Skip to main content

Félagsfræði, viðbótardiplóma

Félagsfræði, viðbótardiplóma

Félagsvísindasvið

Félagsfræði

Viðbótardiplóma – 30 einingar

Stutt diplómanám í félagsfræði með val um áherslu á rannsóknaraðferðir félagsvísinda, afbrotafræði eða heilsu og velferð.

Skipulag náms

X

Afbrot og frávikshegðun (FÉL0A1F)

Námskeiðið beinir sjónum að íslenskum unglingum og íslenskri unglingamenningu. Farið verður yfir ýmsa þætti í lífi ungs fólks, s.s: afbrot og frávikshegðun; heilsu, íþróttir og aðra tómstundaiðkun.

Farið verður í helstu kenningar á þessum sviðum og sérstök áhersla verður lögð á umfjöllun um viðamiklar rannsóknir sem gerðar hafa verið á högum og líðan íslenskra ungmenna á undanförnum árum. Þessar rannsóknir verðar settar í samhengi við smæð hins íslenska samfélagsins samanborið við önnur lönd.

Áhersla er lögð á að nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir og fái jafnframt innsýn í það hvernig rannsóknir geta mótað stefnumótun í málefnum ungs fólks.

X

(Ó)jöfnuður og velferð á Norðurlöndum (FÉL102F)

Norræna velferðarmódelið er oft séð sem fyrirmynd annarra velferðarríkja, þar sem hvergi í heiminum hefur verið náð betri árangi í að jafna kjör þegna. Ísland tilheyrir hinu norræna módeli, en er ólíkt á ýmsan hátt, t.d. hefur stuðningur við hinn almenna borgara verið minni og almennt minna eytt í velferðarmál. Samt sem áður hefur mikill árangur náðst á sviði jöfnuðar, Ísland mælist iðulega sem það land þar sem jafnrétti kynjanna er hvað mest og þar sem ýmsir stuðlar sem mæla ójöfnuð eru lægstir.

 Í þessu námskeiði verður farið yfir helstu kenningar félagsfræðinnar um ójöfnuð og velferðarkerfið, og sérstaða Íslands skoðuð bæði í samanburði við hin Norðurlöndin, sem og velferðarríki í öðrum þróuðum iðnríkjum. Sjónum verður beint bæði að skipulagningu velferðarríkisins, hvernig fræðimenn hafa flokkað velferðarríki, og afleiðingum velferðarkerfisins til dæmis fyrir heilsu, ójöfnuð, og tækifæri einstaklinga í samfélaginu.

X

Aðhvarfsgreining (FOM502M)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að beita aðhvarfsgreiningu á eigin spýtur. Fjallað er um þau afbrigði aðhvarfsgreiningar sem hvað oftast eru notuð í rannsóknum á sviði félagsvísinda. Farið er í stjórnun breyta, notkun nafnbreyta, línuleg og ólínuleg líkön, aðferðir til þess að prófa miðlun breyta og samvirkni breyta og aðferðir til að nota breytur sem hafa skekkta dreifingu svo eitthvað sé nefnt. Fjallað er um forsendur aðhvarfsgreiningar og aðferðir til að fást við þær. Einnig er fjallað um "logistic" aðhvarfsgreiningu, þar sem háða breytan er tvígild nafnbreyta. Samhliða þessari umfjöllun verður farið í saumana á ályktunartölfræði, notkun marktektarprófa og túlkun niðurstaðna. Áhersla er lögð á að nemendur fái umtalsverða verklega reynslu af því að greina megindleg gögn. Kennari útvegar könnunargögn sem nemendur nota til þess að prófa þær aðferðir sem kenndar eru. Eftir fremsta megni verður reynt að samþætta fræðilegar spurningar og tilgátuprófun. Tölfræðiforritið SPSS fyrir Windows er notað.

X

Rannsóknaraðferðir félagsvísinda (FÉL301F)

Markmið námskeiðsins eru þríþætt: i) að nemendur öðlist dýpri skilning á rannsóknarferlinu og helstu rannsóknaraðferðum, ii) að nemendur fái þjálfun í því að kynna sér og leggja sjálfstætt mat á fyrirliggjandi rannsóknir og iii) að nemendur fái þjálfun í því að setja fram rannsóknarspurningar með hliðsjón af kenningarlegri umræðu og fyrirliggjandi rannsóknum. Fyrirlestrar: Fjallað er um hugtakanotkun og rannsóknaraðferðir með áherslu á að i) draga fram styrkleika og veikleika mismunandi aðferða og ii) tengja saman aðferðafræði, aðferðir og kenningarleg málefni og álitamál. Umræðutímar: Nemendur lesa allmörg rannsóknardæmi og ræða rannsóknaraðferðir á gagnrýninn hátt í tengslum við tiltekin félagsfræðileg umfjöllunarefni. Lokaverkefni: Nemendur skrifa sjálfstæða rannsóknartillögu.

X

Kenningar í félags- og mannvísindum (FOM101F)

Námskeiðið fjallar um nýleg verk og stefnur sem valdið hafa, eða eru líkleg til að valda, straumhvörfum í félags- og mannvísindalegri hugsun. Áhersla er lögð á samfélagslegt og sögulegt samhengi kenninganna. Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Skyldumæting er í umræðutíma einu sinni í viku í 40 mínútur. Fjarnemar geta mætt í kennslustofu eða tekið þátt í gegnum Internetið (með Zoom). 

X

Megindleg aðferðafræði (FOM001F)

Meginefni námskeiðsins eru megindlegar rannsóknaraðferðir og tölfræði í félags- og menntavísindum. Lögð er áhersla á virka þátttöku nemenda og umfjöllun um þátt rannsókna í samfélaginu. Fjallað er um helstu rannsóknarsnið, úrtaksfræði og gerð spurningalista. Í tölfræðihluta er kennt um lýsandi tölfræði og ályktunartölfræði og fjallað ítarlega um dreifigreiningu og aðhvarfsgreiningu. Nemendur vinna hagnýt verkefni í tölfræðilegri úrvinnslu gagna með SPSS forritinu samhliða fyrirlestrum. Nemendur geta unnið með eigin gögn.

X

Spurningalistakannanir (FÉL089F)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að hanna og framkvæma spurningalistakannanir. Rætt verður um helstu úrtaksaðferðir og tegundir spurningalistakannanna (símakönnun, netkönnun o.s.frv.). Fjallað verður um helstu atriði í spurningalistagerð; einkanlega um orðalag og samhengi mælitækja (spurninga). Enn fremur verður fjallað um grundvallaratriði í mælingafræði og aðferðir til þess að meta áreiðanleika og réttmæti mælitækja. Í þessu samhengi verður farið yfir notkun þáttagreiningu (factor analysis) og atriðagreiningu (item analysis). Áhersla er lögð á að nemendur fái verklega reynslu af framkvæmd og úrvinnslu kannanna.

Að jafnaði er þetta námskeið kennt annað hvert ár.

X

Eigindlegar rannsóknaraðferðir I (FOM102F)

Markmið námskeiðsins er að nemendur kynnist fjölbreytileika og fræðilegum forsendum eigindlegrar rannsóknahefðar í félagsvísindum og öðlist reynslu í að beita eigindlegum aðferðum. Um hagnýtt námskeið er að ræða þar sem hver nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni sem felst í því að hanna og undirbúa rannsókn, afla gagna, greina þau og skrifa um helstu niðurstöður undir handleiðslu kennara. Í námskeiðinu verður farið ítarlega í undirbúning rannsókna, gerð rannsóknaráætlunar, gagnaöflun, greiningu og skrif.

X

Kynferðisbrot, lög og réttlæti (FÉL601M)

Umræðan um kynferðisbrot og hvernig eigi að bregðast við þeim hefur farið hátt síðustu misseri, þá sérstaklega í kjölfar #MeToo hreyfingarinnar. Rannsóknir sýna að einungis lítill hluti kynferðisbrotamála eru kærð til lögreglunnar og aðeins örlítill hluti þeirra lýkur með sakfellingu. Því má segja að málaflokkurinn einkennist af réttlætishalla. Í auknum mæli sjáum við einnig þolendur kynferðisbrota segja sögu sína á samfélagsmiðlum eða í fjölmiðlum og í sumum tilvikum eru meintir gerendur ásakaðir opinberlega sem getur vakið ólík viðbrögð og haft ýmiss konar afleiðingar.

Í þessu námskeiði verður leitað skýringa á þessari samfélagsþróun út frá sjónarhóli réttarfélagsfræðinnar. Í réttarfélagsfræðinni er notast við félagsvísindalegar kenningar og aðferðir til að rannsaka lögin, lagalegar stofnanir og hegðun fólks í tengslum við lögin. Þannig er hægt að greina lagaleg fyrirbæri í félagslegu, menningarlegu og sögulegu samhengi. Til að varpa frekara ljósi á meðferð kynferðisbrota, verður einnig leitað í smiðju afbrotafræðinnar, þolendafræðinnar, kynjafræðinnar og heilbrigðisvísinda.

Meðal annars verður leitað svara við eftirfarandi spurningum: Hverjir fremja kynferðisbrot og af hverju? Hvernig er reynsla karla sem verða fyrir kynferðisbrotum önnur en reynsla kvenna? Hver er munurinn á réttarstöðu sakborninga og réttarstöðu brotaþola? Af hverju er munur á ætlun og framkvæmd laganna? Hvernig hefur refsivörslukerfið þróast? Hvað einkennir lögfræðinámið og lögfræðistéttina? Hver er munurinn á réttarvitund og réttarmenningu? Hver er munurinn á lagalegu réttlæti og félagslegu réttlæti? Hvernig eru óhefðbundin réttarkerfi betri eða verri en hefðbundin réttarkerfi? 

X

Sakfræði og löggæslukerfið (FÉL007F)

Kennari lætur nemendum í té leslista sem inniheldur úrval af lesefni á sviði sakfræði. Fjallað verður um kenningar og rannsóknir félags- og afbrotafræðinga á réttar- og löggæslukerfinu. Áhersla er lögð á að nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir. Umræðutímar verða haldnir aðra hverja viku.

X

Ójöfnuður og heilsa (FÉL098F)

Félagslegur ójöfnuður hefur áhrif á heilsu. Almennt hafa þeir sem eru í viðkvæmari stöðu í samfélaginu verri heilsu en þeir sem að betra hafa það. Í þessu námskeiði er sjónum beint að sambandi félagslegrar stöðu og heilsufars. Nemendur munu kynnast helstu kenningum innan heilsufélagsfræðinnar, s.s. kenningum Link og Phelan um grundvallarástæður sjúkdóma (fundamental causes of disease) og fara yfir rannsóknir á sviðinu. Eitt mikilvægasta framlag félagsfræðinnar er skilningur á því hvernig stærri samfélagslegir þættir (t.d. heilbrigðis- og velferðarkerfið) móta líf einstaklinga og við munum því skoða hvernig samband félagslegrar stöðu og heilsu mótast af svona þáttum. Þar sem að heilsa fólks er flókið fyrirbæri munum við einnig skoða hana í þverfaglegu ljósi og notast meðal annars við kenningar og rannsóknir úr lýðheilsufræðum, heilbrigðisvísindum, mannfræði og stjórnmálafræði. 

X

(Ó)jöfnuður og velferð á Norðurlöndum (FÉL213F)

Norræna velferðarmódelið er oft séð sem fyrirmynd annarra velferðarríkja, þar sem hvergi í heiminum hefur verið náð betri árangi í að jafna kjör þegna. Ísland tilheyrir hinu norræna módeli, en er ólíkt á ýmsan hátt, t.d. hefur stuðningur við hinn almenna borgara verið minni og almennt minna eytt í velferðarmál. Samt sem áður hefur mikill árangur náðst á sviði jöfnuðar, Ísland mælist iðulega sem það land þar sem jafnrétti kynjanna er hvað mest og þar sem ýmsir stuðlar sem mæla ójöfnuð eru lægstir.

 Í þessu námskeiði verður farið yfir helstu kenningar félagsfræðinnar um ójöfnuð og velferðarkerfið, og sérstaða Íslands skoðuð bæði í samanburði við hin Norðurlöndin, sem og velferðarríki í öðrum þróuðum iðnríkjum. Sjónum verður beint bæði að skipulagningu velferðarríkisins, hvernig fræðimenn hafa flokkað velferðarríki, og afleiðingum velferðarkerfisins til dæmis fyrir heilsu, ójöfnuð, og tækifæri einstaklinga í samfélaginu.

X

Spurningalistakannanir (FÉL089F)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að hanna og framkvæma spurningalistakannanir. Rætt verður um helstu úrtaksaðferðir og tegundir spurningalistakannanna (símakönnun, netkönnun o.s.frv.). Fjallað verður um helstu atriði í spurningalistagerð; einkanlega um orðalag og samhengi mælitækja (spurninga). Enn fremur verður fjallað um grundvallaratriði í mælingafræði og aðferðir til þess að meta áreiðanleika og réttmæti mælitækja. Í þessu samhengi verður farið yfir notkun þáttagreiningu (factor analysis) og atriðagreiningu (item analysis). Áhersla er lögð á að nemendur fái verklega reynslu af framkvæmd og úrvinnslu kannanna.

Að jafnaði er þetta námskeið kennt annað hvert ár.

X

Afbrot á Íslandi (FÉL0A4F)

Í upphafi námskeiðs er afbrotafræðin og viðfangsefni hennar skilgreind og útlistuð með dæmum. Helstu fræðilegu sjónarhorn kynnt, fræðilegar spurningar og rannsóknaráherslur. 

Í framhaldi eru tiltekin þemu tekin fyrir sem hafa verið áberandi í íslenskum rannsóknum í afbrotafræði. Afbrot á Íslandi í alþjóðlegu samhengi, gögn lögreglu yfir tíðni og tegundir ólíkra brota, ofbeldisbrot, áfengis- og vímuefnabrot og efnahagsbrot. Íslensk refsistefna skoðuð í ljósi alþjóðlegs samanburðar og afstaða borgaranna til afbrota og refsinga metin út frá ólíkum gögnum. 

Nemendur skrifa ritgerð um eitt ofangreindra þema þar sem settar eru fram rannsóknarspurningar og mögulegri gagnaöflun lýst. Jafnframt skrifa nemendur dagbók um efni fyrirlestra.

X

Hnattvæðing (FÉL0A5F)

Námskeiðið fjallar um einkenni og þróun hnattvæðingar (alþjóðavæðingar) og hvernig hún breytir umhverfi nútímafólks á fjölmörgum sviðum. 

Hnattvæðing er skoðuð út frá þremur kenningarlegum sjónarhornum – hreyfanleika, þverþjóðleika og ójöfnuði –  með sérstakri áherslu á tengsl milli hversdagslegra athafna á míkróstigi og stærri félagslegar formgerðir á makróstigi. Við skoðum hvernig einstaklingar, hópar og stofnanir tengjast á þverþjóðlegum grundvelli; hvernig fólk, þekking, hugmyndir og hlutir hreyfast á milli staða; og hvaða áhrif þær félagslegu breytingar sem ný þverþjóðleg rými, sem og hreyfanleiki innan þeirra, hafa á lagskiptingu og aðgreiningu hópa. Í námskeiðinu gefst tækifæri til að kanna hvernig þessi félagslegu ferli hafa áhrif á hversdagslegt líf fólks, eins og heilsu og velmegun, atvinnulíf og öryggi. Námskeiðið samanstendur af fyrirlestrum og umræðutímum þar sem nemendur taka virkan þátt.

X

Eigindlegar rannsóknaraðferðir II (FOM201F)

Fjallað er þá fjölbreytni sem er að finna í  eigindlegum rannsóknum. Rýnt er í fimm mismunandi rannsóknarhefðir, þ.e. tilviksathuganir, frásögurannsóknir, etnógrafíu, fyrirbærafræði og grundaða kenningu. Nemendur öðlast aukna færni í að afla rannsóknargagna á vettvangi og beita mismunandi greiningaraðferðum á eigindleg gögn. Þeir fá jafnframt þjálfun í framsetningu niðurstaðna í tengslum við fræðiskrif. Þá fá nemendur tækifæri til að ígrunda eigin rannsóknir og sjálfa sig sem eigindlega rannsakendur.

X

Aðhvarfsgreining 2: Greining á nafn- og raðbreytum (FOM006F)

Í námskeiðinu er fjallað um aðhvarfsgreiningu þar sem háða breytan er tvíflokka (binary logisitic regression) raðbreyta (ordinal regression) eða margflokka með hagnýtingu í félagsvísindum. Gert er ráð fyrir að nemendur hafi lokið námskeiðinu Aðhvarfsgreining 1 þar sem farið er í helstu forsendur og notkun línulegrar aðhvarfsgreiningar. Námskeið byrjar á upprifjun á nokkrum af helstu tölfræðiaðferðum fyrir flokkabreytur; tvívíðar og þrívíðar krosstöflur, tölfræðilegt afl og úrtaksstærð, prósentur og hlutföll, fylgnistuðla, kí-kvaðrat próf, líkur og líkindahlutföll. Þá er farið ítarlega í tvíflokka aðhvarfsgreiningu (binary logisitic regression) með áherslu á túlkun niðurstaðna og forsendur aðferðar. Aðferðin við tvíflokka aðhvarfsgreiningu er útvíkkuð í aðhvarfsgreining með raðbreytu sem fylgibreytu. Þá verður nafnbreytu aðhvarfsgreining kynnt til sögunar sem önnur útvíkkun á tvíflokkaaðhvarfi. Fjallað verður um aðferðir við að vinna með mismunandi (flókin) úrtök og úrtaksvigt. Loks verður fjallað stuttlega um HLM. SPSS forritið verður notað í verkefnum en nemendur fá einnig kynningu á R hugbúnaðinum.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum ENámskeiðið er ekki kennt á misserinuNámsleiðin í Kennsluskrá
X

(Ó)jöfnuður og velferð á Norðurlöndum (FÉL102F)

Norræna velferðarmódelið er oft séð sem fyrirmynd annarra velferðarríkja, þar sem hvergi í heiminum hefur verið náð betri árangi í að jafna kjör þegna. Ísland tilheyrir hinu norræna módeli, en er ólíkt á ýmsan hátt, t.d. hefur stuðningur við hinn almenna borgara verið minni og almennt minna eytt í velferðarmál. Samt sem áður hefur mikill árangur náðst á sviði jöfnuðar, Ísland mælist iðulega sem það land þar sem jafnrétti kynjanna er hvað mest og þar sem ýmsir stuðlar sem mæla ójöfnuð eru lægstir.

 Í þessu námskeiði verður farið yfir helstu kenningar félagsfræðinnar um ójöfnuð og velferðarkerfið, og sérstaða Íslands skoðuð bæði í samanburði við hin Norðurlöndin, sem og velferðarríki í öðrum þróuðum iðnríkjum. Sjónum verður beint bæði að skipulagningu velferðarríkisins, hvernig fræðimenn hafa flokkað velferðarríki, og afleiðingum velferðarkerfisins til dæmis fyrir heilsu, ójöfnuð, og tækifæri einstaklinga í samfélaginu.

X

Rannsóknaraðferðir félagsvísinda (FÉL301F)

Markmið námskeiðsins eru þríþætt: i) að nemendur öðlist dýpri skilning á rannsóknarferlinu og helstu rannsóknaraðferðum, ii) að nemendur fái þjálfun í því að kynna sér og leggja sjálfstætt mat á fyrirliggjandi rannsóknir og iii) að nemendur fái þjálfun í því að setja fram rannsóknarspurningar með hliðsjón af kenningarlegri umræðu og fyrirliggjandi rannsóknum. Fyrirlestrar: Fjallað er um hugtakanotkun og rannsóknaraðferðir með áherslu á að i) draga fram styrkleika og veikleika mismunandi aðferða og ii) tengja saman aðferðafræði, aðferðir og kenningarleg málefni og álitamál. Umræðutímar: Nemendur lesa allmörg rannsóknardæmi og ræða rannsóknaraðferðir á gagnrýninn hátt í tengslum við tiltekin félagsfræðileg umfjöllunarefni. Lokaverkefni: Nemendur skrifa sjálfstæða rannsóknartillögu.

X

Aðhvarfsgreining (FOM502M)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að beita aðhvarfsgreiningu á eigin spýtur. Fjallað er um þau afbrigði aðhvarfsgreiningar sem hvað oftast eru notuð í rannsóknum á sviði félagsvísinda. Farið er í stjórnun breyta, notkun nafnbreyta, línuleg og ólínuleg líkön, aðferðir til þess að prófa miðlun breyta og samvirkni breyta og aðferðir til að nota breytur sem hafa skekkta dreifingu svo eitthvað sé nefnt. Fjallað er um forsendur aðhvarfsgreiningar og aðferðir til að fást við þær. Einnig er fjallað um "logistic" aðhvarfsgreiningu, þar sem háða breytan er tvígild nafnbreyta. Samhliða þessari umfjöllun verður farið í saumana á ályktunartölfræði, notkun marktektarprófa og túlkun niðurstaðna. Áhersla er lögð á að nemendur fái umtalsverða verklega reynslu af því að greina megindleg gögn. Kennari útvegar könnunargögn sem nemendur nota til þess að prófa þær aðferðir sem kenndar eru. Eftir fremsta megni verður reynt að samþætta fræðilegar spurningar og tilgátuprófun. Tölfræðiforritið SPSS fyrir Windows er notað.

X

Afbrot og frávikshegðun (FÉL0A1F)

Námskeiðið beinir sjónum að íslenskum unglingum og íslenskri unglingamenningu. Farið verður yfir ýmsa þætti í lífi ungs fólks, s.s: afbrot og frávikshegðun; heilsu, íþróttir og aðra tómstundaiðkun.

Farið verður í helstu kenningar á þessum sviðum og sérstök áhersla verður lögð á umfjöllun um viðamiklar rannsóknir sem gerðar hafa verið á högum og líðan íslenskra ungmenna á undanförnum árum. Þessar rannsóknir verðar settar í samhengi við smæð hins íslenska samfélagsins samanborið við önnur lönd.

Áhersla er lögð á að nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir og fái jafnframt innsýn í það hvernig rannsóknir geta mótað stefnumótun í málefnum ungs fólks.

X

Kenningar í félags- og mannvísindum (FOM101F)

Námskeiðið fjallar um nýleg verk og stefnur sem valdið hafa, eða eru líkleg til að valda, straumhvörfum í félags- og mannvísindalegri hugsun. Áhersla er lögð á samfélagslegt og sögulegt samhengi kenninganna. Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Skyldumæting er í umræðutíma einu sinni í viku í 40 mínútur. Fjarnemar geta mætt í kennslustofu eða tekið þátt í gegnum Internetið (með Zoom). 

X

Megindleg aðferðafræði (FOM001F)

Meginefni námskeiðsins eru megindlegar rannsóknaraðferðir og tölfræði í félags- og menntavísindum. Lögð er áhersla á virka þátttöku nemenda og umfjöllun um þátt rannsókna í samfélaginu. Fjallað er um helstu rannsóknarsnið, úrtaksfræði og gerð spurningalista. Í tölfræðihluta er kennt um lýsandi tölfræði og ályktunartölfræði og fjallað ítarlega um dreifigreiningu og aðhvarfsgreiningu. Nemendur vinna hagnýt verkefni í tölfræðilegri úrvinnslu gagna með SPSS forritinu samhliða fyrirlestrum. Nemendur geta unnið með eigin gögn.

X

Spurningalistakannanir (FÉL089F)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að hanna og framkvæma spurningalistakannanir. Rætt verður um helstu úrtaksaðferðir og tegundir spurningalistakannanna (símakönnun, netkönnun o.s.frv.). Fjallað verður um helstu atriði í spurningalistagerð; einkanlega um orðalag og samhengi mælitækja (spurninga). Enn fremur verður fjallað um grundvallaratriði í mælingafræði og aðferðir til þess að meta áreiðanleika og réttmæti mælitækja. Í þessu samhengi verður farið yfir notkun þáttagreiningu (factor analysis) og atriðagreiningu (item analysis). Áhersla er lögð á að nemendur fái verklega reynslu af framkvæmd og úrvinnslu kannanna.

Að jafnaði er þetta námskeið kennt annað hvert ár.

X

Eigindlegar rannsóknaraðferðir I (FOM102F)

Markmið námskeiðsins er að nemendur kynnist fjölbreytileika og fræðilegum forsendum eigindlegrar rannsóknahefðar í félagsvísindum og öðlist reynslu í að beita eigindlegum aðferðum. Um hagnýtt námskeið er að ræða þar sem hver nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni sem felst í því að hanna og undirbúa rannsókn, afla gagna, greina þau og skrifa um helstu niðurstöður undir handleiðslu kennara. Í námskeiðinu verður farið ítarlega í undirbúning rannsókna, gerð rannsóknaráætlunar, gagnaöflun, greiningu og skrif.

X

Ójöfnuður og heilsa (FÉL098F)

Félagslegur ójöfnuður hefur áhrif á heilsu. Almennt hafa þeir sem eru í viðkvæmari stöðu í samfélaginu verri heilsu en þeir sem að betra hafa það. Í þessu námskeiði er sjónum beint að sambandi félagslegrar stöðu og heilsufars. Nemendur munu kynnast helstu kenningum innan heilsufélagsfræðinnar, s.s. kenningum Link og Phelan um grundvallarástæður sjúkdóma (fundamental causes of disease) og fara yfir rannsóknir á sviðinu. Eitt mikilvægasta framlag félagsfræðinnar er skilningur á því hvernig stærri samfélagslegir þættir (t.d. heilbrigðis- og velferðarkerfið) móta líf einstaklinga og við munum því skoða hvernig samband félagslegrar stöðu og heilsu mótast af svona þáttum. Þar sem að heilsa fólks er flókið fyrirbæri munum við einnig skoða hana í þverfaglegu ljósi og notast meðal annars við kenningar og rannsóknir úr lýðheilsufræðum, heilbrigðisvísindum, mannfræði og stjórnmálafræði. 

X

(Ó)jöfnuður og velferð á Norðurlöndum (FÉL213F)

Norræna velferðarmódelið er oft séð sem fyrirmynd annarra velferðarríkja, þar sem hvergi í heiminum hefur verið náð betri árangi í að jafna kjör þegna. Ísland tilheyrir hinu norræna módeli, en er ólíkt á ýmsan hátt, t.d. hefur stuðningur við hinn almenna borgara verið minni og almennt minna eytt í velferðarmál. Samt sem áður hefur mikill árangur náðst á sviði jöfnuðar, Ísland mælist iðulega sem það land þar sem jafnrétti kynjanna er hvað mest og þar sem ýmsir stuðlar sem mæla ójöfnuð eru lægstir.

 Í þessu námskeiði verður farið yfir helstu kenningar félagsfræðinnar um ójöfnuð og velferðarkerfið, og sérstaða Íslands skoðuð bæði í samanburði við hin Norðurlöndin, sem og velferðarríki í öðrum þróuðum iðnríkjum. Sjónum verður beint bæði að skipulagningu velferðarríkisins, hvernig fræðimenn hafa flokkað velferðarríki, og afleiðingum velferðarkerfisins til dæmis fyrir heilsu, ójöfnuð, og tækifæri einstaklinga í samfélaginu.

X

Sakfræði og löggæslukerfið (FÉL007F)

Kennari lætur nemendum í té leslista sem inniheldur úrval af lesefni á sviði sakfræði. Fjallað verður um kenningar og rannsóknir félags- og afbrotafræðinga á réttar- og löggæslukerfinu. Áhersla er lögð á að nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir. Umræðutímar verða haldnir aðra hverja viku.

X

Afbrot á Íslandi (FÉL0A4F)

Í upphafi námskeiðs er afbrotafræðin og viðfangsefni hennar skilgreind og útlistuð með dæmum. Helstu fræðilegu sjónarhorn kynnt, fræðilegar spurningar og rannsóknaráherslur. 

Í framhaldi eru tiltekin þemu tekin fyrir sem hafa verið áberandi í íslenskum rannsóknum í afbrotafræði. Afbrot á Íslandi í alþjóðlegu samhengi, gögn lögreglu yfir tíðni og tegundir ólíkra brota, ofbeldisbrot, áfengis- og vímuefnabrot og efnahagsbrot. Íslensk refsistefna skoðuð í ljósi alþjóðlegs samanburðar og afstaða borgaranna til afbrota og refsinga metin út frá ólíkum gögnum. 

Nemendur skrifa ritgerð um eitt ofangreindra þema þar sem settar eru fram rannsóknarspurningar og mögulegri gagnaöflun lýst. Jafnframt skrifa nemendur dagbók um efni fyrirlestra.

X

Hnattvæðing (FÉL0A5F)

Námskeiðið fjallar um einkenni og þróun hnattvæðingar (alþjóðavæðingar) og hvernig hún breytir umhverfi nútímafólks á fjölmörgum sviðum. 

Hnattvæðing er skoðuð út frá þremur kenningarlegum sjónarhornum – hreyfanleika, þverþjóðleika og ójöfnuði –  með sérstakri áherslu á tengsl milli hversdagslegra athafna á míkróstigi og stærri félagslegar formgerðir á makróstigi. Við skoðum hvernig einstaklingar, hópar og stofnanir tengjast á þverþjóðlegum grundvelli; hvernig fólk, þekking, hugmyndir og hlutir hreyfast á milli staða; og hvaða áhrif þær félagslegu breytingar sem ný þverþjóðleg rými, sem og hreyfanleiki innan þeirra, hafa á lagskiptingu og aðgreiningu hópa. Í námskeiðinu gefst tækifæri til að kanna hvernig þessi félagslegu ferli hafa áhrif á hversdagslegt líf fólks, eins og heilsu og velmegun, atvinnulíf og öryggi. Námskeiðið samanstendur af fyrirlestrum og umræðutímum þar sem nemendur taka virkan þátt.

X

Eigindlegar rannsóknaraðferðir II (FOM201F)

Fjallað er þá fjölbreytni sem er að finna í  eigindlegum rannsóknum. Rýnt er í fimm mismunandi rannsóknarhefðir, þ.e. tilviksathuganir, frásögurannsóknir, etnógrafíu, fyrirbærafræði og grundaða kenningu. Nemendur öðlast aukna færni í að afla rannsóknargagna á vettvangi og beita mismunandi greiningaraðferðum á eigindleg gögn. Þeir fá jafnframt þjálfun í framsetningu niðurstaðna í tengslum við fræðiskrif. Þá fá nemendur tækifæri til að ígrunda eigin rannsóknir og sjálfa sig sem eigindlega rannsakendur.

X

Aðhvarfsgreining 2: Greining á nafn- og raðbreytum (FOM006F)

Í námskeiðinu er fjallað um aðhvarfsgreiningu þar sem háða breytan er tvíflokka (binary logisitic regression) raðbreyta (ordinal regression) eða margflokka með hagnýtingu í félagsvísindum. Gert er ráð fyrir að nemendur hafi lokið námskeiðinu Aðhvarfsgreining 1 þar sem farið er í helstu forsendur og notkun línulegrar aðhvarfsgreiningar. Námskeið byrjar á upprifjun á nokkrum af helstu tölfræðiaðferðum fyrir flokkabreytur; tvívíðar og þrívíðar krosstöflur, tölfræðilegt afl og úrtaksstærð, prósentur og hlutföll, fylgnistuðla, kí-kvaðrat próf, líkur og líkindahlutföll. Þá er farið ítarlega í tvíflokka aðhvarfsgreiningu (binary logisitic regression) með áherslu á túlkun niðurstaðna og forsendur aðferðar. Aðferðin við tvíflokka aðhvarfsgreiningu er útvíkkuð í aðhvarfsgreining með raðbreytu sem fylgibreytu. Þá verður nafnbreytu aðhvarfsgreining kynnt til sögunar sem önnur útvíkkun á tvíflokkaaðhvarfi. Fjallað verður um aðferðir við að vinna með mismunandi (flókin) úrtök og úrtaksvigt. Loks verður fjallað stuttlega um HLM. SPSS forritið verður notað í verkefnum en nemendur fá einnig kynningu á R hugbúnaðinum.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum ENámskeiðið er ekki kennt á misserinuNámsleiðin í Kennsluskrá
X

Aðhvarfsgreining (FOM502M)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að beita aðhvarfsgreiningu á eigin spýtur. Fjallað er um þau afbrigði aðhvarfsgreiningar sem hvað oftast eru notuð í rannsóknum á sviði félagsvísinda. Farið er í stjórnun breyta, notkun nafnbreyta, línuleg og ólínuleg líkön, aðferðir til þess að prófa miðlun breyta og samvirkni breyta og aðferðir til að nota breytur sem hafa skekkta dreifingu svo eitthvað sé nefnt. Fjallað er um forsendur aðhvarfsgreiningar og aðferðir til að fást við þær. Einnig er fjallað um "logistic" aðhvarfsgreiningu, þar sem háða breytan er tvígild nafnbreyta. Samhliða þessari umfjöllun verður farið í saumana á ályktunartölfræði, notkun marktektarprófa og túlkun niðurstaðna. Áhersla er lögð á að nemendur fái umtalsverða verklega reynslu af því að greina megindleg gögn. Kennari útvegar könnunargögn sem nemendur nota til þess að prófa þær aðferðir sem kenndar eru. Eftir fremsta megni verður reynt að samþætta fræðilegar spurningar og tilgátuprófun. Tölfræðiforritið SPSS fyrir Windows er notað.

X

Rannsóknaraðferðir félagsvísinda (FÉL301F)

Markmið námskeiðsins eru þríþætt: i) að nemendur öðlist dýpri skilning á rannsóknarferlinu og helstu rannsóknaraðferðum, ii) að nemendur fái þjálfun í því að kynna sér og leggja sjálfstætt mat á fyrirliggjandi rannsóknir og iii) að nemendur fái þjálfun í því að setja fram rannsóknarspurningar með hliðsjón af kenningarlegri umræðu og fyrirliggjandi rannsóknum. Fyrirlestrar: Fjallað er um hugtakanotkun og rannsóknaraðferðir með áherslu á að i) draga fram styrkleika og veikleika mismunandi aðferða og ii) tengja saman aðferðafræði, aðferðir og kenningarleg málefni og álitamál. Umræðutímar: Nemendur lesa allmörg rannsóknardæmi og ræða rannsóknaraðferðir á gagnrýninn hátt í tengslum við tiltekin félagsfræðileg umfjöllunarefni. Lokaverkefni: Nemendur skrifa sjálfstæða rannsóknartillögu.

X

Afbrot og frávikshegðun (FÉL0A1F)

Námskeiðið beinir sjónum að íslenskum unglingum og íslenskri unglingamenningu. Farið verður yfir ýmsa þætti í lífi ungs fólks, s.s: afbrot og frávikshegðun; heilsu, íþróttir og aðra tómstundaiðkun.

Farið verður í helstu kenningar á þessum sviðum og sérstök áhersla verður lögð á umfjöllun um viðamiklar rannsóknir sem gerðar hafa verið á högum og líðan íslenskra ungmenna á undanförnum árum. Þessar rannsóknir verðar settar í samhengi við smæð hins íslenska samfélagsins samanborið við önnur lönd.

Áhersla er lögð á að nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir og fái jafnframt innsýn í það hvernig rannsóknir geta mótað stefnumótun í málefnum ungs fólks.

X

(Ó)jöfnuður og velferð á Norðurlöndum (FÉL102F)

Norræna velferðarmódelið er oft séð sem fyrirmynd annarra velferðarríkja, þar sem hvergi í heiminum hefur verið náð betri árangi í að jafna kjör þegna. Ísland tilheyrir hinu norræna módeli, en er ólíkt á ýmsan hátt, t.d. hefur stuðningur við hinn almenna borgara verið minni og almennt minna eytt í velferðarmál. Samt sem áður hefur mikill árangur náðst á sviði jöfnuðar, Ísland mælist iðulega sem það land þar sem jafnrétti kynjanna er hvað mest og þar sem ýmsir stuðlar sem mæla ójöfnuð eru lægstir.

 Í þessu námskeiði verður farið yfir helstu kenningar félagsfræðinnar um ójöfnuð og velferðarkerfið, og sérstaða Íslands skoðuð bæði í samanburði við hin Norðurlöndin, sem og velferðarríki í öðrum þróuðum iðnríkjum. Sjónum verður beint bæði að skipulagningu velferðarríkisins, hvernig fræðimenn hafa flokkað velferðarríki, og afleiðingum velferðarkerfisins til dæmis fyrir heilsu, ójöfnuð, og tækifæri einstaklinga í samfélaginu.

X

Kenningar í félags- og mannvísindum (FOM101F)

Námskeiðið fjallar um nýleg verk og stefnur sem valdið hafa, eða eru líkleg til að valda, straumhvörfum í félags- og mannvísindalegri hugsun. Áhersla er lögð á samfélagslegt og sögulegt samhengi kenninganna. Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Skyldumæting er í umræðutíma einu sinni í viku í 40 mínútur. Fjarnemar geta mætt í kennslustofu eða tekið þátt í gegnum Internetið (með Zoom). 

X

Megindleg aðferðafræði (FOM001F)

Meginefni námskeiðsins eru megindlegar rannsóknaraðferðir og tölfræði í félags- og menntavísindum. Lögð er áhersla á virka þátttöku nemenda og umfjöllun um þátt rannsókna í samfélaginu. Fjallað er um helstu rannsóknarsnið, úrtaksfræði og gerð spurningalista. Í tölfræðihluta er kennt um lýsandi tölfræði og ályktunartölfræði og fjallað ítarlega um dreifigreiningu og aðhvarfsgreiningu. Nemendur vinna hagnýt verkefni í tölfræðilegri úrvinnslu gagna með SPSS forritinu samhliða fyrirlestrum. Nemendur geta unnið með eigin gögn.

X

Spurningalistakannanir (FÉL089F)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að hanna og framkvæma spurningalistakannanir. Rætt verður um helstu úrtaksaðferðir og tegundir spurningalistakannanna (símakönnun, netkönnun o.s.frv.). Fjallað verður um helstu atriði í spurningalistagerð; einkanlega um orðalag og samhengi mælitækja (spurninga). Enn fremur verður fjallað um grundvallaratriði í mælingafræði og aðferðir til þess að meta áreiðanleika og réttmæti mælitækja. Í þessu samhengi verður farið yfir notkun þáttagreiningu (factor analysis) og atriðagreiningu (item analysis). Áhersla er lögð á að nemendur fái verklega reynslu af framkvæmd og úrvinnslu kannanna.

Að jafnaði er þetta námskeið kennt annað hvert ár.

X

Eigindlegar rannsóknaraðferðir I (FOM102F)

Markmið námskeiðsins er að nemendur kynnist fjölbreytileika og fræðilegum forsendum eigindlegrar rannsóknahefðar í félagsvísindum og öðlist reynslu í að beita eigindlegum aðferðum. Um hagnýtt námskeið er að ræða þar sem hver nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni sem felst í því að hanna og undirbúa rannsókn, afla gagna, greina þau og skrifa um helstu niðurstöður undir handleiðslu kennara. Í námskeiðinu verður farið ítarlega í undirbúning rannsókna, gerð rannsóknaráætlunar, gagnaöflun, greiningu og skrif.

X

Aðhvarfsgreining (FOM601M)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að beita aðhvarfsgreiningu á eigin spýtur. Fjallað er um þau afbrigði aðhvarfsgreiningar sem hvað oftast eru notuð í rannsóknum á sviði félagsvísinda. Farið er í stjórnun breyta, notkun nafnbreyta, línuleg og ólínuleg líkön, aðferðir til þess að prófa miðlun breyta og samvirkni breyta og aðferðir til að nota breytur sem hafa skekkta dreifingu svo eitthvað sé nefnt. Fjallað er um forsendur aðhvarfsgreiningar og aðferðir til að fást við þær. Einnig er fjallað um "logistic" aðhvarfsgreiningu, þar sem háða breytan er tvígild nafnbreyta. Samhliða þessari umfjöllun verður farið í saumana á ályktunartölfræði, notkun marktektarprófa og túlkun niðurstaðna. Áhersla er lögð á að nemendur fái umtalsverða verklega reynslu af því að greina megindleg gögn. Kennari útvegar könnunargögn sem nemendur nota til þess að prófa þær aðferðir sem kenndar eru. Eftir fremsta megni verður reynt að samþætta fræðilegar spurningar og tilgátuprófun. Tölfræðiforritið SPSS fyrir Windows er notað.

X

Ójöfnuður og heilsa (FÉL098F)

Félagslegur ójöfnuður hefur áhrif á heilsu. Almennt hafa þeir sem eru í viðkvæmari stöðu í samfélaginu verri heilsu en þeir sem að betra hafa það. Í þessu námskeiði er sjónum beint að sambandi félagslegrar stöðu og heilsufars. Nemendur munu kynnast helstu kenningum innan heilsufélagsfræðinnar, s.s. kenningum Link og Phelan um grundvallarástæður sjúkdóma (fundamental causes of disease) og fara yfir rannsóknir á sviðinu. Eitt mikilvægasta framlag félagsfræðinnar er skilningur á því hvernig stærri samfélagslegir þættir (t.d. heilbrigðis- og velferðarkerfið) móta líf einstaklinga og við munum því skoða hvernig samband félagslegrar stöðu og heilsu mótast af svona þáttum. Þar sem að heilsa fólks er flókið fyrirbæri munum við einnig skoða hana í þverfaglegu ljósi og notast meðal annars við kenningar og rannsóknir úr lýðheilsufræðum, heilbrigðisvísindum, mannfræði og stjórnmálafræði. 

X

(Ó)jöfnuður og velferð á Norðurlöndum (FÉL213F)

Norræna velferðarmódelið er oft séð sem fyrirmynd annarra velferðarríkja, þar sem hvergi í heiminum hefur verið náð betri árangi í að jafna kjör þegna. Ísland tilheyrir hinu norræna módeli, en er ólíkt á ýmsan hátt, t.d. hefur stuðningur við hinn almenna borgara verið minni og almennt minna eytt í velferðarmál. Samt sem áður hefur mikill árangur náðst á sviði jöfnuðar, Ísland mælist iðulega sem það land þar sem jafnrétti kynjanna er hvað mest og þar sem ýmsir stuðlar sem mæla ójöfnuð eru lægstir.

 Í þessu námskeiði verður farið yfir helstu kenningar félagsfræðinnar um ójöfnuð og velferðarkerfið, og sérstaða Íslands skoðuð bæði í samanburði við hin Norðurlöndin, sem og velferðarríki í öðrum þróuðum iðnríkjum. Sjónum verður beint bæði að skipulagningu velferðarríkisins, hvernig fræðimenn hafa flokkað velferðarríki, og afleiðingum velferðarkerfisins til dæmis fyrir heilsu, ójöfnuð, og tækifæri einstaklinga í samfélaginu.

X

Spurningalistakannanir (FÉL089F)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að hanna og framkvæma spurningalistakannanir. Rætt verður um helstu úrtaksaðferðir og tegundir spurningalistakannanna (símakönnun, netkönnun o.s.frv.). Fjallað verður um helstu atriði í spurningalistagerð; einkanlega um orðalag og samhengi mælitækja (spurninga). Enn fremur verður fjallað um grundvallaratriði í mælingafræði og aðferðir til þess að meta áreiðanleika og réttmæti mælitækja. Í þessu samhengi verður farið yfir notkun þáttagreiningu (factor analysis) og atriðagreiningu (item analysis). Áhersla er lögð á að nemendur fái verklega reynslu af framkvæmd og úrvinnslu kannanna.

Að jafnaði er þetta námskeið kennt annað hvert ár.

X

Afbrot á Íslandi (FÉL0A4F)

Í upphafi námskeiðs er afbrotafræðin og viðfangsefni hennar skilgreind og útlistuð með dæmum. Helstu fræðilegu sjónarhorn kynnt, fræðilegar spurningar og rannsóknaráherslur. 

Í framhaldi eru tiltekin þemu tekin fyrir sem hafa verið áberandi í íslenskum rannsóknum í afbrotafræði. Afbrot á Íslandi í alþjóðlegu samhengi, gögn lögreglu yfir tíðni og tegundir ólíkra brota, ofbeldisbrot, áfengis- og vímuefnabrot og efnahagsbrot. Íslensk refsistefna skoðuð í ljósi alþjóðlegs samanburðar og afstaða borgaranna til afbrota og refsinga metin út frá ólíkum gögnum. 

Nemendur skrifa ritgerð um eitt ofangreindra þema þar sem settar eru fram rannsóknarspurningar og mögulegri gagnaöflun lýst. Jafnframt skrifa nemendur dagbók um efni fyrirlestra.

X

Hnattvæðing (FÉL0A5F)

Námskeiðið fjallar um einkenni og þróun hnattvæðingar (alþjóðavæðingar) og hvernig hún breytir umhverfi nútímafólks á fjölmörgum sviðum. 

Hnattvæðing er skoðuð út frá þremur kenningarlegum sjónarhornum – hreyfanleika, þverþjóðleika og ójöfnuði –  með sérstakri áherslu á tengsl milli hversdagslegra athafna á míkróstigi og stærri félagslegar formgerðir á makróstigi. Við skoðum hvernig einstaklingar, hópar og stofnanir tengjast á þverþjóðlegum grundvelli; hvernig fólk, þekking, hugmyndir og hlutir hreyfast á milli staða; og hvaða áhrif þær félagslegu breytingar sem ný þverþjóðleg rými, sem og hreyfanleiki innan þeirra, hafa á lagskiptingu og aðgreiningu hópa. Í námskeiðinu gefst tækifæri til að kanna hvernig þessi félagslegu ferli hafa áhrif á hversdagslegt líf fólks, eins og heilsu og velmegun, atvinnulíf og öryggi. Námskeiðið samanstendur af fyrirlestrum og umræðutímum þar sem nemendur taka virkan þátt.

X

Eigindlegar rannsóknaraðferðir II (FOM201F)

Fjallað er þá fjölbreytni sem er að finna í  eigindlegum rannsóknum. Rýnt er í fimm mismunandi rannsóknarhefðir, þ.e. tilviksathuganir, frásögurannsóknir, etnógrafíu, fyrirbærafræði og grundaða kenningu. Nemendur öðlast aukna færni í að afla rannsóknargagna á vettvangi og beita mismunandi greiningaraðferðum á eigindleg gögn. Þeir fá jafnframt þjálfun í framsetningu niðurstaðna í tengslum við fræðiskrif. Þá fá nemendur tækifæri til að ígrunda eigin rannsóknir og sjálfa sig sem eigindlega rannsakendur.

X

Aðhvarfsgreining 2: Greining á nafn- og raðbreytum (FOM006F)

Í námskeiðinu er fjallað um aðhvarfsgreiningu þar sem háða breytan er tvíflokka (binary logisitic regression) raðbreyta (ordinal regression) eða margflokka með hagnýtingu í félagsvísindum. Gert er ráð fyrir að nemendur hafi lokið námskeiðinu Aðhvarfsgreining 1 þar sem farið er í helstu forsendur og notkun línulegrar aðhvarfsgreiningar. Námskeið byrjar á upprifjun á nokkrum af helstu tölfræðiaðferðum fyrir flokkabreytur; tvívíðar og þrívíðar krosstöflur, tölfræðilegt afl og úrtaksstærð, prósentur og hlutföll, fylgnistuðla, kí-kvaðrat próf, líkur og líkindahlutföll. Þá er farið ítarlega í tvíflokka aðhvarfsgreiningu (binary logisitic regression) með áherslu á túlkun niðurstaðna og forsendur aðferðar. Aðferðin við tvíflokka aðhvarfsgreiningu er útvíkkuð í aðhvarfsgreining með raðbreytu sem fylgibreytu. Þá verður nafnbreytu aðhvarfsgreining kynnt til sögunar sem önnur útvíkkun á tvíflokkaaðhvarfi. Fjallað verður um aðferðir við að vinna með mismunandi (flókin) úrtök og úrtaksvigt. Loks verður fjallað stuttlega um HLM. SPSS forritið verður notað í verkefnum en nemendur fá einnig kynningu á R hugbúnaðinum.

X

Sakfræði og löggæslukerfið (FÉL007F)

Kennari lætur nemendum í té leslista sem inniheldur úrval af lesefni á sviði sakfræði. Fjallað verður um kenningar og rannsóknir félags- og afbrotafræðinga á réttar- og löggæslukerfinu. Áhersla er lögð á að nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir. Umræðutímar verða haldnir aðra hverja viku.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum ENámskeiðið er ekki kennt á misserinuNámsleiðin í Kennsluskrá
X

Afbrot og frávikshegðun (FÉL0A1F)

Námskeiðið beinir sjónum að íslenskum unglingum og íslenskri unglingamenningu. Farið verður yfir ýmsa þætti í lífi ungs fólks, s.s: afbrot og frávikshegðun; heilsu, íþróttir og aðra tómstundaiðkun.

Farið verður í helstu kenningar á þessum sviðum og sérstök áhersla verður lögð á umfjöllun um viðamiklar rannsóknir sem gerðar hafa verið á högum og líðan íslenskra ungmenna á undanförnum árum. Þessar rannsóknir verðar settar í samhengi við smæð hins íslenska samfélagsins samanborið við önnur lönd.

Áhersla er lögð á að nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir og fái jafnframt innsýn í það hvernig rannsóknir geta mótað stefnumótun í málefnum ungs fólks.

X

Opinber stjórnsýsla (OSS111F)

Á þessu kynningar- og inngangsnámskeiði fá nemendur heildaryfirsýn yfir skipulag og þróun opinberrar stjórnsýslu. Fjallað er um megineinkenni opinberrar stjórnsýslu á Íslandi, þar á meðal grundvöll hennar og helstu mótunarþætti. Í námskeiðinu er farið yfir grundvallarhugtök stjórnsýslufræðanna. Kynntar eru helstu kenningar um skipulagsheildir, valddreifingu og ákvörðunartöku í opinberri stjórnsýslu og lýst þróun stjórnsýslufræðinnar sem fræðigreinar. Athyglinni er sérstaklega beint að tengslum milli opinberrar stjórnsýslu og stjórnmála og áhrifum þeirra tengsla á uppbyggingu, starfshætti og stefnumótun. Áhersla er lögð á greiningu og skilning á því hvað skilur að einkarekstur annars vegar og opinberan rekstur og þjónustu hins vegar.

Athugið að námskeiðið er aðeins kennt með fjarnámssniði. 

2x40 mínútna fyrirlestrar sendir út á netinu og 1x40 mínútna fyrirspurnar- og umræðutími á netinu (Zoom-fundir) á viku.

X

Mannauðsstjórnun ríkis og sveitarfélaga (OSS102F)

Fjallað er um mannauðsstjórnun hjá hinu opinbera. Farið er yfir lög og reglur sem gilda um réttarsamband opinberra starfsmanna við vinnuveitendur, samskipti á vinnumarkaði og uppbyggingu launakerfis opinberra starfsmanna. Rætt er um helstu tæki og tól við mannauðsstjórnun svo sem mannauðskerfi, aðferðir við val á starfsmönnum, notkun starfs- og árangursmats, starfsmannasamtöl og mótun og eftirfylgni með starfsmannastefnum. Fjallað verður um sálfræðilega samninginn, ýmis vandamál sem upp geta komið á vinnustað og vinnuvernd og öryggismál.

X

Kenningar í félags- og mannvísindum (FOM101F)

Námskeiðið fjallar um nýleg verk og stefnur sem valdið hafa, eða eru líkleg til að valda, straumhvörfum í félags- og mannvísindalegri hugsun. Áhersla er lögð á samfélagslegt og sögulegt samhengi kenninganna. Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Skyldumæting er í umræðutíma einu sinni í viku í 40 mínútur. Fjarnemar geta mætt í kennslustofu eða tekið þátt í gegnum Internetið (með Zoom). 

X

Megindleg aðferðafræði (FOM001F)

Meginefni námskeiðsins eru megindlegar rannsóknaraðferðir og tölfræði í félags- og menntavísindum. Lögð er áhersla á virka þátttöku nemenda og umfjöllun um þátt rannsókna í samfélaginu. Fjallað er um helstu rannsóknarsnið, úrtaksfræði og gerð spurningalista. Í tölfræðihluta er kennt um lýsandi tölfræði og ályktunartölfræði og fjallað ítarlega um dreifigreiningu og aðhvarfsgreiningu. Nemendur vinna hagnýt verkefni í tölfræðilegri úrvinnslu gagna með SPSS forritinu samhliða fyrirlestrum. Nemendur geta unnið með eigin gögn.

X

Spurningalistakannanir (FÉL089F)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að hanna og framkvæma spurningalistakannanir. Rætt verður um helstu úrtaksaðferðir og tegundir spurningalistakannanna (símakönnun, netkönnun o.s.frv.). Fjallað verður um helstu atriði í spurningalistagerð; einkanlega um orðalag og samhengi mælitækja (spurninga). Enn fremur verður fjallað um grundvallaratriði í mælingafræði og aðferðir til þess að meta áreiðanleika og réttmæti mælitækja. Í þessu samhengi verður farið yfir notkun þáttagreiningu (factor analysis) og atriðagreiningu (item analysis). Áhersla er lögð á að nemendur fái verklega reynslu af framkvæmd og úrvinnslu kannanna.

Að jafnaði er þetta námskeið kennt annað hvert ár.

X

Eigindlegar rannsóknaraðferðir I (FOM102F)

Markmið námskeiðsins er að nemendur kynnist fjölbreytileika og fræðilegum forsendum eigindlegrar rannsóknahefðar í félagsvísindum og öðlist reynslu í að beita eigindlegum aðferðum. Um hagnýtt námskeið er að ræða þar sem hver nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni sem felst í því að hanna og undirbúa rannsókn, afla gagna, greina þau og skrifa um helstu niðurstöður undir handleiðslu kennara. Í námskeiðinu verður farið ítarlega í undirbúning rannsókna, gerð rannsóknaráætlunar, gagnaöflun, greiningu og skrif.

X

(Ó)jöfnuður og velferð á Norðurlöndum (FÉL102F)

Norræna velferðarmódelið er oft séð sem fyrirmynd annarra velferðarríkja, þar sem hvergi í heiminum hefur verið náð betri árangi í að jafna kjör þegna. Ísland tilheyrir hinu norræna módeli, en er ólíkt á ýmsan hátt, t.d. hefur stuðningur við hinn almenna borgara verið minni og almennt minna eytt í velferðarmál. Samt sem áður hefur mikill árangur náðst á sviði jöfnuðar, Ísland mælist iðulega sem það land þar sem jafnrétti kynjanna er hvað mest og þar sem ýmsir stuðlar sem mæla ójöfnuð eru lægstir.

 Í þessu námskeiði verður farið yfir helstu kenningar félagsfræðinnar um ójöfnuð og velferðarkerfið, og sérstaða Íslands skoðuð bæði í samanburði við hin Norðurlöndin, sem og velferðarríki í öðrum þróuðum iðnríkjum. Sjónum verður beint bæði að skipulagningu velferðarríkisins, hvernig fræðimenn hafa flokkað velferðarríki, og afleiðingum velferðarkerfisins til dæmis fyrir heilsu, ójöfnuð, og tækifæri einstaklinga í samfélaginu.

X

Sakfræði og löggæslukerfið (FÉL007F)

Kennari lætur nemendum í té leslista sem inniheldur úrval af lesefni á sviði sakfræði. Fjallað verður um kenningar og rannsóknir félags- og afbrotafræðinga á réttar- og löggæslukerfinu. Áhersla er lögð á að nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir. Umræðutímar verða haldnir aðra hverja viku.

X

Afbrot á Íslandi (FÉL0A4F)

Í upphafi námskeiðs er afbrotafræðin og viðfangsefni hennar skilgreind og útlistuð með dæmum. Helstu fræðilegu sjónarhorn kynnt, fræðilegar spurningar og rannsóknaráherslur. 

Í framhaldi eru tiltekin þemu tekin fyrir sem hafa verið áberandi í íslenskum rannsóknum í afbrotafræði. Afbrot á Íslandi í alþjóðlegu samhengi, gögn lögreglu yfir tíðni og tegundir ólíkra brota, ofbeldisbrot, áfengis- og vímuefnabrot og efnahagsbrot. Íslensk refsistefna skoðuð í ljósi alþjóðlegs samanburðar og afstaða borgaranna til afbrota og refsinga metin út frá ólíkum gögnum. 

Nemendur skrifa ritgerð um eitt ofangreindra þema þar sem settar eru fram rannsóknarspurningar og mögulegri gagnaöflun lýst. Jafnframt skrifa nemendur dagbók um efni fyrirlestra.

X

Hnattvæðing (FÉL0A5F)

Námskeiðið fjallar um einkenni og þróun hnattvæðingar (alþjóðavæðingar) og hvernig hún breytir umhverfi nútímafólks á fjölmörgum sviðum. 

Hnattvæðing er skoðuð út frá þremur kenningarlegum sjónarhornum – hreyfanleika, þverþjóðleika og ójöfnuði –  með sérstakri áherslu á tengsl milli hversdagslegra athafna á míkróstigi og stærri félagslegar formgerðir á makróstigi. Við skoðum hvernig einstaklingar, hópar og stofnanir tengjast á þverþjóðlegum grundvelli; hvernig fólk, þekking, hugmyndir og hlutir hreyfast á milli staða; og hvaða áhrif þær félagslegu breytingar sem ný þverþjóðleg rými, sem og hreyfanleiki innan þeirra, hafa á lagskiptingu og aðgreiningu hópa. Í námskeiðinu gefst tækifæri til að kanna hvernig þessi félagslegu ferli hafa áhrif á hversdagslegt líf fólks, eins og heilsu og velmegun, atvinnulíf og öryggi. Námskeiðið samanstendur af fyrirlestrum og umræðutímum þar sem nemendur taka virkan þátt.

X

Eigindlegar rannsóknaraðferðir II (FOM201F)

Fjallað er þá fjölbreytni sem er að finna í  eigindlegum rannsóknum. Rýnt er í fimm mismunandi rannsóknarhefðir, þ.e. tilviksathuganir, frásögurannsóknir, etnógrafíu, fyrirbærafræði og grundaða kenningu. Nemendur öðlast aukna færni í að afla rannsóknargagna á vettvangi og beita mismunandi greiningaraðferðum á eigindleg gögn. Þeir fá jafnframt þjálfun í framsetningu niðurstaðna í tengslum við fræðiskrif. Þá fá nemendur tækifæri til að ígrunda eigin rannsóknir og sjálfa sig sem eigindlega rannsakendur.

X

Aðhvarfsgreining 2: Greining á nafn- og raðbreytum (FOM006F)

Í námskeiðinu er fjallað um aðhvarfsgreiningu þar sem háða breytan er tvíflokka (binary logisitic regression) raðbreyta (ordinal regression) eða margflokka með hagnýtingu í félagsvísindum. Gert er ráð fyrir að nemendur hafi lokið námskeiðinu Aðhvarfsgreining 1 þar sem farið er í helstu forsendur og notkun línulegrar aðhvarfsgreiningar. Námskeið byrjar á upprifjun á nokkrum af helstu tölfræðiaðferðum fyrir flokkabreytur; tvívíðar og þrívíðar krosstöflur, tölfræðilegt afl og úrtaksstærð, prósentur og hlutföll, fylgnistuðla, kí-kvaðrat próf, líkur og líkindahlutföll. Þá er farið ítarlega í tvíflokka aðhvarfsgreiningu (binary logisitic regression) með áherslu á túlkun niðurstaðna og forsendur aðferðar. Aðferðin við tvíflokka aðhvarfsgreiningu er útvíkkuð í aðhvarfsgreining með raðbreytu sem fylgibreytu. Þá verður nafnbreytu aðhvarfsgreining kynnt til sögunar sem önnur útvíkkun á tvíflokkaaðhvarfi. Fjallað verður um aðferðir við að vinna með mismunandi (flókin) úrtök og úrtaksvigt. Loks verður fjallað stuttlega um HLM. SPSS forritið verður notað í verkefnum en nemendur fá einnig kynningu á R hugbúnaðinum.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum ENámskeiðið er ekki kennt á misserinuNámsleiðin í Kennsluskrá

Hafðu samband

Nemendaþjónusta Félagsvísindasviðs er á
Þjónustutorgi í Gimli
s. 525 4500 nemFVS@hi.is

Opið virka daga frá 09:00 - 15:00 
Gimli - Sæmundargötu 10, 102 Reykjavík

Bóka viðtal við nemendaþjónustu Félagsvísindasviðs

Fylgstu með Félagsvísindasviði

 Instagram   Youtube 
 Facebook

Gimli, Háskóli Íslands

Hjálplegt efni

Ertu með fleiri spurningar? Hér finnurðu svör við ýmsum þeirra og upplýsingar um ýmislegt annað sem gott er að hafa í huga þegar þú velur nám.