Mannfræði | Háskóli Íslands Skip to main content

Mannfræði

Mannfræði

Félagsvísindasvið

Mannfræði

BA gráða – 180 ECTS einingar

Mannfræðin skoðar menningu og samfélag með gagnrýnum hætti út frá margvíslegum sjónarhornum. Mannfræðingar leggja áherslu á að skilja hugmyndir og athafnir fólks og hvaða merkingu þær hafa. Til þess þarf að skoða ólík svið samfélagsins í samhengi og samanburði við önnur samfélög vítt og breitt um heiminn. Mannfræðin rannsakar fjölbreytt viðfangsefni svo sem þjóðerni í samtímanum, kyn, barnæsku, efnismenningu, ættartengsl, fólksflutninga, tengsl við umhverfið, þéttbýlismyndun, áhrifamátt miðla sem og þróunarsögu mannsins og hvað einkennir Homo sapiens sem tegund.

Skipulag náms

X

Vinnulag í félagsfræði, mannfræði og þjóðfræði (FOM101G)

Markmið námskeiðsins er að undirbúa nemendur fyrir frekara háskólanám í mannfræði og þjóðfræði. Námskeiðið veitir nemendum alhliða þjálfun í faglegum vinnubrögðum í þessum greinum. Fjallað er um grunnatriði gagnaöflunar, heimildameðferðar, fræðilegra skrifa og miðlunar í ræðu og riti. Aðgengi að tímaritum og bókum á fræðasviðinu er kynnt sem og sú stoðþjónusta sem nemendum og öðrum sem sinna fræðastörfum stendur til boða. Sérstök grein er gerð fyrir öflun og notkun rafrænna gagna. Farið er í grunnþætti meðferðar og úrvinnslu heimilda og þjálfuð færni í heimildavinnslu og frágangi tilvitnana, tilvísana og heimildaskrár. Þá er fjallað um grundvallaratriði í framsetningu fræðilegs efnis og þekkingar í ræðu og riti og nemendur þjálfaðir í að skipuleggja og miðla viðfangsefnum á fræðilegan hátt. Að námskeiðinu loknu ættur nemendur að hafa skýra hugmynd um þær kröfur sem gerðar eru til fræðilegra vinnubragða nemenda í háskólanámi í mannfræði og þjóðfræði og þær aðferðir sem beita þarf til að uppfylla þær kröfur.

X

Inngangur að mannfræði (MAN103G)

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum undirstöðuatriði félagslegrar og menningarlegrar mannfræði og helstu efnisþætti greinarinnar. Fjallað er um verkefnasvið mannfræði, sögu greinarinnar, helstu kennistefnur, rannsóknaraðferðir og hugtök. Ennfremur er fjallað um skipan samfélaga almennt, tengsl vistkerfis og samfélags og félagslegar breytingar. Þá eru einstakir þættir félagsskipunar ræddir s.s. sifjar, stjórnskipan, hagskipan og trúarbrögð og fjallað er um rannsóknir mannfræðinga á íslensku samfélagi.

X

Etnografía I (MAN106G)

Í námskeiðinu verða lesin sígild rit mannfræðinga á 20. öld. Áhersla verður lögð á að kynna etnógrafíuna í sögulegu samhengi og rithefðir mannfræðinnar. Við lok námskeiðsins er gert ráð fyrir að nemandinn geti gert grein fyrir einkennum etnógrafíunnar og sögu hennar. Að nemandinn geti gert grein fyrir ákveðnum sígildum etnógrafíum á gagnrýninn hátt. Að nemandinn geti gert grein fyrir grunnþekkingu á vettvangsrannsóknum mannfræðinnar. Að nemandinn geti greint etnógrafíur með tilliti til frásagnarforms og fjallað um helstu breytingar á því í sögulegu ljósi. Að nemandinn geti tjáð sig fræðilega, skriflega og munnlega, um mannfræðileg viðfangsefni.

X

Rannsóknaraðferðir I (MAN201G)

Mannfræðingar beita fjölbreyttum aðferðum í rannsóknum sínum. Námskeiðinu er ætlað að gefa yfirlit yfir þær aðferðir sem notaðar eru við rannsóknir í félagsvísindum og þá sérstaklega mannfræði. Farið verður yfir meginþætti eigindlegra og megindlegra aðferða. Fjallað verður um bakgrunn, takmarkanir og möguleika ólíkra aðferða, sem og tengsl aðferða og kenninga. Námskeiðið er ætlað fyrsta árs nemum í mannfræði.

X

Grunnkenningar (Mannfræðikenningar I) (MAN203G)

Í námskeiðinu er fjallað um hugmyndafræðilegan aðdraganda að kenningasögu mannfræðinnar, og helstu kennistefnur hennar frá miðri 19. öld og þar til um 1970. Gefið er yfirlit yfir flokkun kenninga, rætt um tengsl kenninga og etnógrafíu og hvernig hugmyndir í samfélögunum fræðimannanna speglast í kenningasögunni. Auk þess að veita hugmynda- og kenningafræðilegan grunn fyrir þróun mannfræði til um 1970 má finna þær kenningar sem fjallað er um í ýmsum myndum í mannfræðilegri umfjöllun samtímans.

X

Etnografía II (MAN204G)

Námskeiðið er framhald af Etnógrafíu I. Í námskeiðinu verða lesin sígild rit mannfræðinga frá seinni hluta 20. aldar til dagsins í dag. Áhersla verður lögð á að kynna etnógrafíuna í sögulegu samhengi og rithefðir mannfræðinnar, sem framhald af þeim etnógrafíum sem lesnar voru í Etnógrafíu I. Við lok námskeiðsins er gert ráð fyrir að nemandinn geti gert grein fyrir einkennum etnógrafíunnar í sögulegu samhengi, sem og stöðu hennar í dag. Að nemandinn geti gert grein fyrir ákveðnum sígildum og nýrri etnógrafíum og á gagnrýninn hátt. Að nemandinn geti gert grein fyrir grunnþekkingu á vettvangsrannsóknum mannfræðinnar og hvernig þær hafa breyst. Að nemandinn geti greint etnógrafíur með tilliti til frásagnarforms og fjallað um helstu breytingar á því í sögulegu ljósi. Að nemandinn geti tjáð sig fræðilega, skriflega og munnlega, um mannfræðileg viðfangsefni.

X

Inngangur að líffræðilegri mannfræði (MAN330G)

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum undirstöðuatriði líffræðilegrar mannfræði og forsögu tegundarinnar Homo sapiens. Fjallað er um grunnþætti erfðafræðinnar, með áherslu á mannerfðafræði og stofnerfðafræði. Fjallað er um þróunarsögu prímata og þá eiginleika sem aðgreina prímata frá öðrum spendýrum, og þá eiginleika sem aðgreina manninn frá öðrum prímötum. Farið er ítarlega í þróunarsögu manntegunda (hominid evolution) með hliðsjón af steingervðum beinum, steinverkfærum og öðrum fornleifum sem fundist hafa í Afríku og víðar. Að lokum er fjallað um erfðafræðilegan breytileika og lífeðlisfræðilega aðlögunarhæfni tegundarinnar Homo sapiens.

X

Nútímakenningar (Mannfræðikenningar II) (MAN331G)

Námskeiðið fjallar um kenningar og kenningalegar nálganir sem verið hafa ofarlega á baugi í mannfræði frá því um miðja síðust öld og fram til dagsins í dag. Áhersla er á praxis kenningar, femínisma, póststrúktúralisma, póstmodernisma og tilvistarmannfræði. Fjallað er um rætur, þróun, sögulegt samhengi og áhrif  þessar nálgana á mannfræði dagsins í dag. Samanburði á kenningalegum nálgunum er ætlað að varpa ljósi á mismunandi afstöðu mannfræðinnar til vettvangsrannsókna sem og margra af lykilhugtökum mannfræðinnar svo sem hugtakanna menning, atbeini, náttúra, kyngervi og samfélag.

X

Eigindlegar rannsóknaraðferðir (Rannsóknaraðferðir II) (MAN403G)

Markmið námskeiðsins er að nemendur kynnist og fái innsýn í margbreytileika eigindlegra rannsóknaraðferða, kynnist  þeim aðferðum sem einkum snúa að mannfræði og fái reynslu í beitingu þeirra. Fjallað er um sögulegt samhengi vettvangsrannsókna í mannfræði, fræðilegan grundvöll þeirra, stöðu mannfræðings á vettvangi. Nokkrar af helstu aðferðum eigindlegar rannsókna eru kynntar svo sem þátttökuathugun, viðtöl, orðræðu- og texta og myndgreining.  Nemendur vinna saman að athugunum sem snúað samfélagi þeirra og fara í vettvangsferðir og þannig öðlast færni og þekkingu í að beita þessum aðferðum.

X

Inngangur að líffræðilegri mannfræði (MAN330G)

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum undirstöðuatriði líffræðilegrar mannfræði og forsögu tegundarinnar Homo sapiens. Fjallað er um grunnþætti erfðafræðinnar, með áherslu á mannerfðafræði og stofnerfðafræði. Fjallað er um þróunarsögu prímata og þá eiginleika sem aðgreina prímata frá öðrum spendýrum, og þá eiginleika sem aðgreina manninn frá öðrum prímötum. Farið er ítarlega í þróunarsögu manntegunda (hominid evolution) með hliðsjón af steingervðum beinum, steinverkfærum og öðrum fornleifum sem fundist hafa í Afríku og víðar. Að lokum er fjallað um erfðafræðilegan breytileika og lífeðlisfræðilega aðlögunarhæfni tegundarinnar Homo sapiens.

X

Nútímakenningar (Mannfræðikenningar II) (MAN331G)

Námskeiðið fjallar um kenningar og kenningalegar nálganir sem verið hafa ofarlega á baugi í mannfræði frá því um miðja síðust öld og fram til dagsins í dag. Áhersla er á praxis kenningar, femínisma, póststrúktúralisma, póstmodernisma og tilvistarmannfræði. Fjallað er um rætur, þróun, sögulegt samhengi og áhrif  þessar nálgana á mannfræði dagsins í dag. Samanburði á kenningalegum nálgunum er ætlað að varpa ljósi á mismunandi afstöðu mannfræðinnar til vettvangsrannsókna sem og margra af lykilhugtökum mannfræðinnar svo sem hugtakanna menning, atbeini, náttúra, kyngervi og samfélag.

X

Eigindlegar rannsóknaraðferðir (Rannsóknaraðferðir II) (MAN403G)

Markmið námskeiðsins er að nemendur kynnist og fái innsýn í margbreytileika eigindlegra rannsóknaraðferða, kynnist  þeim aðferðum sem einkum snúa að mannfræði og fái reynslu í beitingu þeirra. Fjallað er um sögulegt samhengi vettvangsrannsókna í mannfræði, fræðilegan grundvöll þeirra, stöðu mannfræðings á vettvangi. Nokkrar af helstu aðferðum eigindlegar rannsókna eru kynntar svo sem þátttökuathugun, viðtöl, orðræðu- og texta og myndgreining.  Nemendur vinna saman að athugunum sem snúað samfélagi þeirra og fara í vettvangsferðir og þannig öðlast færni og þekkingu í að beita þessum aðferðum.

X

BA-ritgerð í mannfræði (MAN261L, MAN261L)

BA ritgerðin er unnin undir handleiðslu fastráðins kennara við deildina. Nemendur sækja um leiðbeinanda í lokaverkefni sínu á þar til gerðu eyðublaði en nánari upplýsingar eru sendar þeim sem eru skráðir í BA ritgerð.

Athugið að ef nemandi ætlar að skrifa að sumri til þá þarf nemandi sjálfur að finna sér leiðbeinanda innan námsbrautar. Ekki þarf að skila inn umsókn þar sem ekki allir kennarar við námsbrautina hafa tök á því að leiðbeina á sumrin. Vinnuáætlun sumarsins er alfarið í samráði við leiðbeinanda.

Nánari upplýsingar um ritgerðarskrifin er að finna á heimasíðu deildar, sjá hér:

https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3106

X

BA-ritgerð í mannfræði (MAN261L, MAN261L)

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Nemendur sækja um leiðbeinanda í lokaverkefni sínu á þar til gerðu eyðublaði, nánari upplýsingar eru sendar þeim sem eru skráðir í BA ritgerð.

  Athugið að ef nemendur ætla að skrifa að sumri til þá þarf nemandi sjálfur að finna sér leiðbeinanda innan námsbrautar. Það þarf ekki að skila inn umsókn þar sem ekki allir kennarar hafa tök á því að leiðbeina á sumrin. Vinnuáætlun sumarsins er svo í alfarið í samráði við leiðbeinanda.

Nánari upplýsingar um ritgerðarskrifin er að finna á heimasíðu deildar, sjá hér:

https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3106

X

Mentor í Spretti (GKY001M)

Sprettur er nýlegt verkefni sem styður efnilega framhaldsskólanemendur með innflytjenda- eða flóttamannabakgrunn og koma úr fjölskyldum þar sem fáir eða engir hafa háskólamenntun.

Markmið námskeiðsins er að efla háskólanema til að sinna mentorhlutverki fyrir tvo framhaldsskólanema sem taka þátt í verkefninu Spretti. Sem mentor sinnir þú því mikilvæga starfi að styðja og hvetja ungmenni í námi og félagslífi, þitt hlutverk er að skapa uppbyggjandi mentorasambönd, vera jákvæð fyrirmynd og taka þátt í sameiginlegum viðburðum sem skipulagðir eru innan verkefnisins. Mentorstarfið snýst um tengslamyndun og í þátttöku felst því skuldbinding gagnvart þeim framhaldsskólanemum sem mentor styður.

Hver mentor er tengdur við tvo framhaldsskólanema í Spretti. Mentorarnir skipuleggja samveru og verja þremur klukkustundum á mánuði (frá ágúst fram í maí) með framhaldsskólanemunum í Spretti, þremur klukkutímum í mánuði í heimavinnuhópi, skila dagbókum og mæta í mánaðarlegar málstofur.

Nemendur eru teknir í viðtal og tengdir við tvo þátttakendur í Spretti og byggir valið á sameiginlegu áhugasviði. Það er skyldumæting í samveru, heimavinnuhóp og málstofur. Námskeiðið er kennt á íslensku.

Sjá rafrænt umsóknareyðublað.

X

Fjölmiðlafræði (Inngangur að fjölmiðlafræði) (FÉL323G)

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum þekkingu á félagsfræðilegum grundvelli fjölmiðla og þætti þeirra í samheldni flókinna þjóðfélaga. Yfirlit verður veitt um sögu boðskipta frá fyrstu prentuðum blöðum til stafrænnar miðlunar og áhersla lögð á að veita nemendum innsýn í samspil fjölmiðla við samfélagið og einstaklingana sem það skipa. Fjallað verður um helstu kenningar og niðurstöður innlendra og erlendra rannsókna á notkun og áhrifamætti fjölmiðla og er eignarhald, sjálfstæði fjölmiðla- og blaðamanna og fréttaframleiðsla á meðal þess sem er skoðað auk þess sem sígildar kenningar um dagskrár- og innrömmunaráhrif, siðafár, áróður, orðræðu og ímyndasköpun koma við sögu.

X

Inngangur að þjóðfræði (ÞJÓ103G)

Þjóðfræði kynnt sem fræðigrein á íslenska og alþjóðlega vísu. Helstu hugtök þjóðfræðinnar skýrð sem og svið hennar. Rætt er meðal annars um kenningar um hópa, efnismenningu, siði, túlkun þjóðfræðiefnisins og hlutverk þjóðfræðinnar. Þá verður rætt ítarlega um rannsóknarsögu þjóðfræði hérlendis og í nágrannalöndum. Stuðst verður við aðalinngangsrit um þjóðfræði og greinar helstu þjóðfræðitímarita.

Vinnulag
Kennsla fer fram í fyrirlestrum kennara og umræðum hópsins, auk þess sem nemendur flytja fyrirlestra og stjórna umræðum. Nemendum  gefst tækifæri til að vinna einn tíu mínútna útvarpsþátt um þjóðfræðileg efni.

X

Flóttafólk og hælisleitendur (FVS102M)

Markmið námskeiðsins er að auka þekkingu og skilning fagfólks og háskólanema á málefnum flóttafólks og hælisleitenda frá sjónarhóli félagsráðgjafar, lögfræði og mannfræði. Í námskeiðinu verður m.a.  fjallað  um:

  • Málefni  flóttafólks og hælisleitenda almennt í heiminum í dag en sérstök áhersla lögð á Ísland,
  • Helstu kenningar og megináherslur fræðimanna í málaflokknum,
  • Skilgreiningar helstu hugtaka,
  • Réttarstöðu flóttafólks skv. íslenskum rétti og alþjóðarétti sem og tengsl milli mannréttinda og verndar flóttamanna,
  • Ólíka stöðu karla, kvenna og barna,
  • Einstaka hópa flóttafólks svo sem kvótaflóttafólk, hælisleitendur, börn án fylgdarmanns, ríkisfanglausa einstaklinga, þolendur mansals  o.fl.,
  • Áhrif landflótta á líf einstaklinga og fjölskyldna og þá fjölmörgu áhrifaþætti sem móta stöðu og reynslu  í nýju landi.
X

Menningararfur (ÞJÓ506M)

Hvað er menningararfur og hvaða hlutverki þjónar hann? Af hverju er hann í stöðugri útrýmingarhættu? Hvernig tengir hann saman fortíð og samtíð? Hvað á hann skylt við þjóðríkið? Söguvitund? Hnattvæðingu? Kapítalisma? Stjórnmál? Í námskeiðinu verður leitað svara við þessum spurningum, kynntar nýlegar rannsóknir þjóðfræðinga, mannfræðinga, listfræðinga, félagsfræðinga, safnafræðinga, sagnfræðinga og fornleifafræðinga á menningararfi og tekinn púlsinn á því sem er að gerast á þessu ört vaxandi sviði. 

Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

X

Afbrotafræði (FÉL309G)

Í námskeiðinu verður afbrotafræðin og helstu viðfangsefni hennar kynnt. Í grófum dráttum skiptist námskeiðið í tvennt. Í fyrri hlutanum verður farið í helstu kenningar og rannsóknir til að varpa ljósi á eðli afbrota og samfélagslegra viðbragða við þeim. Í þessu skyni verður klassísk og pósitívísk afbrotafræði skoðuð. Sérstök áhersla verður lögð á ýmsar félagsfræðilegar kenningar og rannsóknir á afbrotum, s.s. framlag formgerðarhyggju, samskiptaskólans og átakakenninga. Í síðari hluta námskeiðsins verða fjórar tegundir afbrota teknar fyrir (ofbeldisglæpir, kynferðisbrot, fíkniefnabrot og viðskiptaglæpir) og þær metnar í ljósi kenninga úr fyrri hluta og opinberrar stefnumörkunar í þessum málaflokkum.

X

Sagnir, ævintýri og sagnamenn: Þjóðsagnafræði (ÞJÓ104G)

Í námskeiðinu verður þjóðsagnafræði kynnt sem sérstök grein innan þjóðfræðinnar. Fjallað verður um helstu kenningar um uppruna, einkenni og útbreiðslu þjóðsagna, hlutverk þeirra í samfélögum, söfnun, skráningaraðferðir og varðveislu. Meðal fræðimanna sem hér koma við sögu eru Antti Aarne, Inger M. Boberg, Bruno Bettelheim, Linda Dégh, Stith Thompson, Timothy Tangherlini og Alan Dundes. Þá verður gerð grein fyrir helstu flokkum munnmæla og fjallað sérstaklega um formgerð og greiningu þjóðsagna og ævintýra í ljósi helstu kenninga þar um, þ.á m. Algirdas Greimas, Bengts Holbek, Max Lüthis, Axels Olriks og Vladimirs Propps.

Vinnulag
Námið fer einkum fram með lestri nemenda og fyrirlestrum kennara, en einnig með umræðum svo sem kostur er. Hver nemandi heldur auk þess stutta, munnlega framsögn í kennslustund, tekur þátt í umræðuhópi, vinnur verkefni með gerða- eða minnaskrár og skrifar stutta ritgerð um kjörbók.

X

Líkaminn og kynverundin: Frelsi og fjötrar (FÉL326G)

Í námskeiðinu verður sjónum beint að nokkrum þáttum kynverundar (sexualities), breytingum og þróun frá upphafi 20. aldar og íslensk þróun sérstaklega skoðuð. Við fjöllum um rannsóknir sem gerðar hafa verið á kynverund og kynhegðun allt frá bók Richard von Krafft-Ebing, Psychopathia Sexualis (1886) og til nýlegra rannsókna í nágrannalöndum okkar. Sérstaklega verður litið til breytinga á stöðu sam- og tvíkynhneigðra og fjallað um BDSM-fólk og blæti ýmiskonar. Kynlíf sem verslunarvara verður skoðað, allt frá auglýsingum og íþróttum til kláms og vændis. Áhrif trúarbragða, menntakerfis, fjölskyldna og vinnustaða á kynlíf og kynlífshegðun fær umfjöllun, sem og barneignir og kynferðisleg heilsa. Loks verður fjallað um kynferðislegt ofbeldi, nauðganir, þvinganir og áreitni ýmiss konar og þá þróun síðustu ára að krafa kvenna  um kynjajafnrétti hefur í æ ríkari mæli beinst að stöðu líkama þeirra eins og sjá má í hreyfingum á borð við #freethenipple og #metoo.

Námsmat verður í formi verkefnis / ritgerðar og skriflegs lokaprófs.

X

Munnleg hefð og íslenskar fornsögur og kvæði (ÞJÓ323G)

Athugið, námskeiðið er kennt annað hvert ár. 

Lögð verður til grundvallar kenning Alberts B. Lord um munnlegan kvæðaflutning (munnlega kenningin) í bókinni The Singer of Tales. Þá verða raktar þær rannsóknir sem fram hafa komið í kjölfar hennar og reynt að meta hvaða áhrif kenningin hefur á rannsóknir miðaldabókmennta sem byggja að hluta á munnlegri hefð. Í seinni hluta námskeiðsins verður tekið mið af eddukvæðum og nokkrar Íslendingasögur lesnar vandlega með hliðsjón af kenningum um sagnfestu- bókfestu- og nýsagnfestu. Kennslan fer fram með fyrirlestrum kennara og umræðum. Nemendum er ætlað að vinna sjálfstæð verkefni og skila greinargerðum um efni nokkurra bóka og greina.

Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum í bland við sjálfstæð nemendaverkefni um rannsóknaviðfangsefni námskeiðsins.

X

Almenn félagsfræði (FÉL102G)

Fjallað er um hið félagsfræðilega sjónarhorn; helstu kenningar og beitingu þeirra á viðfangsefni í fortíð og samtíma. Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist yfirsýn um þekkingu helstu viðfangsefnum félagsfræðinnar. Áhersla er lögð á að tengja saman kenningar og niðurstöður rannsókna. Auk umfjöllunar um klassískar kenningar, nútímavæðingu og um miðlæg hugtök á borð við félagsgerð (social structure) og menningu (culture), kynnast nemendur rannsóknum á veigamiklum viðfangsefnum, t.d. lagskiptingu, fjöldahreyfingum, skipulagsheildum, hnattvæðingu, frávikum og sjúkdómum, kynjafræði, börnum og unglingum, innflytjendamálum og lífshlaupinu.

X

Being Icelandic: Icelandic Folktales, Beliefs and Popular Culture Past and Present (ÞJÓ004G)

(Kennt á ensku; aðeins fyrir erlenda nemendur.) The aim of this course is to introduce foreign students to Icelandic folk culture past and present: from the folk beliefs implied by the Icelandic sagas to the famous collection of folk tales concerning "hidden people", elves, magicians, seal-folk, ghosts and more which was published by Jón Árnason in 1862-64; the ballads and music enjoyed by the people in the countryside; and the beliefs, behaviour and lifestyles encountered by the somewhat dumbfounded and awe-inspired early foreign travellers to Iceland during the last century. Students will also be introduced to modern Icelandic traditions and beliefs, from the Christmas men to the "elf stones" that road builders avoid, to the eating of sheeps heads, and the continual interest in the supernatural. The course is not intended for Icelandic students.

Vinnulag
Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

X

Mannfræði ofbeldis (MAN510M)

Þrátt fyrir að hugtakið „ofbeldi“ sé mikið notað í daglegri umfjöllun er það bæði flókið og vandmeðfarið. Eins og mannfræðingarnir Nancy Scheper-Huges og Philippe Bourgois (2004) benda á þá getur ofbeldi verið „hvað sem er; lömætt og ólögmætt; sýnilegt og ósýnilegt; nauðsynlegt og tilgangslaust; glórulaust og tilefnislaust eða algjörlega rökrétt og skipulegt.“ Tilgangur námskeiðsins er að skoða hinar ýmsu hliðar og birtingamyndir ofbeldis út frá mannfræðilegu sjónarhorni og þá einkum m.t.t. menningarlegs og táknræns samhengi þess. Sjónum er beint að birtingamyndum hversdagslegs ofbeldis í því skyni að vapra ljósi á fleiri form ofbeldis en líkamlegt svo sem eins kerfisbundið ofbeldi og ofbeldi í tali og texta. Í námskeiðinu er stuðst við kenningar um ofbeldi auk sem ofbeldi í etnógrafíum og mannfræðilegum textum verður skoðað í siðferðislegu samhengi.

X

Urban Anthropology (MAN507M)

According to the United Nation’s Department of Economic and Social Affairs, slightly over half of the world’s population lives in urban areas. This is projected to be 66% percent by the year 2050, with Africa and Asia accounting for 90% of this new urban growth. Urban anthropology has increasingly played a critically important role in the development of the discipline of anthropology in terms of theory, research methods and social justice movements. This course provides an historical overview of the development of urban anthropology and on through to recent developments. An emphasis will be placed on anthropological theory and research methods, but also issues such as social justice, architecture, design and urban planning. The course will cover, among others, the early Chicago ethnographers and early urban poverty research, utopian and modernist urban planning, power and built form, divisions and gated communities, crime and urban fear, urban homelessness, and the governance of built spaces. The course will conclude with a section on cities in transition, which includes a focus on the post-industrial/global city, the effects of neoliberalism on urban spaces, and a discussion of the possible future(s) of urbanism and the role of anthropology in understanding these developments.

Students must have completed 120 ECTS in their BA study before attending this course

X

Umhverfismannfræði (MAN509M)

Námskeiðið fjallar um rannsóknir mannfræðinnar og annarra fræðigreina félags- og mannvísinda á náttúru, umhverfi og tengslum manneskjunnar og umhverfis hennar. Ýmis grunnhugtök og fræðilegar hugmyndir sem umhverfismannfræðin og skyldar greinar nota verða kynnt og rædd.

Gerð er grein fyrir ýmsum tilraunum til að varpa ljósi á tilurð og einkenni ýmissa menningarstofnana og félagslegra ferla með skírskotun til vistkerfa og efnislegra skilyrða sem forsendu tilvistar þeirra. Þá verður vikið að gagnrýni sem þessi sjónarmið hafa sætt. 

Sérstaklega verður vikið að þeim nýju viðhorfum sem skapast hafa í umhverfismálum á síðustu árum, meðal annars hvað varðar auðlindanýtingu af ýmsu tagi og umhverfishyggju.

Síðast en ekki síst verður farið yfir ýmsa snertifleti loftslagsbreytinga og samfélaga víða um heim. Loftslag, loftslagsbreytingar og samfélög og menning verða einnig skoðuð í sögulegu ljósi, út frá ýmsum kenningum sem hafa komið fram um samband þeirra og gagnkvæm áhrif.

Nokkur etnógrafísk dæmi um samspil manns og umhverfis eru höfð til hliðsjónar í námskeiðinu. 

X

Tölfræði I: Inngangur (FÉL306G)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist undirstöðuþekkingu á tölfræði félagsvísinda. Nánar er fjallað um mælingar á miðlægni og dreifingu breyta. Stefnt er að því að nemendur geti gert grein fyrir helstu hugtökum ályktunartölfræði og framkvæmt marktektarpróf. Ennfremur er fjallað um mælingar á tengslum breyta, þ. á m. krosstöflur og einfalda aðhvarfsgreiningu. Þá er stuttlega fjallað um aðferðir til þess að stjórna breytum, s.s. hlutatöflur og hlutfylgni. Auk bóklegrar kennslu læra nemendur að nota tölfræðiforritið SPSS til þess að framkvæma útreikninga.

X

Inngangur að hnattrænni heilsu (MAN350G)

Nám í hnattrænni heilsu (e. global health) dýpkar skilning nemanda á því að við lifum í menningarlega fjölbreyttum heimi með margvíslegum hnattrænum tengslum. Það sem gerist á einum stað hefur áhrif á líf og heilsu annars staðar eins og Ebólufaraldurinn og flóttamannastraumurinn til Evrópu eru nýleg dæmi um og nú heimsfaraldur COVID-19. Einnig getur fátækt, ójöfnuður og veikburða heilbrigðis- og menntakerfi leitt til átaka og fólksflutninga innan og milli landa og heimsálfa. Heilsa og vellíðan einstaklinga er því flókið samspil félagslegra áhrifaþátta þar sem við búum, lifum og döfnum. Hvernig við styðjum við góða heilsu, styrkjum forvarnir og læknum sjúka verður því ekki eingöngu byggt á læknisfræðilegum nýjungum í lækningum og heilbrigðisþjónustu.

Markmið námskeiðsins er að kynna fræðasvið hnattrænnar heilsu og helstu áherslur og viðfangsefni með sérstaka áherslu á milli- og lágtekjulönd. Fjallað verður meðal annars um hugtakið hnattræn heilsa, ójöfnuð og aðra áhrifaþætti á heilsu og vellíðan, uppbyggingu heilbrigðisþjónustu, þróunarsamvinnu, þúsaldarmarkmiðin, ný markmið um sjálfbæra þróun, framlag félagsvísinda og siðferðileg álitamál.

Námskeiðið er kennt á ensku og ætlað fyrir nemendur sem eru í stað- og fjarnámi.

X

Hvað ætlar þú að verða? Starfsþróun í mannfræði (MAN339G)

Hagnýtt námskeið sem miðar að því að gera nemendum kleift að yfirfæra þekkingu og hæfni úr grunnnámi í mannfræði á vinnumarkað. Verkefnavinnu er ætlað að auka sjálfsþekkingu og efla starfshæfni nemenda eftir að námi lýkur með áherslu á færni til að tengja saman fræðilega og hagnýta þekkingu með skapandi og gagnrýnum hætti. Nemendur kynna sér starfsemi tiltekinna einstaklinga, fyrirtækja eða stofnana og fá þannig innsýn í þau ólíku störf sem mannfræðingar sinna. Nemendur velja tvo aðila úr hópi samstarfsaðila sem kynntur verður á upphafsvikum námskeiðs. Gert er ráð fyrir að u.þ.b. 10-15 klst. sé varið á vettvangi í verkefnaviku námsbrautar. Námsmat felst alfarið í verkefnavinnu auk þess sem skyldumæting er í tíma.

X

Kynjamannfræði (MAN342G)

Kynjamannfræði er samheiti yfir kvennamannfræði, mannfræði kynmenningar og femíníska mannfræði. Í námskeiðinu er fjallað um tilurð og þróun kynjamannfræði og raktar helstu áherslur sem einkenna hvert tímabil. Fjallað er um réttindabaráttu íslenskra kvenna, hún skoðuð í staðbundnu og hnattrænu samhengi og kennarar í mannfræði fjalla um mismunandi viðfangsefni á fræðasviðinu í tengslum við femíniska mannfræði. Þar má nefna líffræðilega mannfræði, hnattvæðingu, fólksflutninga og fjölmenningu, gagnrýni af jaðrinum, hinsegin fræði og kynverund og karlmennskur. 

X

Verkefni í mannfræði (MAN326G)

Nemandi leitar að fyrra bragði til kennara og óskar eftir leiðsögn í viðkomandi verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennurum og nemendum hverju sinni með tilliti til þeirra áhugasviða sem fram koma hjá einstökum nemendum. Einnig geta nemendur tengt verkefni einstökum námskeiðum.

 Það eru eingöngu kennarar í námsbraut í mannfræði sem sinna leiðbeiningu.

Vinsamlega athugið að einungis er heimilt að taka eitt verkefni á námsferli sínum.

X

Börn og barnæska (MAN343G)

Markmið námskeiðsins er að kynna rannsóknir á börnum. Kynntar verða kenningalegrar og aðferðafræðilegar nálganir við rannsóknir á börnum. Fjallað verður um menningabundnar hugmyndir um börn og barnæsku, réttindi, þátttöku og stöðu þeirra í samfélaginu. Rannsóknir sem taka mið af sjónarhóli barna og sjá börn sem virka þátttakendur verða sérstaklega ræddar. Sérstök áhersla verður lögð á börn sem flytja, ýmist ein eða í samfylgt forsjáraðila.

X

Dót: Hlutveruleikar og merkingarheimar (MAN504M)

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina fjölskrúðugu efnismenningu mannsins og þá margvíslegu merkingu sem hlutir öðlast í ólíku menningarlegu samhengi. Rætt verður um félagslega stöðu hluta, atbeina þeirra og kyngervi. Skoðað verður hvernig merking hluta breytist við það að fara úr einu félagslegu samhengi í annað og spáð í það hvers vegna sumir hlutir verða fólki óaðskiljanlegir. Þá verður fjallað um notagildi hluta, þróun verkfæra og tækni og í framhaldi af því hvernig maðurinn hefur tekið hin ýmsu dýr í þjónustu sína. Í námskeiðinu verður tvinnað saman sjónarhornum efnismenningarfræða og táknrænnar mannfræði auk þess sem dýr fá nokkra athygli.

X

Dót: Hlutveruleikar og merkingarheimar (MAN077G)

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina fjölskrúðugu efnismenningu mannsins og þá margvíslegu merkingu sem hlutir öðlast í ólíku menningarlegu samhengi. Rætt verður um félagslega stöðu hluta, atbeina þeirra og kyngervi. Skoðað verður hvernig merking hluta breytist við það að fara úr einu félagslegu samhengi í annað og spáð í það hvers vegna sumir hlutir verða fólki óaðskiljanlegir. Þá verður fjallað um notagildi hluta, þróun verkfæra og tækni og í framhaldi af því hvernig maðurinn hefur tekið hin ýmsu dýr í þjónustu sína. Í námskeiðinu verður tvinnað saman sjónarhornum efnismenningarfræða og táknrænnar mannfræði auk þess sem dýr fá nokkra athygli.

X

Mannfræði lista (MAN601M)

Í þessu námskeiði verður farið yfir umfjöllun mannfræðinga um list í gegnum tíðina. Ólíkar skilgreiningar á hugtakinu list verða skoðaðar og í því samhengi tengsl þessa hugtaks við fagurfræði og siðferði. Leitað verður svara við þeirri spurningu hvort líta megi á hugtakið sem algilt, hvort verk, sem hinni vestrænt mótuðu skynjun þykir listræn í öðrum menningarsamfélögum, séu í raun list fyrir þá sem skapa þessi verk. Höfundaréttur, upprunaleiki og ýmis vandamál samfara samskiptum ólíkra menningarlegra hefða verða einnig tekin til athugunar. Til að varpa ljósi á þessa þætti verður leitað í etnógrafíuna og tekin dæmi frá ýmsum samfélögum víða um heim.

X

Verkefni í mannfræði: Sjálfboðastarf (MAN318G)

Markmið sérverkefnisins er að nemendur kynnist og taki þátt í sjálfboðastarfi hjá félagasamtökum sem tengjast hjálparstarfi. Sjálfboðaverkefni eru valin í samráði við umsjónaraðila námskeiðsins. Nemendur skila skýrslu um starfið í lok misseris þar sem þeir greina frá því hvers konar starf var unnið og hvernig það hafi gagnast þeim sem nemendum í mannfræði.

Ætlast er til að nemendur skili 40 stunda vinnu.

X

Efnismenning: Hlutirnir, heimilið, líkaminn (ÞJÓ205G)

Í námskeiðinu verður efnisleg hversdagsmenning tekin til gagngerrar umfjöllunar. Gefið verður yfirlit yfir þetta þverfaglega rannsóknarsvið og rýnt jöfnum höndum í dæmi úr samtímanum og frá fyrri tíð, íslensk og erlend. Meðal annars verður fjallað um föt og tísku, matarhætti, hlutina sem umkringja okkur í daglega lífinu, rusl og hreinlæti, handverk og neyslumenningu, hús og garða, heimilið, borgarlandslag, söfn og sýningar. Um leið kynnast nemendur ýmsum kenningum og sjónarhornum sem leggja t.a.m. áherslu á mannslíkamann, kyngervi, neyslu, rými og stað.

X

Norræn trú (ÞJÓ437G)

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag:
Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

X

Samfélags- og nýmiðlar (FÉL443G)

Námskeiðið er helgað hinum svofelldu samfélagsmiðlum (Facebook, Twitter, Snapchat o.s.frv) sem hafa á umliðnum árum, og það á fremur stuttu tímabili, markað djúp spor í sögu fjölmiðla og á margan hátt breytt eðli og eigindum fjölmiðlunar (og margir vilja líta svo á þessi fyrirbæri séu ekki eiginlegir fjölmiðlar). Sérstaklega verður litið til þeirra rullu sem þessir gagnvirku samfélagsmiðlar spila í nútímanum, bæði á makróstigi (stofnanir, eignarhald) og míkróstigi (samskipti einstaklinga og hópa). Áhrif þessara miðla á daglegt líf; samskipti, menningarneyslu, pólitík o.fl eru óumdeild og litið verður til nýjustu rannsókna á þessu sviði.

ATH. Tímum verður einnig streymt og þeir teknir upp.

X

Hugarflug norðursins (ÞJÓ211G)

(Kennt á ensku, en nemendur sem þess óska geta skilað verkefnum á íslensku)

Both fixed and relative, lived and imagined, the North has been a reservoir of imaginary potential. In this potentiality, modern subjects -- local and distant -- might regenerate and reinvigorate. The North contains apparent contradictions: beautiful and terrifying, invigorating and deadly. The imagery of such an imagined and real north, read through history, folklore, literature, film, is the subject of this course. Comparative, interdisciplinary, and multi-sited, our investigations focus on the ways in which the construction of the North has been a contested field representing different agendas and offering divergent outcomes.

Teacher of the course: JoAnn Conrad

X

Kyngervi, sögur og siðir (ÞJÓ021M)

The field of Folklore, emerging out of the phenomena collectively referred to as  Modernity, has a complicated and problematic relationship with gender, both in the material that circulates and the subsequent academic treatment of that material. This seminar combines theoretical perspectives from Gender Studies and Folkloristics to better understand the interconnectedness of popular cultural forms, analyses, and the operations of power, specifically gender relations. Beginning with a feminist critique of Folkloristics from within (a historical reference point), we will examine more recent work on the relationship between gender and genre, between the empowering acts of ordinary rituals (so-called women‘s genres), and how the old, debunked Nature/Culture divide, in which women‘s genres were debased and denigrated, may, looked at from a different perspective, suggest alternate approaches to some contemporary global issues.

Teacher of the course: JoAnn Conrad

X

Geðheilsufélagsfræði (FÉL439G)

Raktar eru félagslegar skýringar á geðrænum vandamálum og þeim beitt til að útskýra samsetningu og útbreiðslu geðrænna vandamála meðal aldurshópa, kynja, hjúskaparhópa og stétta. Fjallað er um aðstæður geðsjúkra og samskipti þeirra við fjölskyldumeðlimi og geðheilbrigðisstéttir. Munur á notkun geðheilbrigðisþjónustu milli kynja, hjúskaparhópa og stétta er rakinn og skýrður. Loks er greint frá skipan og árangri geðheilbrigðisþjónustunnar.

X

Safn og samfélag: Sirkus dauðans? (SAF603M)

Fjallað verður um samfélagslegt hlutverk safna út frá margvíslegum sjónarhornum: efnahagslegum, pólitískum, menningarlegum, félagslegum og síðast en ekki síst alþjóðlegum. Fjallað verður meðal annars um hlutverk safna í hugmyndinni um þjóð, lagalegt umhverfi safna, rekstrarform, staða og hlutverk þjóðarsafna, safna í eigu sveitarfélaga, félagasamtaka og einkafyrirtækja, fjármögnun safnastarfs, stefna yfirvalda í málefnum safna, söfn og mannréttindi, söfn og áföll (trauma), kynjahugmyndir og fleira. Í námskeiðinu er einnig hugað að möguleikum safna á að virkja fólk og samfélög til þátttöku í starfsemi þeirra eins og söfnun, heimildaöflun, sýningarstjórnun, sýningargerð og annarri miðlun. Skoðuð verða innlend og erlend dæmi. Eftir því sem því verður komið við, eru farnar ein til tvær vettvangsferðir. Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi.

X

Tækni og samfélag: Frelsi og fjötrar upplýsingasamfélagsins (FÉL263G)

Eftirlitsþjóðfélagið (surveillance society) og áhættuþjóðfélagið (risk society) eru hugtök sem verða æ meira áberandi í félagsfræði. Að auki er vaxandi áhugi á að skilja hvernig ný tækni hefur mótandi áhrif á þjóðfélagið, fyrirkomulag vinnu, samskipti fólks, félagsauð (social capital) og lagskiptingu samfélagsins (social sorting). Kenningar og skrif fræðimanna á borð við Manuel Castells, Bruno Latour,  Ursula Huws, David Lyon, Juliet Webster, Kristie Ball og  Kevin Haggerty verða kynntar til sögunnar.  Hryðjuverkin 11. september 2001 mörkuðu ákveðin vatnaskil varðandi eftirlitsþjóðfélagið. Miklum fjármunum er nú varið  í tækni sem hægt er að nota til að fylgjast með fólki í leik og í starfi og hugmyndir um meinta óvini ríkisins og ýmissa skipulagsheilda taka á sig nýjar myndir. Krafan um aukin afköst og harðari samkeppni milli fyrirtækja hefur leitt til þess að sams konar tækni er í æ ríkari mæli notuð til að fylgjast með starfsmönnum, afköstum þeirra og vinnuhegðun. Áhrifin á persónuvernd eru margbreytileg og benda bæði í átt til aukins frelsis og fjötra. Samspil fjölskyldu og atvinnulífs verður í óljósara, sem og mörkin á milli hins efnislega og hugræna. Rýmið hefur fengið nýja merkingu, sem og líkaminn. Þá hafa nýjar tegundir samfélagsmiðla og netsamfélaga einnig kallað fram ákveðið form eftirlits sem fræðunum er kallað social surveillance – eða félagslegt eftirlit.  

Markmið námskeiðsins er að greina rannsóknir og kenningar um þau margvíslegu og mótsagnarkenndu áhrif sem upplýsinga- og tölvutæknin hefur á einstaklinga og samfélög.  Nemendur kryfja valda texta sem fást við ofannefnda umræðu og kynna sér erlendar og innlendar rannsóknir á sviðinu.

X

Sjónrænar rannsóknaraðferðir (FOM001M)

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist aðferðarfræðilega þekkingu, skilning og verklega færni til að greina myndir og önnur sjónræn rannsóknargögn (ljósmyndir, kvikmyndir, teikningar, auglýsingar, netmiðla, o.s.frv.). Farið verður í ýmsar aðferðir við greiningu á sjónrænu efni og hugað verður að sjónrænum gagnasöfnum og vinnu með þau. Nemendur fá þjálfun í því að kynna sér og leggja sjálfstætt mat á fyrirliggjandi rannsóknir. Námskeiðið byggist upp á hagnýtum verkefnum, þar sem nemendur undirbúa og hanna rannsóknaáætlanir, afla gagna og spreyta sig á greiningu þeirra. Námskeiðið er þverfaglegt og hentar nemendum á hug- og félagsvísindasviði, sem og öðrum sviðum.

X

Ómenning: Frá postulínshundum til pönkara (ÞJÓ445G)

Í námskeiðinu er rýnt í ýmis dæmi frá nítjándu öld til samtímans um „ómenningu“ allt frá áliti Jónasar Hallgrímssonar á rímum og Jónasar frá Hriflu á amerískum reyfurum og klessumálverkum til samtímaumræðna um graffítí, tölvuleiki og tónlistarmyndbönd. Fjallað er um hugmyndir, hegðun og menningarafurðir sem taldar eru hafa verið skaðvaldar í íslenskri menningu eða ógnað á einhvern hátt heilbrigðu menningarlífi. Þannig er meðal annars staðnæmst við andúðina á djassi, rokki og atómskáldskap og fjallað um eðli þeirrar ógnana sem talið var stafa af slíkum fyrirbærum. Samhengi samfélagslegs valds og menningar er tekið til rækilegrar skoðunar og spurt hverjir hafi skilgreint ómenningu, með hvaða aðferðum og í hvaða tilgangi.

Spurt er hvort ógnvaldarnir eigi eitthvað sameiginlegt og hvort skilgreining þeirra sé háð hagsmunum, hugsjónum og siðferðisviðmiðum sem tekið hafa breytingum í tímans rás. Skoðað er að hvaða leyti hugmyndir um ómenningu sem andhverfu íslenskrar menningar hafa átt þátt í að móta hana og skilgreina:

Hvaða þátt hafa hugmyndir um hið menningarlega og viðmið um siðmenningu átt í að marka viðteknar hugmyndir um íslenska menningu? Að hvaða leyti hefur íslensk menning mótast í viðnámi gegn erlendri fjöldamenningu sem meðal annars hefur verið álitin birtast í gervi danskrar kjólatísku og amerískra sápuópera?

X

Ójöfnuður: Efnahagur, kyn og minnihlutahópar (FÉL264G)

Ójöfnuður hefur löngum verið eitt meginhugtak félagsfræðinnar, enda hefur hún mikið fjallað um hvernig gæðum í samfélaginu er skipt og með hvaða afleiðingum. Lengi var talið að Ísland væri tiltölulega jafnt samfélag, en endurskoðun á fortíðinni hefur leitt í ljós að ójöfnuður hefur verið meiri en við höfum viljað viðurkenna í gegnum tíðina. Það sem er kannski mikilvægara er að efnahagslegur ójöfnuður hefur verið breytilegur til lengri tíma og frá tíunda áratugnum til allra síðustu ára hafa orðið miklar sveiflur í skiptingu tekna, eigna og fjárhagsþrenginga. Félagsfræðin hefur víða nálgun á birtingarform ójafnaðar í samfélaginu, til dæmis út frá kyni, aldri, þjóðerni, kynþætti og kynhneigð. 

Í þessu námskeiði munum við skoða helstu kenningar og rannsóknir félagsfræðinnar um ójöfnuð og setja þær í íslenskt samhengi. Við munum velta fyrir okkur hvers konar ójöfnuður er til staðar í samfélaginu og hvort ákveðnar tegundir ójöfnuðar eigi eftir að skipta meira máli í framtíðinni, meðal annars út frá breytingum í samfélagsumhverfinu og í samsetningu mannfjöldans. Að auki munum við skoða afleiðingar ójöfnuðar á líf einstaklinga, til dæmis varðandi heilsu þeirra, völd, afkomu og þátttöku í samfélaginu.

X

Félagsfræði frávikshegðunar (FÉL262G)

Viðfangsefnið í námskeiðinu eru samskiptakenningar í félagsfræði (Interactionism, Phenomenology og Ethnomethodology) eða svokallaðar míkrókenningar. Farið verður í fræðilegan grundvöll sjónarhornsins og hefðbundna vísindahyggju(positivism/empirism). Dæmi verða tekin úr veruleika samtímans um útfærslu þessara sjónarhorna. Áhersla verður lögð á samskipti, heimsmynd, sögulegar kringumstæður, merkingu/túlkun, vald/hagsmuni og sérstaklega á tilhneigingu til sjúkdómsvæðingar á hegðan sem brýtur í bága við viðmið samfélagsins.

X

Kommon sens? - Mannfræði skynjunar og skynhátta (MAN319M)

Í þessu námskeiði er ætlunin að fjalla um menningarlegt afstæði skynjunar. Miðlægt í þeirri umfjöllun verður hugtakið skynháttur (mode of perception), en það vísar til þeirrar sérstöku áherslu í skynjun sem ríkjandi er í menningarsamfélagi. Meðal annars verður fjallað um sjónrænt fólk og hljóðrænt og um margvíslega möguleika lyktar, bragðs og snertingar í menningarlegu tilliti. Kynntar verða helstu kenningar um skynjun sem mannfræðingar hafa leitað í en námskeiðið verður jafnframt að stórum hluta verklegt og tilraunir munu gerðar með skynjun nemenda á hinum ýmsu fyrirbærum tilverunnar.

Markmið: Að nemendur geri sér grein fyrir félagslegri mótun skynjunar og þá um leið afstæði hennar.

X

Mannfræði og hlýnun jarðar (MAN446G)

Í námskeiðinu verða loftslagsbreytingar af mannavöldum skoðaðar sem félags- og menningarlegt fyrirbæri. Litið verður til mannfræðilegra kenninga sem byggja á og kenna sig við vistfræði um leið og nemendur kynnast skrifum um hlýnun jarðar innan mannfræðinnar og annarra skyldra fræðigreina. Áhersla verður lögð á mannfræðilegan skilning á stjórnmálum þar sem nemendur fá tækifæri til þess að takast á við hugtök líkt og loftslagsréttlæti, stjórnun, ábyrgð og hugsjónir í samhengi mannaldar og loftslagspólitíkur. Snert verður á hinum ýmsu hliðum loftslagsmála frá samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda til varna gegn loftslagsvá, frá alþjóðasamningum til neyslusiðferðis.

X

Stríðsátök og friðarferli (MAN602M)

Í námskeiðinu verður gefið yfirlit yfir helstu kenningar um vopnuð átök, fræðilegar skilgreiningar á viðeigandi hugtökum og aðferðafræðilegar nálganir. Nýlegar rannsóknir mannfræðinnar á viðfangsefninu verða kynntar þar sem fjallað er um aðkomu mismunandi hópa fólks að vopnuðum átökum og afleiðingum átakanna. Einstök átakasvæði verða tekin til skoðunar þar sem greindir verða áhrifaþættir og mögulegar friðarlausnir.

X

Líffræðileg mannfræði (MAN004G)

Hér er fjallað ítarlega um afmörkuð viðfangsefni líffræðilegrar mannfræði sem kynnt voru í námskeiðinu Inngangi að Mannfræði II. Áhersla er lög á umfjöllun um landfræðilegt, vistfræðilegt og félagslegt samhengi í þróunarsögu manntegunda. Fjallað er um ólíkar tilgátur um uppruna Homo sapiens með hliðsjón af beinum og öðrum fornleifum. Kynntar eru erfðarannsóknir sem varpa ljósi á uppruna Homo sapiens, útbreiðslusögu tegundarinnar og skyldleika hennar við aðrar núlifandi og útdauðar tegundir. Þar á meðal er fjallað um einangrun og greiningu erfðaefnis úr fornum líkamsleifum (ancient DNA). Rætt er um hvernig samanburðarrannsóknir á sviði málvísinda geta aukið þekkingu á útbreiðslusögu mannkynsins. Að lokum er fjallað um kenningar um uppruna menningar og félagslegs atferlis og að hve miklu leyti atferli mannkyns í nútíð er mótað af þróunarsögu manntegunda á fornsteinöld.

X

Trú og töfrar (MAN329G)

Markmið námskeiðsins er að kynna hugmyndir og kenningar í mannfræði um trúarbrögð. Fjallað er sögulega um hugmyndir í mannfræði um þessi efni og hugmyndir og kenningar þær sem fram hafa komið kynntar. Efnislega er í námskeiðinu einkum fjallað um trú, töfra og galdur.

X

Börn og barnæska (MAN437G)

Markmið námskeiðsins er að kynna rannsóknir á börnum. Kynntar verða kenningalegrar og aðferðafræðilegar nálganir við rannsóknir á börnum. Fjallað verður um menningabundnar hugmyndir um börn, stöðu þeirra í samfélaginu og velferð. Rannsóknir sem taka mið af sjónarhóli barna og sjá börn sem virka þátttakendur verða sérstaklega ræddar.

X

Verkefni í mannfræði (MAN429G)

Nemandi leitar að fyrra bragði til kennara og óskar eftir leiðsögn í viðkomandi verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennurum og nemendum hverju sinni með tilliti til þeirra áhugasviða sem fram koma hjá einstökum nemendum. Einnig geta nemendur tengt verkefni einstökum námskeiðum.

 Það eru eingöngu kennarar í námsbraut í mannfræði sem sinna leiðbeiningu í þessum verkefni.

Vinsamlega athugið að einungis er heimilt að taka eitt verkefni á námsferli sínum.

X

Fjölskyldutengsl (MAN063G)

Kynning á umræðu um sifjatengsl í mannfræði. Sú umræða á sér sérstæða sögu sem tengist hvoru tveggja þróun kenningalegra viðmiða í mannfræði og breytingum sem hafa orðið í samfélögum hvað varðar viðhorfa til kyngervis og persónulegs frelsis. Megin áhersla er lögð á að skoða hinar ólíku myndbirtingar fjölskyldutengsla í samtímanum að undangenginni stuttu sögulegu yfirliti.

X

Verkefni í mannfræði: Sjálfboðastarf (MAN424G)

Markmið sérverkefnisins er að nemendur kynnist og taki þátt í sjálfboðastarfi hjá félagasamtökum sem tengjast hjálparstarfi. Sjálfboðaverkefni eru valin í samráði við umsjónaraðila námskeiðsins. Nemendur skila skýrslu um starfið í lok misseris þar sem þeir greina frá því hvers konar starf var unnið og hvernig það hafi gagnast þeim sem nemendum í mannfræði.

Ætlast er til að nemendur skili 40 stunda vinnu.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum Námsleiðin í Kennsluskrá

Hvað segja nemendur?

Hrafnhildur Erla Eiríksdóttir
Sara Diljá Sigurðardóttir
Hólmfríður María Ragnhildardóttir
Hrafnhildur Erla Eiríksdóttir
Mannfræði - BA nám

Ég endaði í mannfræði eftir að hafa prófað mig áfram á hinum ýmsu sviðum og ekki fundið mig. Ég hafði verið með mannfræði á bakvið eyrað þar sem mér fannst fagið áhugavert og sé ég alls ekki eftir að hafa skráð mig. Það sem mér líkar við mannfræði er hversu vítt sviðið er og býður það upp á ýmsar leiðir sem hægt er að taka í framhaldi. Deildin er lítill en mér finnst það kostur þar sem þú færð tækifæri til að kynnast nemendum vel og það býður upp á persónulegri samskipti við kennara.

Sara Diljá Sigurðardóttir
Mannfræði - BA nám

Mannfræði er mjög fjölbreytt og skemmtilegt nám þar sem menning, maðurinn og samfélagið er í miðpunkti. Kennslan er persónuleg þar sem kennarar og nemendur vinna oft saman og létt er að nálgast aðstoð hjá kennurum eða eldri nemendum. Námið er fullkomið fyrir þá sem vilja opna sýn sína á heiminn og öðlast fjölbreytta þekkingu á hinum ýmsu málefnum. Ég mæli með mannfræði við Háskóla Íslands fyrir alla sem vilja persónulegt og skemmtilegt nám sem að snertir á því sem er að gerast daglega í heiminum og fyrir þá sem vilja læra í skemmtilegu og persónulegu umhverfi. 

Hólmfríður María Ragnhildardóttir
Mannfræði - BA nám

Ég valdi mannfræði fyrst og fremst vegna þess hve fjölbreyttar námsleiðir er hægt að velja innan hennar en mannfræðin fjallar um alla mögulega kima mannlegs lífs. Þetta hentar mér afar vel þar sem ég er með breitt áhugasvið og langaði því ekki að takmarka mig við eitt viðfangsefni þegar ég hóf háskólanám. BA gráða úr mannfræði getur því leitt mann hvert sem er og heldur mörgum möguleikum opnum. Auk þess er mannfræðideildin ekki mjög stór svo samskipti við kennara eru afar persónuleg og það skapast mikil bekkjarstemning meðal nemanda sem er mikill kostur að mínu mati.

Hafðu samband

Nemendaþjónusta Félagsvísindasviðs er á
Þjónustutorgi í Gimli
Netfang: nemFVS@hi.is

Sæmundargötu 10, 102 Reykjavík
Opið virka daga frá 9 - 15
Sími: 525 4500

Bóka viðtal við nemendaþjónustu Félagsvísindasviðs

""

Hjálplegt efni

Ertu með fleiri spurningar? Hér finnurðu svör við ýmsum þeirra og upplýsingar um ýmislegt annað sem gott er að hafa í huga þegar þú velur nám.