklega en þar er nokkuð mikil áhersla á efnafræði. Í framhaldi af þeirri miklu vitundarvakningu sem hefur orðið í samfélaginu er varðar mataræði og matvæli almennt tel ég atvinnumöguleika matvælafræðinga að námi loknu vera mjög góða.

Snorri Karl Birgisson
BS og MS í matvælafræði

Ég valdi matvælafræði vegna þess að ég hafði unnið nokkur störf sem tengjast sjávarútvegi og þá vaknaði áhugi á að vita hvernig þetta allt virkaði. Með matvælafræðináminu sá ég möguleika á að öðlast meiri þekkingu á nýsköpun, stjórnun og gæðaeftirliti. Það vantar líka alltaf matvælafræðinga á vinnumarkaðinn.

Hafðu samband

Skrifstofa Matvæla- og næringarfræðideildar
Aragata 14
102 Reykjavík
Sími: 525 4867
Netfang: mn@hi.is

Opnunartímar:
Mánudaga = lokað
Þriðjudaga – fimmtudags = opið 9 – 15
Föstudagar = opið 9 -12

Aragata 14 - húsnæði Háskóla Íslands í matvælafræði

Hjálplegt efni

Ertu með fleiri spurningar? Hér finnurðu svör við ýmsum þeirra og upplýsingar um ýmislegt annað sem gott er að hafa í huga þegar þú velur nám.