Skip to main content

Íslensk fræði

Íslensk fræði

Hugvísindasvið

Íslensk fræði

MA gráða – 120 einingar

Meistaranám í íslenskum fræðum hentar þeim sem vilja bæði læra bókmenntir og málfræði. Markmið námsins er að veita nemendum vísindalega þjálfun og búa þá undir framhaldsnám og störf af ýmsu tagi.

Skipulag náms

X

Furða í frásögninni (ÍSL518M)

Eitt af helstu höfundareinkennum Vigdísar Grímsdóttur er furðan sem frásagnir hennar vekja, til dæmis vegna efnistaka eða frásagnaraðferða. Í þessu námskeiði verða valdar sögur þessa afkastamikla höfundar til umfjöllunar auk valinna verka eftir aðra íslenska rithöfunda 20. og 21. aldar. Rætt verður um samspil veruleika og skáldskapar, ímyndunarafl, sköpunarhæfni og fantatísk einkenni en einnig skoðað hvernig frásagnir kunna að markast af sjálfsblekkingu, lygum og áföllum. Þá verður velt vöngum yfir hvernig fjallað er um ýmis tabú í listum svo sem mannát, ofbeldi og ímyndaða vini.  

X

Rannsóknaraðferðir í málvísindum (AMV701F)

Námskeiðið er ætlað meistaranemum í almennum málvísindum og íslenskri málfræði en gagnast einnig öðrum meistaranemum sem fást við málfræðirannsóknir. Í námskeiðinu er fjallað um helstu rannsóknaraðferðir í málvísindum, bæði að því er varðar tilraunagögn og náttúruleg gögn. Kennd verða grundvallaratriði í hönnun dómaprófa, eyðufyllinga, framköllunarprófa, tilrauna af ýmsu tagi og leit í málheildum eins og Risamálheildinni og IcePaHC. Fjallað verður um rannsóknaraðferðir sem tengjast einstökum sviðum málvísinda, t.d. setningafræði, hljóðkerfisfræði, félagslegum málvísindum, sögulegum málvísindum, sálfræðilegum málvísindum, samskiptamálfræði og fleiru. Einnig verður fjallað um greiningu og túlkun málfræðilegra gagna af öllu tagi, helstu kosti og galla ólíkra rannsóknaraðferða og siðfræði rannsókna í málvísindum.

X

Hjarðljóð og huggunarkvæði (ÍSB720F)

Lesnir verða bókmenntatextar í bundnu máli, bæði trúarlegir og veraldlegir, sem samdir voru á 17. og 18. öld. Fjallað verður um hugtakið barokk og svokallaða barokktexta, athugað hvað einkennir slíka texta og hvort þær kvæðategundir sem íslensk skáld lögðu stund geti kallast barokktextar og eigi sér jafnvel hliðstæður í erlendum kveðskap frá sama tíma. Skáldin sem tekin verða til athugunar eru m.a. Hallgrímur Pétursson, Stefán Ólafsson, Bjarni Gissurarson, Steinunn Finnsdóttir, Sigga skálda og Látra-Björg.

X

Konungasögur (ÍSB816F)

Norrænar konungasögur segja frá atburðum á Norðurlöndum frá goðsagnakenndum tíma þar til 13. aldar. Þær gefa að vísu ekki skýrslu á hvað sem átti sér stað í raun og veru, heldur eru þær bókmenntalegt tilraun til að gera grein fyrir grundvallareglum um sögulega þróun. Það er áhugavert að megináhersla margra konungasagna virðist vera á áskoranir, hindranir og ófarir konungdóms, á meðan árangursríkur konungdómur er reyndar þýðingarlítill í frásögnunum. Hvað þýðir það fyrir skilning okkar á sögu Norðurlanda á miðöldum? Í námskeiðinu verða lesnar nokkrar konungasögur í smáatriðum og munum við reyna að finna út meira um hlutverk þeirra í ljósi sagnaritunar, frásagnartækni og ekki síst mannfræði.

X

Samtalsgreining og samskiptamálfræði (AMV504M)

Á námskeiðinu verður fjallað um helstu viðfangsefni og aðferðir samtalsgreiningar og samskiptamálfræði. Námskeiðinu er ætlað að veita nemendum nýja sýn á íslenskt talmál og þjálfun í málvísindalegri greiningu á samtölum sem nýtist á ýmsum sviðum. Einkum verður sjónum beint að samtölum íslenskra unglinga og mælenda sem tala íslensku sem annað mál. Farið verður yfir undirstöðuatriði er varða upptökur samtala, meðferð gagna og siðferðileg álitamál. Nemendur kynnast hefðum um umritun hljóðs og myndar og læra að skrá efni í forritið ELAN. Áhersla verður lögð á þjálfun nemenda í munnlegri og skriflegri greiningu. Í kennslustundum verða gagnafundir (e. data sessions) þar sem nemendur hlusta á brot úr samtölum og ræða það sem þar á sér stað. Nemendur læra að sjá munstur í samtölum, t.d. hvernig mælendur byggja upp lotur og hvað gerist þegar upp koma vandamál í samskiptum. Að lokum verður fjallað um ólíkar tegundir samtala, t.d. hversdagsleg samtöl, viðtöl í fjölmiðlum og stofnanasamtöl, og hvernig þetta ytra samhengi hefur mótandi áhrif á samtölin.

X

Forritun í máltækni (MLT701F)

Námskeiðið er fyrst og fremst ætlað meistaranemum í máltækni sem taka námið við Íslensku- og menningardeild HÍ, hafa bakgrunn í málvísindum en lítinn sem engan í tölvunarfræði. Þetta námskeið taka þeir í flestum tilvikum samhliða námskeiðinu Tölvunarfræði 1a. Hafi einhver með annars konar bakgrunn áhuga á námskeiðinu er þó sjálfsagt að hafa samband við kennara fyrir frekari upplýsingar.

Tilgangur þessa námskeiðs er að styðja við nemendur á fyrstu stigum forritunar, aðstoða þá við að ná tökum á grunnþáttum hennar og veita þeim þjálfun í að leysa einföld en fjölbreytt máltækniverkefni í forritunarmálinu Python. Að auki kynnast nemendur málvinnslutólinu NLTK (Natural Language Toolkit) sem þeir munu jafnframt nota frekar í námskeiðum um málvinnslu.

X

Ritstjórn og fræðileg skrif (ÍSL101F)

Þjálfun í ýmsum þáttum er varða ritun fræðilegs efnis og ritstjórn. Ólíkar gerðir fræðilegra ritsmíða skoðaðar og metnar. Þjálfun í því að gera athugasemdir við skipulag og framsetningu á fræðilegum texta og í öðrum þáttum ritstjórnar. Áhersla lögð á ritun fræðilegra greina, en einnig hugað að samningu smærri verka (ráðstefnuútdrátta, ritdóma) og stærri (M.A.-ritgerða, doktorsritgerða, bóka). Fjallað um rannsóknaráætlanir, frágang handrita og ritstuld. Tekin dæmi af textum um ýmis efni, einkum málfræðileg,  bókmenntaleg og sagnfræðileg. Stuðst við bókina Skrifaðu bæði skýrt og rétt (Höskuldur Þráinsson 2015).

Námskeiðið er opið nemendum á mörgum námsleiðum í MA-námi á Hugvísindasviði skv. reglum viðkomandi greina. Nemendur á MA-stigi í íslenskum bókmenntum, íslenskri málfræði, íslenskum fræðum og íslenskukennslu geta fengið námskeiðið metið sem hluta af þeirri skyldu sem þeir þurfa að uppfylla í meistarastigsnámskeiðum í íslenskum bókmenntum eða íslenskri málfræði. Nemendur í MA-námi í íslenskukennslu geta þó ekki haft þetta námskeið sem eina málfræði- eða bókmenntanámskeiðið á MA-ferlinum.

X

Þriðja málfræðiritgerðin (ÍSM701F)

Þriðja málfræðiritgerðin svokallaða er málfræði og mælskufræði (málskrúðsfræði) sem byggist að mestu á ritum Dónats og Priscíans. Í námskeiðinu verður athugað hvernig höfundurinn (Ólafur hvítaskáld Þórðarson, uppi frá um 1210-1259) vinnur úr hinum erlendu fræðum og heimfærir á innlendan kveðskap. Enn fremur verður þetta rit borið saman við skáldskaparfræði Snorra Sturlusonar. Námskeiðið ætti að höfða jafnt til málfræðinga, bókmenntafræðinga og miðaldafræðinga.

X

Trjábankar (MLT302F)

Í þessu námskeiði verður fjallað um setningafræðilega greindar málheildir eins og íslenska trjábankann, IcePaHC. Meðal annars verður fjallað um mismunandi tegundir trjábanka, þróun nýrra trjábanka og notkun trjábanka í máltækni og fræðilegri setningafræði. Megindlegar aðferðir í setningafræði verða kynntar í samhengi við sögulega setningafræði, samtímalegan breytileika og kenningar um samspil máltöku, málkunnáttu og málbreytinga. Nemendur munu þar að auki fá þjálfun í að nota hugbúnað sem hannaður er fyrir þróun trjábanka, leit í trjábanka og úrvinnslu á niðurstöðum og þeir munu gera tilraunir með vélræna greiningu á setningafræðilegum eiginleikum texta. Námskeiðið nýtist bæði nemendum í máltækni og málvísindum.

X

Táknmál og raddmál (AMV603M)

Allt fram yfir miðja 20. öld töldu málfræðingar að táknmál væru ófullkomin tungumál í samanburði við raddmál en höfðu þó engar rannsóknir til að styðjast við. Það var ekki fyrr en árið 1960 að William C. Stokoe færði rök fyrir því að ameríska táknmálið (ASL) hefði sams konar málfræðilega uppbyggingu og raddmál þótt táknmál væru tjáð með höndum og ýmiss konar látbrigðum en ekki mannsröddinni. Þannig hafa táknmál merkingarlausar einingar sem hægt er að flétta saman til að mynda merkingarbær tákn, rétt eins og hljóðum er raðað saman til að mynda merkingarbær orð. Þetta er sannarlega ein mikilvægasta uppgötvun í málvísindum á 20. öld þótt hún hafi ekki vakið mikla athygli á sínum tíma. Síðan þá hefur enn styrkari stoðum verið rennt undir þá kenningu að táknmál hafi í meginatriðum sams konar málkerfi og raddmál og táknmálsrannsóknum hefur líka fleygt fram og þær ná nú til mun fleiri táknmála en ASL, þar á meðal íslenska táknmálsins (ÍTM).

Í þessu námskeiði verður fjallað um tvo meginflokka mannlegra mála, táknmál og raddmál, með áherslu á táknmál. Með ýmiss konar dæmum verður dregið fram það sem táknmál og raddmál eiga sameiginlegt í hljóðkerfisfræði (kerfi merkingarlausra eininga), orðhlutafræði, setningafræði, sögulegum málvísindum, félagslegum málvísindi og fleiru. Einnig verður hugað að því sem helst skilur á milli táknmála og raddmála og að hve miklu leyti slíkan mun megi rekja til ólíks miðlunarháttar.

X

Handritafræði (ÍSF101F)

Gerð og varðveisla miðaldahandrita, bókband, lýsingar handrita, íslensk skrift og skrifarar fyrri og seinni alda. Farið verður yfir sögu einstakra handrita, m.a. til að komast að því hver skrifaði, til hvers og fyrir hvern, en einnig með tilliti til menningarsögu og þess heimildargildis sem handrit hafa fyrir textasögulegar rannsóknir. Einnig verður fjallað um málfar og stafsetningu handrita og útgáfur skoðaðar. Markmið námskeiðsins er að veita stúdentum innsýn í sögu íslenskrar skriftar og handritagerðar, gildi og takmarkanir vísindalegra útgáfna sem heimilda við málfræði- og skriftarrannsóknir, gera stúdenta færa um að nota útgáfur og veita þeim nauðsynlegan undirbúning til að ganga frá texta til útgáfu.

X

Íslenska í skólakerfinu (ÍSF801F)

Meginmarkmið námskeiðsins er annars vegar að varpa ljósi á það hvernig íslenska er kennd á unglingastigi grunnskóla og í framhaldsskólum og hins vegar hvernig hægt er að efla kennslu í námsgreininni með hliðsjón af hagnýtum og fræðilegum rannsóknum. Hvaða hæfni á að byggja upp í beitingu og meðferð tungumálsins? Hvaða leikni eiga nemendur að hafa eftir hvert skólastig og hvernig á að þjálfa hana? Hvað er mikilvægast að nemendur skilji og viti um tungumál og bókmenntir eftir skólagönguna? Hvaða kennsluaðferðum er helst beitt? Hvaða námsefni er mest notað og að hvaða marki endurspeglar það nýlega þekkingu á sviði íslenskrar málfræði og íslenskra bókmennta? Í verkefnavinnu námskeiðsins fá nemendur tækifæri til að útfæra eigin hugmyndir að viðfangsefnum í íslenskukennslu með áherslu á miðlun nýlegrar þekkingar.

X

Umhverfishugvísindi (ÍSL613M)

Gegna bókmenntir hlutverki í baráttunni gegn loftslagsbreytingum? Hvernig birtast eldgos og náttúruhamfarir í íslenskum skáldverkum? Í námskeiðinu verður leitað svara við þessum og ýmsum öðrum spurningum sem varða tengsl bókmennta og náttúru eða umhverfis. Þessi tengsl eru viðfangsefni vistrýni sem verður kynnt í námskeiðinu ásamt öðrum rannsóknarsviðum innan umhverfishugvísinda. Skáldverk frá ýmsum tímabilum íslenskrar bókmenntasögu verða lesin og greind í ljósi fræðikenninga umhverfishugvísinda. Auk umsjónarmanns munu gestafyrirlesarar fjalla um afmörkuð efni af þessu tagi. Meðal annars verður rætt um tengsl bókmennta við hafið, náttúruhamfarir, loftslag, landshluta, fegurðarskyn og framtíð lífs á jörðinni.

X

Sögur og dróttkvæði: Egla, Eyrbyggja og Grettla. (ÍSB824F)

Í námskeiðinu verða þessar þrjár sögur lesnar í þaula og reynt að svara eftirfarandi spurningum: Af hverju skiptir máli að persónur sagnanna eru skáld? Hvaða innsýn veitir kveðskapurinn í ætlaðan hugarheim persónanna? Hver eru mismunandi hlutverk ljóðlistar og lausamáls í sögunum? Hefur ljóðlistin áhrif á byggingu og merkingarmyndun sagnanna? Hvernig skildi samtímafólk höfunda sagnanna þær?

X

Gagnaöflun og tölfræðiúrvinnsla í hugvísindum (ÍSL612M)

Á undanförnum árum hefur vægi gagnasöfnunar og tölfræðiúrvinnslu aukist í hugvísindum. Þetta kemur skýrt fram í undirgreinum á borð við sálfræðileg málvísindi (e. psycholinguistics), hugræna bókmenntafræði (e. cognitive literary studies) og tilraunaheimspeki (e. experimental philosophy). Þessi aukna áhersla á megindlega aðferðafræði í hugvísindum á sér stað á sama tíma og réttmæti rótgróinna tölfræðiaðferða er dregið í efa í öðrum greinum og hertar kröfur eru um að hægt sé að endurtaka rannsóknir og nálgast gögn í opnum aðgangi um leið og persónuverndar er gætt. Í þessu námskeiði munu nemendur rýna í vægi megindlegra aðferða í sínum greinum og fá þjálfun í öflun og úrvinnslu gagna. Fjölbreyttar rannsóknaraðferðir verða til umfjöllunar, allt frá greiningu textasafna yfir í skoðanakannanir og tilraunir þar sem skynjun áreita (svo sem orða, texta eða myndbrota) er mæld. Einnig verður farið yfir grunnhugtök og aðferðir í tölfræði svo nemendur þekki muninn á lýsandi tölfræði og ályktunartölfræði, skilji tölfræðilega marktækni og kunni að lesa úr myndrænni framsetningu gagna í gröfum. Lögð er áhersla á að nemendur spreyti sig undir leiðsögn kennara og bæði safni gögnum og greini þau. Nemendur vinna verkefni innan eigin fræðigreinar en kanna einnig grundvöll fyrir þverfaglegu samstarfi. Öll verkefni verða unnin í opnum hugbúnaði á borð við R Studio en engin fyrri þekking á forritinu né tölfræði er nauðsynleg. Námskeiðið hentar öllum nemendum á Hugvísindasviði sem vilja safna megindlegum gögnum til að svara áhugaverðum spurningum og gæti þannig reynst vel sem undirbúningur fyrir BA- eða MA-verkefni.

X

Eddukvæði (ÍSL611M)

Eddukvæðin eru höfuðgrein norræns kveðskapar. Alþjóðlegar rannsóknir á goðsögum og hetjuljóðum í dag eru að stórum hluta háðar textunum í Eddu, en einnig vitnuðu miðaldahöfundar í þá til að styðja sögur sínar. Að þessu leyti eru Eddukvæði hryggjarstykki norrænna bókmennta. Einnig er hægt að bera þau saman við svipuð kvæði frá meginlandi og verður þá ljóst að í sumum tilfellum er um sameiginglega söguhefð að ræða sem sýnir að Eddukvæði eru hluti af evrópskum kveðskap. Í námskeiðinu verður fjallað um mismunandi kvæði sem hafa varðveist m.a. í konungsbók Eddukvæða og í Snorra-Eddu frá 13. og 14. öld, um hlutverk þeirra í miðaldabókmenntum og um rannsókna- og móttökusögu frá og með 19. öld. Nokkur kvæði verða í heilt og rannsökuð varðandi m.a. orðaforða, heiðin þemu og kristilegar kenningar.

X

Mál og samfélag (ÍSM015F)

Í þessu námskeiði verður fjallað um samspil tungumáls og samfélags með aðferðum og hugtökum félagslegra málvísinda og með hliðsjón af alþjóðlegum og innlendum rannsóknum á því sviði.
 
Rætt verður m.a. um málviðhorf, málsnertingu, mállýskur, málsnið og málstýringu. Hugað verður að ýmsum birtingarmyndum málnotkunar og breytileika í máli og að því hvernig þættir á borð við umhverfi, samhengi og bakgrunn málnotanda hafa áhrif á málnotkun og val málsniðs.

Yfirlit verður veitt um helstu rannsóknaraðferðir, eigindlegar og megindlegar, nýlega strauma í félagslegum málvísindum og aðferðir metnar með tilliti til rannsóknarefnis.

Kynntar verða rannsóknir á viðhorfum til málnotkunar og máls, eigin máls og annarra, ásamt því að ræða hvað óhefðbundin málnotkun hefur í för með sér. Í því samhengi verður sérstök áhersla lögð á mál þeirra sem tala íslensku sem erlent mál og stöðu innflytjenda.

Fjallað verður um stöðu íslensku í dag, einkum gagnvart ensku og öðrum tungumálum. Hugað verður að lögmálum um málstýringu og að hugmyndum fólks um tungumálið fyrr og síðar. Fjallað verður um íslenska málstefnu, málstýringu, málstöðlun og hreintunguhneigð frá ýmsum hliðum, m.a. í samtímalegu og sögulegu ljósi og með hliðsjón af erlendum málsamfélögum.

Til umræðu verður málnotkun tiltekinna félagshópa (t.d. unglinga) með tilliti til félagslegs hlutverks málnotkunarinnar innan hópsins annars vegar og innan málsamfélagsins í heild sinni hins vegar.

Gert er ráð fyrir að nemendur vinni verkefni, hópverkefni eða einstaklingsverkefni, þar sem leitað er svara við ýmsum spurningum sem bornar verða fram í kennslu og umræðu.

X

Málfar Eddukvæða (ÍSM025F)

Farið verður yfir nokkur eddukvæði og málfar þeirra athugað. Einkum verður þeim þáttum gefinn gaumur sem varpa ljósi á aldur einstakra kvæða (beygingarfræði, setningafræði, orðfræði, bragfræði). Í því samhengi verður vitnisburður eddukvæða borinn saman við vitnisburð annarra málheimilda. Rætt verður um ýmsar aðferðir sem beitt er við aldurgreiningu eddukvæða.

X

Sjálfvirk málfarsráðgjöf (MLT801F)

Í þessu námskeiði verður fjallað um málfarsráðgjöf í samhengi við máltækni. Meðal annars verður fjallað um helstu atriði sem leiðrétt eru í prófarkalestri á íslenskum texta og ýmis álitamál í tengslum við það hvað telst vera góð málnotkun. Nemendur fá kynningu á þeim íslensku málföngum sem til eru fyrir málfarsráðgjöf og hvernig þau nýtast við hugbúnaðarþróun og rannsóknir, sem og hvernig útfæra má reglur fyrir leiðréttingarhugbúnað til að benda á tiltekin málfarsatriði. Þá verður einnig fjallað um hvernig vélrænt nám er notað til að þróa leiðréttingarhugbúnað, með áherslu á djúp tauganet og framfarir í málrýni með notkun stórra mállíkana. Námskeiðið nýtist nemendum í málvísindum, gervigreind og máltækni, og krefst ekki þekkingar á tauganetum eða forritun.

X

Meistararitgerð í íslenskum fræðum (ÍSF441L)

.

X

Furða í frásögninni (ÍSL518M)

Eitt af helstu höfundareinkennum Vigdísar Grímsdóttur er furðan sem frásagnir hennar vekja, til dæmis vegna efnistaka eða frásagnaraðferða. Í þessu námskeiði verða valdar sögur þessa afkastamikla höfundar til umfjöllunar auk valinna verka eftir aðra íslenska rithöfunda 20. og 21. aldar. Rætt verður um samspil veruleika og skáldskapar, ímyndunarafl, sköpunarhæfni og fantatísk einkenni en einnig skoðað hvernig frásagnir kunna að markast af sjálfsblekkingu, lygum og áföllum. Þá verður velt vöngum yfir hvernig fjallað er um ýmis tabú í listum svo sem mannát, ofbeldi og ímyndaða vini.  

X

Rannsóknaraðferðir í málvísindum (AMV701F)

Námskeiðið er ætlað meistaranemum í almennum málvísindum og íslenskri málfræði en gagnast einnig öðrum meistaranemum sem fást við málfræðirannsóknir. Í námskeiðinu er fjallað um helstu rannsóknaraðferðir í málvísindum, bæði að því er varðar tilraunagögn og náttúruleg gögn. Kennd verða grundvallaratriði í hönnun dómaprófa, eyðufyllinga, framköllunarprófa, tilrauna af ýmsu tagi og leit í málheildum eins og Risamálheildinni og IcePaHC. Fjallað verður um rannsóknaraðferðir sem tengjast einstökum sviðum málvísinda, t.d. setningafræði, hljóðkerfisfræði, félagslegum málvísindum, sögulegum málvísindum, sálfræðilegum málvísindum, samskiptamálfræði og fleiru. Einnig verður fjallað um greiningu og túlkun málfræðilegra gagna af öllu tagi, helstu kosti og galla ólíkra rannsóknaraðferða og siðfræði rannsókna í málvísindum.

X

Hjarðljóð og huggunarkvæði (ÍSB720F)

Lesnir verða bókmenntatextar í bundnu máli, bæði trúarlegir og veraldlegir, sem samdir voru á 17. og 18. öld. Fjallað verður um hugtakið barokk og svokallaða barokktexta, athugað hvað einkennir slíka texta og hvort þær kvæðategundir sem íslensk skáld lögðu stund geti kallast barokktextar og eigi sér jafnvel hliðstæður í erlendum kveðskap frá sama tíma. Skáldin sem tekin verða til athugunar eru m.a. Hallgrímur Pétursson, Stefán Ólafsson, Bjarni Gissurarson, Steinunn Finnsdóttir, Sigga skálda og Látra-Björg.

X

Konungasögur (ÍSB816F)

Norrænar konungasögur segja frá atburðum á Norðurlöndum frá goðsagnakenndum tíma þar til 13. aldar. Þær gefa að vísu ekki skýrslu á hvað sem átti sér stað í raun og veru, heldur eru þær bókmenntalegt tilraun til að gera grein fyrir grundvallareglum um sögulega þróun. Það er áhugavert að megináhersla margra konungasagna virðist vera á áskoranir, hindranir og ófarir konungdóms, á meðan árangursríkur konungdómur er reyndar þýðingarlítill í frásögnunum. Hvað þýðir það fyrir skilning okkar á sögu Norðurlanda á miðöldum? Í námskeiðinu verða lesnar nokkrar konungasögur í smáatriðum og munum við reyna að finna út meira um hlutverk þeirra í ljósi sagnaritunar, frásagnartækni og ekki síst mannfræði.

X

Samtalsgreining og samskiptamálfræði (AMV504M)

Á námskeiðinu verður fjallað um helstu viðfangsefni og aðferðir samtalsgreiningar og samskiptamálfræði. Námskeiðinu er ætlað að veita nemendum nýja sýn á íslenskt talmál og þjálfun í málvísindalegri greiningu á samtölum sem nýtist á ýmsum sviðum. Einkum verður sjónum beint að samtölum íslenskra unglinga og mælenda sem tala íslensku sem annað mál. Farið verður yfir undirstöðuatriði er varða upptökur samtala, meðferð gagna og siðferðileg álitamál. Nemendur kynnast hefðum um umritun hljóðs og myndar og læra að skrá efni í forritið ELAN. Áhersla verður lögð á þjálfun nemenda í munnlegri og skriflegri greiningu. Í kennslustundum verða gagnafundir (e. data sessions) þar sem nemendur hlusta á brot úr samtölum og ræða það sem þar á sér stað. Nemendur læra að sjá munstur í samtölum, t.d. hvernig mælendur byggja upp lotur og hvað gerist þegar upp koma vandamál í samskiptum. Að lokum verður fjallað um ólíkar tegundir samtala, t.d. hversdagsleg samtöl, viðtöl í fjölmiðlum og stofnanasamtöl, og hvernig þetta ytra samhengi hefur mótandi áhrif á samtölin.

X

Forritun í máltækni (MLT701F)

Námskeiðið er fyrst og fremst ætlað meistaranemum í máltækni sem taka námið við Íslensku- og menningardeild HÍ, hafa bakgrunn í málvísindum en lítinn sem engan í tölvunarfræði. Þetta námskeið taka þeir í flestum tilvikum samhliða námskeiðinu Tölvunarfræði 1a. Hafi einhver með annars konar bakgrunn áhuga á námskeiðinu er þó sjálfsagt að hafa samband við kennara fyrir frekari upplýsingar.

Tilgangur þessa námskeiðs er að styðja við nemendur á fyrstu stigum forritunar, aðstoða þá við að ná tökum á grunnþáttum hennar og veita þeim þjálfun í að leysa einföld en fjölbreytt máltækniverkefni í forritunarmálinu Python. Að auki kynnast nemendur málvinnslutólinu NLTK (Natural Language Toolkit) sem þeir munu jafnframt nota frekar í námskeiðum um málvinnslu.

X

Ritstjórn og fræðileg skrif (ÍSL101F)

Þjálfun í ýmsum þáttum er varða ritun fræðilegs efnis og ritstjórn. Ólíkar gerðir fræðilegra ritsmíða skoðaðar og metnar. Þjálfun í því að gera athugasemdir við skipulag og framsetningu á fræðilegum texta og í öðrum þáttum ritstjórnar. Áhersla lögð á ritun fræðilegra greina, en einnig hugað að samningu smærri verka (ráðstefnuútdrátta, ritdóma) og stærri (M.A.-ritgerða, doktorsritgerða, bóka). Fjallað um rannsóknaráætlanir, frágang handrita og ritstuld. Tekin dæmi af textum um ýmis efni, einkum málfræðileg,  bókmenntaleg og sagnfræðileg. Stuðst við bókina Skrifaðu bæði skýrt og rétt (Höskuldur Þráinsson 2015).

Námskeiðið er opið nemendum á mörgum námsleiðum í MA-námi á Hugvísindasviði skv. reglum viðkomandi greina. Nemendur á MA-stigi í íslenskum bókmenntum, íslenskri málfræði, íslenskum fræðum og íslenskukennslu geta fengið námskeiðið metið sem hluta af þeirri skyldu sem þeir þurfa að uppfylla í meistarastigsnámskeiðum í íslenskum bókmenntum eða íslenskri málfræði. Nemendur í MA-námi í íslenskukennslu geta þó ekki haft þetta námskeið sem eina málfræði- eða bókmenntanámskeiðið á MA-ferlinum.

X

Þriðja málfræðiritgerðin (ÍSM701F)

Þriðja málfræðiritgerðin svokallaða er málfræði og mælskufræði (málskrúðsfræði) sem byggist að mestu á ritum Dónats og Priscíans. Í námskeiðinu verður athugað hvernig höfundurinn (Ólafur hvítaskáld Þórðarson, uppi frá um 1210-1259) vinnur úr hinum erlendu fræðum og heimfærir á innlendan kveðskap. Enn fremur verður þetta rit borið saman við skáldskaparfræði Snorra Sturlusonar. Námskeiðið ætti að höfða jafnt til málfræðinga, bókmenntafræðinga og miðaldafræðinga.

X

Trjábankar (MLT302F)

Í þessu námskeiði verður fjallað um setningafræðilega greindar málheildir eins og íslenska trjábankann, IcePaHC. Meðal annars verður fjallað um mismunandi tegundir trjábanka, þróun nýrra trjábanka og notkun trjábanka í máltækni og fræðilegri setningafræði. Megindlegar aðferðir í setningafræði verða kynntar í samhengi við sögulega setningafræði, samtímalegan breytileika og kenningar um samspil máltöku, málkunnáttu og málbreytinga. Nemendur munu þar að auki fá þjálfun í að nota hugbúnað sem hannaður er fyrir þróun trjábanka, leit í trjábanka og úrvinnslu á niðurstöðum og þeir munu gera tilraunir með vélræna greiningu á setningafræðilegum eiginleikum texta. Námskeiðið nýtist bæði nemendum í máltækni og málvísindum.

X

Meistararitgerð í íslenskum fræðum (ÍSF441L)

.

X

Táknmál og raddmál (AMV603M)

Allt fram yfir miðja 20. öld töldu málfræðingar að táknmál væru ófullkomin tungumál í samanburði við raddmál en höfðu þó engar rannsóknir til að styðjast við. Það var ekki fyrr en árið 1960 að William C. Stokoe færði rök fyrir því að ameríska táknmálið (ASL) hefði sams konar málfræðilega uppbyggingu og raddmál þótt táknmál væru tjáð með höndum og ýmiss konar látbrigðum en ekki mannsröddinni. Þannig hafa táknmál merkingarlausar einingar sem hægt er að flétta saman til að mynda merkingarbær tákn, rétt eins og hljóðum er raðað saman til að mynda merkingarbær orð. Þetta er sannarlega ein mikilvægasta uppgötvun í málvísindum á 20. öld þótt hún hafi ekki vakið mikla athygli á sínum tíma. Síðan þá hefur enn styrkari stoðum verið rennt undir þá kenningu að táknmál hafi í meginatriðum sams konar málkerfi og raddmál og táknmálsrannsóknum hefur líka fleygt fram og þær ná nú til mun fleiri táknmála en ASL, þar á meðal íslenska táknmálsins (ÍTM).

Í þessu námskeiði verður fjallað um tvo meginflokka mannlegra mála, táknmál og raddmál, með áherslu á táknmál. Með ýmiss konar dæmum verður dregið fram það sem táknmál og raddmál eiga sameiginlegt í hljóðkerfisfræði (kerfi merkingarlausra eininga), orðhlutafræði, setningafræði, sögulegum málvísindum, félagslegum málvísindi og fleiru. Einnig verður hugað að því sem helst skilur á milli táknmála og raddmála og að hve miklu leyti slíkan mun megi rekja til ólíks miðlunarháttar.

X

Handritafræði (ÍSF101F)

Gerð og varðveisla miðaldahandrita, bókband, lýsingar handrita, íslensk skrift og skrifarar fyrri og seinni alda. Farið verður yfir sögu einstakra handrita, m.a. til að komast að því hver skrifaði, til hvers og fyrir hvern, en einnig með tilliti til menningarsögu og þess heimildargildis sem handrit hafa fyrir textasögulegar rannsóknir. Einnig verður fjallað um málfar og stafsetningu handrita og útgáfur skoðaðar. Markmið námskeiðsins er að veita stúdentum innsýn í sögu íslenskrar skriftar og handritagerðar, gildi og takmarkanir vísindalegra útgáfna sem heimilda við málfræði- og skriftarrannsóknir, gera stúdenta færa um að nota útgáfur og veita þeim nauðsynlegan undirbúning til að ganga frá texta til útgáfu.

X

Íslenska í skólakerfinu (ÍSF801F)

Meginmarkmið námskeiðsins er annars vegar að varpa ljósi á það hvernig íslenska er kennd á unglingastigi grunnskóla og í framhaldsskólum og hins vegar hvernig hægt er að efla kennslu í námsgreininni með hliðsjón af hagnýtum og fræðilegum rannsóknum. Hvaða hæfni á að byggja upp í beitingu og meðferð tungumálsins? Hvaða leikni eiga nemendur að hafa eftir hvert skólastig og hvernig á að þjálfa hana? Hvað er mikilvægast að nemendur skilji og viti um tungumál og bókmenntir eftir skólagönguna? Hvaða kennsluaðferðum er helst beitt? Hvaða námsefni er mest notað og að hvaða marki endurspeglar það nýlega þekkingu á sviði íslenskrar málfræði og íslenskra bókmennta? Í verkefnavinnu námskeiðsins fá nemendur tækifæri til að útfæra eigin hugmyndir að viðfangsefnum í íslenskukennslu með áherslu á miðlun nýlegrar þekkingar.

X

Umhverfishugvísindi (ÍSL613M)

Gegna bókmenntir hlutverki í baráttunni gegn loftslagsbreytingum? Hvernig birtast eldgos og náttúruhamfarir í íslenskum skáldverkum? Í námskeiðinu verður leitað svara við þessum og ýmsum öðrum spurningum sem varða tengsl bókmennta og náttúru eða umhverfis. Þessi tengsl eru viðfangsefni vistrýni sem verður kynnt í námskeiðinu ásamt öðrum rannsóknarsviðum innan umhverfishugvísinda. Skáldverk frá ýmsum tímabilum íslenskrar bókmenntasögu verða lesin og greind í ljósi fræðikenninga umhverfishugvísinda. Auk umsjónarmanns munu gestafyrirlesarar fjalla um afmörkuð efni af þessu tagi. Meðal annars verður rætt um tengsl bókmennta við hafið, náttúruhamfarir, loftslag, landshluta, fegurðarskyn og framtíð lífs á jörðinni.

X

Sögur og dróttkvæði: Egla, Eyrbyggja og Grettla. (ÍSB824F)

Í námskeiðinu verða þessar þrjár sögur lesnar í þaula og reynt að svara eftirfarandi spurningum: Af hverju skiptir máli að persónur sagnanna eru skáld? Hvaða innsýn veitir kveðskapurinn í ætlaðan hugarheim persónanna? Hver eru mismunandi hlutverk ljóðlistar og lausamáls í sögunum? Hefur ljóðlistin áhrif á byggingu og merkingarmyndun sagnanna? Hvernig skildi samtímafólk höfunda sagnanna þær?

X

Gagnaöflun og tölfræðiúrvinnsla í hugvísindum (ÍSL612M)

Á undanförnum árum hefur vægi gagnasöfnunar og tölfræðiúrvinnslu aukist í hugvísindum. Þetta kemur skýrt fram í undirgreinum á borð við sálfræðileg málvísindi (e. psycholinguistics), hugræna bókmenntafræði (e. cognitive literary studies) og tilraunaheimspeki (e. experimental philosophy). Þessi aukna áhersla á megindlega aðferðafræði í hugvísindum á sér stað á sama tíma og réttmæti rótgróinna tölfræðiaðferða er dregið í efa í öðrum greinum og hertar kröfur eru um að hægt sé að endurtaka rannsóknir og nálgast gögn í opnum aðgangi um leið og persónuverndar er gætt. Í þessu námskeiði munu nemendur rýna í vægi megindlegra aðferða í sínum greinum og fá þjálfun í öflun og úrvinnslu gagna. Fjölbreyttar rannsóknaraðferðir verða til umfjöllunar, allt frá greiningu textasafna yfir í skoðanakannanir og tilraunir þar sem skynjun áreita (svo sem orða, texta eða myndbrota) er mæld. Einnig verður farið yfir grunnhugtök og aðferðir í tölfræði svo nemendur þekki muninn á lýsandi tölfræði og ályktunartölfræði, skilji tölfræðilega marktækni og kunni að lesa úr myndrænni framsetningu gagna í gröfum. Lögð er áhersla á að nemendur spreyti sig undir leiðsögn kennara og bæði safni gögnum og greini þau. Nemendur vinna verkefni innan eigin fræðigreinar en kanna einnig grundvöll fyrir þverfaglegu samstarfi. Öll verkefni verða unnin í opnum hugbúnaði á borð við R Studio en engin fyrri þekking á forritinu né tölfræði er nauðsynleg. Námskeiðið hentar öllum nemendum á Hugvísindasviði sem vilja safna megindlegum gögnum til að svara áhugaverðum spurningum og gæti þannig reynst vel sem undirbúningur fyrir BA- eða MA-verkefni.

X

Eddukvæði (ÍSL611M)

Eddukvæðin eru höfuðgrein norræns kveðskapar. Alþjóðlegar rannsóknir á goðsögum og hetjuljóðum í dag eru að stórum hluta háðar textunum í Eddu, en einnig vitnuðu miðaldahöfundar í þá til að styðja sögur sínar. Að þessu leyti eru Eddukvæði hryggjarstykki norrænna bókmennta. Einnig er hægt að bera þau saman við svipuð kvæði frá meginlandi og verður þá ljóst að í sumum tilfellum er um sameiginglega söguhefð að ræða sem sýnir að Eddukvæði eru hluti af evrópskum kveðskap. Í námskeiðinu verður fjallað um mismunandi kvæði sem hafa varðveist m.a. í konungsbók Eddukvæða og í Snorra-Eddu frá 13. og 14. öld, um hlutverk þeirra í miðaldabókmenntum og um rannsókna- og móttökusögu frá og með 19. öld. Nokkur kvæði verða í heilt og rannsökuð varðandi m.a. orðaforða, heiðin þemu og kristilegar kenningar.

X

Mál og samfélag (ÍSM015F)

Í þessu námskeiði verður fjallað um samspil tungumáls og samfélags með aðferðum og hugtökum félagslegra málvísinda og með hliðsjón af alþjóðlegum og innlendum rannsóknum á því sviði.
 
Rætt verður m.a. um málviðhorf, málsnertingu, mállýskur, málsnið og málstýringu. Hugað verður að ýmsum birtingarmyndum málnotkunar og breytileika í máli og að því hvernig þættir á borð við umhverfi, samhengi og bakgrunn málnotanda hafa áhrif á málnotkun og val málsniðs.

Yfirlit verður veitt um helstu rannsóknaraðferðir, eigindlegar og megindlegar, nýlega strauma í félagslegum málvísindum og aðferðir metnar með tilliti til rannsóknarefnis.

Kynntar verða rannsóknir á viðhorfum til málnotkunar og máls, eigin máls og annarra, ásamt því að ræða hvað óhefðbundin málnotkun hefur í för með sér. Í því samhengi verður sérstök áhersla lögð á mál þeirra sem tala íslensku sem erlent mál og stöðu innflytjenda.

Fjallað verður um stöðu íslensku í dag, einkum gagnvart ensku og öðrum tungumálum. Hugað verður að lögmálum um málstýringu og að hugmyndum fólks um tungumálið fyrr og síðar. Fjallað verður um íslenska málstefnu, málstýringu, málstöðlun og hreintunguhneigð frá ýmsum hliðum, m.a. í samtímalegu og sögulegu ljósi og með hliðsjón af erlendum málsamfélögum.

Til umræðu verður málnotkun tiltekinna félagshópa (t.d. unglinga) með tilliti til félagslegs hlutverks málnotkunarinnar innan hópsins annars vegar og innan málsamfélagsins í heild sinni hins vegar.

Gert er ráð fyrir að nemendur vinni verkefni, hópverkefni eða einstaklingsverkefni, þar sem leitað er svara við ýmsum spurningum sem bornar verða fram í kennslu og umræðu.

X

Málfar Eddukvæða (ÍSM025F)

Farið verður yfir nokkur eddukvæði og málfar þeirra athugað. Einkum verður þeim þáttum gefinn gaumur sem varpa ljósi á aldur einstakra kvæða (beygingarfræði, setningafræði, orðfræði, bragfræði). Í því samhengi verður vitnisburður eddukvæða borinn saman við vitnisburð annarra málheimilda. Rætt verður um ýmsar aðferðir sem beitt er við aldurgreiningu eddukvæða.

X

Sjálfvirk málfarsráðgjöf (MLT801F)

Í þessu námskeiði verður fjallað um málfarsráðgjöf í samhengi við máltækni. Meðal annars verður fjallað um helstu atriði sem leiðrétt eru í prófarkalestri á íslenskum texta og ýmis álitamál í tengslum við það hvað telst vera góð málnotkun. Nemendur fá kynningu á þeim íslensku málföngum sem til eru fyrir málfarsráðgjöf og hvernig þau nýtast við hugbúnaðarþróun og rannsóknir, sem og hvernig útfæra má reglur fyrir leiðréttingarhugbúnað til að benda á tiltekin málfarsatriði. Þá verður einnig fjallað um hvernig vélrænt nám er notað til að þróa leiðréttingarhugbúnað, með áherslu á djúp tauganet og framfarir í málrýni með notkun stórra mállíkana. Námskeiðið nýtist nemendum í málvísindum, gervigreind og máltækni, og krefst ekki þekkingar á tauganetum eða forritun.

X

Norræn trú (ÞJÓ203F)

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

X

Skýjaborgir: Stafrænn nútími í bókmenntum og kvikmyndum (ABF837F)

Menningarvettvangurinn er stafrænn á nýrri öld og knúinn áfram af tæknibyltingum umliðinna áratuga og einokun tröllslegra fyrirtækja. Í námskeiðinu verður rýnt í hvernig framleiðsla, merkingarvirkni og viðtökur kvikmynda og bókmennta hafa breyst í skugga áðurnefndra samfélagshræringa á nýju árþúsundi. Stafræna byltingin olli verufræðilegu rofi í kvikmyndasögunni og í kjölfarið hefur fræðimönnum verið tíðrætt um „dauða kvikmyndarinnar“. Jafnvel þótt þar kunni að vera of hátt reitt til höggs er eðlilegt að spyrjast fyrir um stöðu kvikmyndarinnar á tímum streymisveitunnar, tölvuleikja og Tik Tok. Áríðindi er jafnframt að grennslast fyrir um núverandi stöðu og framtíð bókmennta í „tengdu“ þjóðfélagi þar sem allir eru í „sambandi“. Eiga þær undir högg að sækja á tímum skjámenningar, samtengingar og stafrænna miðla? Er netkindin (e. meme) næsta skref í þróun ljóðsins? Hvernig hafa bókmenntirnar brugðist við víðtækum menningarlegum og samfélagslegum umbreytingum? Þessum spurningum og öðrum verður velt upp í námskeiðinu samhliða því sem fræðitextar á borð við The End of Cinema? A Medium in Crisis in the Digital Age (André Gaudreault, 2015), The Platform Society (José van Dijck, 2018), og Everything and Less: The Novel in the Age of Amazon (Mark McGurl, 2021) verða lesnir í heild eða hluta. Meðal skáldverka sem skoðuð verða í námskeiðinu eru No One is Talking About This (Patricia Lockwood, 2021) og Truflunin (Steinar Bragi, 2020). Kvikmyndir verða jafnframt hluti af námsefninu og má þar nefna Vertigo AI (Chris Peters , 2020), Aldrei snjóar aftur (Małgorzata Szumowska, 2020), P-kynslóðin (Victor Ginzburg, 2011), Weird Science (John Hughes, 1985) og Videodrome (David Cronenberg, 1983).

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum ENámskeiðið er ekki kennt á misserinuNámsleiðin í Kennsluskrá

Hvað segja nemendur?

Ösp Vilberg Baldursdóttir
Ösp Vilberg Baldursdóttir
Nemi í íslensku

Rétt áður en ég lauk stúdentsprófi hvíslaði íslenskukennarinn minn því að mér hvort ég hefði skoðað Hugvísindasvið HÍ. Ég þakkaði henni fyrir hvatninguna en aðeins fyrir kurteisissakir, Hugvísindasvið kom ekki til greina. Hvatning kennarans hafði þó einhver áhrif á mig – í það minnsta nægilega mikil til þess að ég íhugaði málið. Fjölbreytileiki námsins heillaði mig og ég sló til. Íslenska er best geymda leyndarmál Háskóla Íslands.

Hafðu samband

Þjónustuborð Hugvísindasviðs
s.525 4400 hug@hi.is.
Opið virka daga frá kl 10:00–12:00 og 13:00–15:00.

3. hæð Aðalbyggingar.
Sæmundargötu 2, 102 Reykjavík.

Nemendur geta einnig nýtt sér þjónustuborð í Gimli og þjónustuborð Háskólans á Háskólatorgi.

Fylgstu með Hugvísindasviði

 Instagram   Youtube 
 Facebook

Aðalbygging Háskóla Íslands

Hjálplegt efni

Ertu með fleiri spurningar? Hér finnurðu svör við ýmsum þeirra og upplýsingar um ýmislegt annað sem gott er að hafa í huga þegar þú velur nám.