Skip to main content

Íslensk miðaldafræði

Íslensk miðaldafræði

Hugvísindasvið

Íslensk miðaldafræði

MA gráða – 90 einingar

Meistaranám í íslenskum miðaldafræðum er kennt í samvinnu við Stofnun Árna Magnússonar.

Námið miðar að þeirri þekkingu að geta lesið og rannsakað gamla miðaldatexta og frumtexta í handritum.

Skipulag náms

X

Forníslenska 1 (MIS105F)

Í þessu námskeiði verður gefið yfirlit yfir málfræði forníslensku til að auðvelda lestur forníslenskra texta. Megináhersla verður lögð á hljóð- og beygingarkerfi með umræðu um helstu atriði í hljóðþróun frá frumnorrænu til forníslensku og beygingarflokkum forníslensku.

Sjá nánari námskeiðslýsingu á ensku.

X

Meistararitgerð í íslenskri miðaldafræði (MIS431L)

Meistararitgerð í íslenskri miðaldafræði

X

Bókmenntir á norrænu á miðöldum – yfirlit og helstu viðfangsefni (MIS701F)

Í námskeiðinu verður farið ítarlega yfir miðaldabókmenntir á norrænu, m.a. helstu tegundir texta (kveðskap, Íslendingasögur, Eddukvæðin, Snorra Eddu, Konungasögur, Biskupasögur, Fornaldarsögur, fræðilega texta, o.s.frv.). Textarnir verða ræddir og úrval þeirra lesnir í þýðingu.

Það verður líka gefið yfirlit um rannsóknasögu íslenskra miðaldabókmennta og fjallað um fræðikenningar sem hafa legið til grundvallar og hvernig hægt er að beita mismunandi kenningum til að svara ólíkum spurningum um miðaldabókmenntir. Enn fremur verður fjallað um viðtökusögu íslenskra fornbókmennta.

Nemendir eru hvattir til að vera búin að lesa textana á forníslensku í byrjun misseris.

Textar til undirbúnings á íslensku

  • Íslendingabók
  • Edda Snorra Sturlusonar: Prologus og Gylfaginning.
  • Eddukvæði
  • Hrafnkels saga Freysgoða
  • Brennu-Njáls saga

Kennslubækur og textar

  • Carl Phelpstead 2020: An Introduction to the Sagas of Icelanders (New Perspectives on Medieval Literature: Authors and Traditions. Gainesville.
  • Jan A. van Nahl & Astrid van Nahl 2019: Skandinavistische Mediävistik: Einführung in die altwestnordische Sprach- und Literaturgeschichte.
  • Ármann Jakobsson & Sverrir Jakobsson (eds.) 2017: The Routledge Research Companion to the Medieval Icelandic Sagas. Oxon/New York.
  • Ármann Jakobsson 2009: Illa fenginn mjöður: lesið í miðaldatexta. Reykjavík.
  • Rory McTurk (ed.) 2005: A Companion to Old Norse-Icelandic Literature and Culture. Malden MA et al.
X

Norðurheimur á miðöldum (SAG716M)

Sögulegt yfirlit og saga rannsóknarhefðar um valin þemu norrænna miðalda, með áherslu á Ísland og Noreg frá víkingaöld fram til fjórtándu aldar. Þemu telja, m.a.: vald, konungur og ríki; lög og fæðardeilur; kyngervi, mægðir og félagstengsl; trú og hugarfar; kristnitaka, kristni og kirkja; efnahagur. Grunnþekking í atburðasögu tímabilsins er hjálpleg en ekki skilyrði. Leskunnátta í þýsku og norrænum málum er einnig hjálpleg en ekki skilyrði (skyldulesefni er allt á ensku). Nemendur semja eina ritgerð og stýra umræðum; ekkert skriflegt próf.

X

Þór andspænis Jesú Kristi: Kristnitaka, trúarbragðaskipti og átök á Norðurlöndum á miðöldum (MIS502M)

Trúarbragðaskiptin á Norðurlöndum á miðöldum — útbreiðsla kristinnar hugmyndafræði og valds frá Saxlandi til Íslands frá lokum áttundu aldar fram til upphafs þeirrar tólftu — hafa lengi verið viðfangsefni sagnfræðinga og annarra fræðimanna. Í þessu námskeiði verður kafað ofan í þetta viðfangsefni með það fyrir augum að veita nemendum innsýn í frumheimildir frá þessum tíma og betri skilning á því hvað felst í trúarbragðaskiptum í heilu samfélagi. Hvert var samband Þórs og Jesú Krists? Hvers konar samskipti áttu sér stað milli fylgjenda þeirra? Hvernig breyttust viðhorf til trúarskiptanna í tímans rás? Hér verður kafað ofan í trú, dýrlinga og trúboða en einnig tilurð kirkjunnar, samþjöppun valds og félagslegar og menningarlegar hliðar dagslegs lífs hjá alþýðu manna.

Nemendur munu öðlast þekkingu á frásögnum og heimildum um fyrstu trúboðana, þar á meðal Ævi Ansgars eftir Ribert og Gesta hammaburgensis eftir Adam frá Brimum. Lesnir verða kaflar úr konungasögum og norrænum sagnaritum á latínu (þar á meðal Saxo Grammaticus og Theodoricus Monachus) og fornum lagatextum. Þá verður Íslendingabók lesin gaumgæfilega ásamt öðrum mikilvægum íslenskum heimildum, meðal annars dróttkvæðum. Lestur þessara texta í samfellu auðveldar nemendum að leggja mat á heimildagildi þeirra. Í fyrirlestrum verða textarnir greindir og settir í samhengi við fræðilega umræðu, fornleifar og örnefni og ýmis lykilhugtök í fræðunum. Loks verður rýnt í margræðar heimildir frá tímum trúarskiptanna: Hvað felst í því að lesa Völuspá sem heiðið kvæði, kristið kvæði eða sem vitnisburð um sambúð tveggja siða?

X

Íslendingasögur (MIS704F)

Í þessu 5 eininga námskeið verða kynntar mismunandi fræðilegar aðferðir við að lesa og túlka Íslendingasögur. Lesnar verða valdar Íslendingasögur, konungasögur og riddarasögur. Sögurnar verða lesnar á ensku en vísað til frumtexta þeirra.

X

Víkingaöldin (MIS704M)

Á víkingaöld héldu norrænir menn í stórum stíl frá meginlandi Skandinavíu vítt og breitt um Evrópu, austur til Miklagarðs og Kaspíahafs, vestur til Bretlandseyja, Írlands og Frakklands, og suður fyrir Íberíuskaga og inn í Miðjarðarhafið. Margvíslegar heimildir vitna um ferðir þeirra, fornleifar sem og ritaðar lýsingar þar sem þeir ganga undir ýmsum nöfnum og koma fyrir í margvíslegum hlutverkum, t.d. sem ógvekjandi innrásarsveitir, nokkuð friðsamir kaupmenn, eða leiguliðar.

X

Efnisveruleiki miðalda: átrúnaður og líkamleiki (FOR302M)

Markmið námskeiðsins er að gera nemendum grein fyrir heimsmynd síðmiðalda, sér í lagi líkamleika og trúarlegri upplifun út frá efnismenningu tímabilsins, þ. á m. kirkjugripum, klæðum, skarti og handritum. Sjónum verður einkum beint að íslenskri efnismenningu frá 12.–16. öld en einnig verða skoðuð dæmi víðar úr Evrópu.

X

Munnleg hefð og íslenskar fornsögur og kvæði (ÞJÓ109F)

Lögð verður til grundvallar kenning Alberts B. Lord um munnlegan kvæðaflutning (munnlega kenningin) í bókinni The Singer of Tales. Þá verða raktar þær rannsóknir sem fram hafa komið í kjölfar hennar og reynt að meta hvaða áhrif kenningin hefur á rannsóknir miðaldabókmennta sem byggja að hluta á munnlegri hefð. Í seinni hluta námskeiðsins verður tekið mið af eddukvæðum og nokkrar Íslendingasögur lesnar vandlega með hliðsjón af kenningum um sagnfestu- bókfestu- og nýsagnfestu. Kennslan fer fram með fyrirlestrum kennara og umræðum. Nemendum er ætlað að vinna sjálfstæð verkefni og skila greinargerðum um efni nokkurra bóka og greina.

Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum í bland við sjálfstæð nemendaverkefni um rannsóknaviðfangsefni námskeiðsins.

Athugið, námskeiðið er kennt annað hvert ár.

X

Meistararitgerð í íslenskri miðaldafræði (MIS431L)

Meistararitgerð í íslenskri miðaldafræði

X

Forníslenska 2 (MIS801F)

Í þessu framhaldsnámskeiði verður lögð megináhersla lögð á auka færni í forníslensku með því að lesa fjölbreytt úrval texta, bæði lausamálstexta og kveðskapar. Nemendur kynnast ólíkum bókmenntategundum og unnið verður með ólíkar tegundir textaútgáfna.

Sjá nánari lýsingu í enskri gerð kennsluskrár.

X

Fornaldarsögur: þverfræðileg greining (MIS802M)

Í þessari málstofu verður fjallað um fornaldarsögur frá sjónarhóli ólíkfra fræði. Markmiðið er að beina athyglinni að sívaxandi áhuga á þverfræðilegri nálgun í bæði bókmenntafræðum og norrænum fræðum. Bókmenntir sýna hið þverstæðukennda eðli menningarinnar sem er í senn stöðugt og breytilegt. Menningin mótar skilning okkar á bókmenntunum en um leið veita bókmenntirnar dýrmæta innsýn inn í samfélagið og eðli þess ekki síður en einstaklinginn og sjálfsmynd hans. Bókmenntirnar eru því notadrjúgar til rannsóknar á menningarsögunni. Í þessu námskeiði verður fjallað um vel þekktan flokk texta sem nú eru þekktar undir heitinu fornaldarsögur Norðurlanda. Carl Christian Rafn lýsti þessum flokki bókmennta fyrst árið 1829 en til hans teljast sögur sem eiga sér sögusvið í Norður-Evrópu fyrir daga Íslands byggðar. Í langri rannsóknasögunni má finna ólík viðhorf til þessarar bókmenntagreinar en hin síðari ár hefur áherslan í vaxandi mæli verið á breytileika sagnanna og sundurleitni. Þá hafa fornaldarsögur átt sér fjölskrúðugt framhaldslíf í ýmiss konar (mis)notkun á efnisþáttum og persónum úr þeim í miklu yngri bókmenntasköpun og annars konar sköpun.

Í þessu námskeiði verður fengist við spurning spurningar er varða bókmenntaflokkun fornaldarsagna, áhrif úr evrópsku samhengi er varða kyngervi og tilfinningar, tilurð handritanna sem varðveita þessa texta og fjölbreytilegar birtingarmyndir efniviðar úr þessum sögum á síðari tímum, í rímum, í kynjaskepnum í þjóðsögum, í umræðu um vistrýni (e. ecocriticism), um stjórnmál og öfgastefnu, og ýmiss konar nútímamiðlum (sjónvarpi, kvikmyndum og tölvuleikjum).
Með því að nota afmarkaðan hóp texta á borð við fornaldarsögur sem grundvöll umræðunnar verður ekki aðeins til kjölfesta fyrir allt námskeiðið heldur gefst einnig tækifæri til að sýna hvernig hægt er að nálgast sama textahópinn frá ólíkum sjónarhornum og komast að áhugaverðum niðurstöðum. Hver kennslustund verður tvískipt: Fyrst verður umræðuefnið kynnt með lestri og greiningu á ákveðnum textum og síðan verður almenn umræða með þátttöku nemenda.

X

Íslensk miðaldahandrit (MIS204F)

Inngangur að handritafræði með áherslu á miðaldir. Fjallað verður um sögu íslenskrar handritamenningar, kynnt verða grunnatriði í bókagerð miðalda og nemendur þjálfaðir í að lýsa handritum með viðeigandi sérorðaforða. Kenndur verður handritalestur og uppskrift texta. Fjallað verður um þróun stafsetningar og stafagerðar, ólíkar skriftartegundir, bönd og styttingar og kenndar aðferðir við að aldursgreina handrit með tilliti til skriftar og stafsetningar.

X

Íslensk málsaga (MIS803F)

Í þessu námskeiði verður gefið yfirlit yfir íslenska málsögu frá elstu heimildum um íslensku til nútímamáls. Meðal umfjöllunarefna er eðli málbreytinga, heimildir okkar um íslenska málsögu, forsaga íslenskrar tungu, valdar hljóðbreytingar, beygingabreytingar og setningabreytingar, Fyrsta málfræðiritgerðin, norsk máláhrif á 13. og 14. öld, mál siðaskiptaaldar, íslenskar mállýskur, málstöðlun á 19. og 20. öld, hefð, löggjöf og deilur um mannanöfn og ættarnöfn, Íslensk málnefnd og íslensk málstefna.

Námskeiðið er kennt með blöndu af fyrirlestrum og vinnustofum. Drjúgum tíma verður varið í að lesa texta frá ólíkum tímabilum í stafréttum útgáfum, greina vísbendingar um málbreytingar og tímasetja texta á grundvelli máls og stafsetningar.

Sjá nánari lýsingu á námskeiðinu í enskri gerð kennsluskrár.

X

Víkingaaldarfornleifafræði (FOR102F)

Yfirlit um sögu víkingaaldar og sögu rannsókna á víkingaöld. Áhersla er lögð á fornleifaheimildir, byggingaleifar og gripi, og hvernig þær hafa verið notaðar til að varpa ljósi á þetta tímabil. Sérstök áhersla er lögð á lýsingu hagkerfa á víkingaöld, álitamál um þjóðerni og uppruna ríkisvalds.

X

Miðaldafornleifafræði (FOR812F)

During the last decades, medieval archaeology has experienced significant growth as a discipline concerned with material culture. Initially, the use of material culture was marginalized to the role of confirming or refuting historical knowledge about this period but today it is understood as having equal historical importance to the archived material. The course is thus intended to improve student’s understanding of Medieval Europe during the period 800–1600 AD through the study of material culture. It deals with general themes in medieval archaeology, such as identity, social status, rural and urban landscapes, religion, life and death, rather than the historical development of the Middle Ages in chronological order. The aim is to give students insight into the different fields of theory and method of medieval archaeology through both material and documentary evidences in accordance with the current state of research. A special emphasis will be put on medieval Iceland, as a part of European culture and society, but even on how medieval archaeologists gather their sources, analyse them and reach conclusions of historical importance.

X

Norræn trú (ÞJÓ203F)

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

X

New Critical Approaches (MIS201F)

A week-long intensive seminar in medieval studies held annually in mid May (usually sometime during the period May 10–20, taught by visiting faculty and covers a different subject every year.

X

Meistararitgerð í íslenskri miðaldafræði (MIS431L)

Meistararitgerð í íslenskri miðaldafræði

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum ENámskeiðið er ekki kennt á misserinuNámsleiðin í Kennsluskrá

Hafðu samband

Þjónustuborð Hugvísindasviðs
s.525 4400 hug@hi.is.
Opið virka daga frá kl 10:00–12:00 og 13:00–15:00.

3. hæð Aðalbyggingar.
Sæmundargötu 2, 102 Reykjavík.

Nemendur geta einnig nýtt sér þjónustuborð í Gimli og þjónustuborð Háskólans á Háskólatorgi.

Fylgstu með Hugvísindasviði

 Instagram   Youtube 
 Facebook

Aðalbygging Háskóla Íslands

Hjálplegt efni

Ertu með fleiri spurningar? Hér finnurðu svör við ýmsum þeirra og upplýsingar um ýmislegt annað sem gott er að hafa í huga þegar þú velur nám.