Bókmenntaritgerðir (ABF103G)

Fjallað verður um ýmsar gerðir bókmennta- og kvikmyndaritgerða (allt frá fræðilegum ritgerðum til ritdóma, ádeilugreina og pistla). Nemendur hljóta þjálfun í hinum ýmsu þáttum ritgerðasmíðar: afmörkun viðfangsefnis, hugmyndaúrvinnslu, byggingu, röksemdafærslu, tilvísunum, heimildanotkun og frágangi. Kannað verður hvers konar orðræða liggur til grundvallar mismunandi ritgerðum, hver hinn innbyggði lesandi er og hvers konar almennri eða fræðilegri umræðu ritgerðin tengist. Nemendur eru hvattir til að taka námskeiðið á fyrsta námsári.

Aðferðir og hugtök (ABF104G)

Aðferðir og hugtök Viðfangsefni Þetta er inngangsnámskeið og myndar grundvöll annars náms í almennri bókmenntafræði. Markmið þess er að kynna nemendum helstu bókmenntafræðileg hugtök og undirstöðuatriði í aðferðafræði og veita þeim nokkra þjálfun í textagreiningu. Regluleg tímasókn er áskilin. Vinnulag Námsefnið verður kynnt í fyrirlestrum kennara og úthendum nemenda, en vinna í námskeiðinu krefst virkrar þátttöku nemenda í formi lesturs, verkefnavinnu, ritgerðar og umræðna. Námsmat Námsmat byggist á skriflegu lokaprófi (50%) og tveimur verkefnum sem dreifð eru á misserið (25% og 25%).

„Treystu engum“: Um samsæriskenningar í dægurmenningu 20. aldarinnar (ABF335G)

Samsæriskenningar, allt frá hversdagslegum til mun hættulegri, hafa sífellt meiri og ógnvænlegri áhrif á nútímasamfélag. Gagnrýnin á samsæriskenningar er vel þekkt – en hvað ef við hugsum nútíma samsæriskenningar minna sem afurð „falsfrétta“ eða „fjölmiðlaneyslu“ sem „brjálaðir“ og/eða „fáfróðir“ einstaklingar neyta, og meira sem sérstakt frásagnarform í dægurmenningu? Nútíma samsæriskenningar eiga rætur sínar að rekja til 19. aldar og þróuðust samhliða uppgangi bókmenntagreina á 19. og snemma á 20. öld. Þær byrja svo að taka á sig skýrari mynd á síðari áratugum 20. aldar og halda áfram að þróast allt til dagsins í dag, ýktar af ört breytilegu fjölmiðlaumhverfi okkar og viðvarandi samfélagskreppum.  Í þessu námskeiði munum við greina ýmsar skáldsögur, kvikmyndir og sjónvarpsþætti sem taka samsæriskenninguna fyrir og spyrja hvers vegna og hvernig samsæri kemur fram sem form til að skilja heiminn á ákveðnum sögulegum tímum. Athygli verður beint að muninum (og samræminu) á bókmenntaformi og kvikmyndamáli, sem og að aðskildum tímabilum samsæriskenninga í kvikmyndum og bókmenntum (spennumyndir frá New Hollywood eftir Watergate-hneykslið, spjallborð á netinu á níunda og tíunda áratugnum, stafræn UFO-menning o.s.frv.).

Jane Austen í samtímanum (ABF322G)

Í námskeiðinu verður rýnt í menningarfræðilega höfundarvirkni Austen og hinn svokallaði Austen-iðnaður í samtímanum kynntur fyrir nemendum. Sérstaklega verður skoðað hvernig skáldsögur Austen eru endurritaðar innan þriggja bókmenntagreina, sem löngum hafa verið tengdar konum, þ.e. í ástarsögum, skvísusögum og sjálfshjálparritum – og svo hvernig gríðarlegar vinsældir greinanna þriggja hafa endurmótað höfundarvirkni skáldkonunnar og ímynd hennar. Einnig verða til umræðu kvikmyndir og sjónvarpsþáttaraðir byggðar á verkum skáldkonunnar og lífi hennar. Leitast verður við að svara spurningum sem hverfast um stöðu kvenna í póstfemínískri neyslumenningu, varpað ljósi á Darcy-æði samtímans auk þess að skoða hlutverk Jane Austen innan frásagnanna sem lífsgúru, leiðbeinanda og kennslukonu.

Bókmenntir innflytjenda (ABF324G)

Í námskeiðinu verður fjallað um bókmenntir innflytjenda frá ólíkum heimshornum. Litið verður til fjölbreyttra bókmenntaforma; skáldsagna, ljóða, sjálfsævisagna og endurminninga innflytjenda frá ýmsum löndum og á ýmsum tímum. Markmiðið er að kanna menningarlega orðræðu, sögulega þróun, byggingu, og bókmenntategundir sem endurspegla fólksflutninga í áranna rás þó með sérstaka áherslu á samtímann. Þá verður litið á mismunandi hugmyndir um sjálfið, stöðu minnihluta gagnvart fjöldanum og áherslu á landslagslýsingar, borg og náttúru. Athyglinni verður einnig beint að endurteknum þemum í textunum á borð við hugmyndir um fyrirheitna landið, um átök gamla og nýja heimsins og hlutverk tungumáls í myndun sjálfsmyndar og aðlögun að nýjum háttum. Lesnir verða frumtextar og fræðigreinar um þessi efni.

Bókmenntasaga (ABF210G)

Í þessu námskeiði er veitt yfirsýn yfir bókmenntasögu síðustu 4000 ára með lestri valinna meistaraverka frá Afríku, Asíu og Evrópu. Verkin verða lesin í íslenskum þýðingum. 

Menningarheimar (TÁK204G)

Þverfaglegt inngangsnámskeið þar sem efnt er til samræðu milli fræðasviða námsbrautarinnar, þ.e. bókmenntafræði, kvikmyndafræði, kynjafræði, listfræði, málvísinda, menningarfræði, táknmálsfræði og þýðingafræði. Birtu verður brugðið á alþjóðlegar hræringar í hugvísindum á liðnum áratugum en jafnframt rýnt í tengsl fræða og heimsmyndar. Fjallað verður um táknfræði tungumálsins og m.a. spurt hvort það geti talist grundvöllur annarra táknkerfa. Spurst verður fyrir um tengsl og "sambúð" mismunandi tungumála og málheima. Er hægt að þýða á milli allra mál- og menningarheima? Hvað geta aðstæður heyrnarlausra sagt okkur um tengsl málheima? Hvað er fjölmenning? Hvernig tengjast talað mál, lesmál og sjónmenning í samfélaginu? Í hverju felst menningarlæsi? Hugað verður að bókmenntum, myndlist, kvikmyndum og öðru myndefni í þjóðlegu og alþjóðlegu samhengi og kannað hvernig þessi táknkerfi vinna með mörkin milli kynja, kynþátta, stétta, menningarhópa, þjóða og heimshluta. Lesið verður ýmiskonar fræðilegt efni og skáldverk, könnuð myndverk og kvikmyndir, en viðfangsefnin verða einnig sótt í fjölmiðla og það sem er á seyði í samtímanum. Námsmat felst í fjórum verkefnum á misserinu og skriflegu lokaprófi.

Forngrískar bókmenntir (ABF201G)

Námskeiðinu er ætlað að veita yfirlit yfir bókmenntir Forngrikkja með lestri valinna öndvegisrita af ýmsu tagi allt frá Hómerskviðum til forngrískra skáldsagna frá tímum hins tvítyngda rómverska heimsveldis. Lesnar verða íslenskar þýðingar ef til eru. Námsmat byggir á prófum og ritgerð.

Íslensk bókmenntasaga til 1900 (ÍSL205G)

Yfirlit yfir íslenska bókmenntasögu frá öndverðu til loka 19. aldar. Lögð verður áhersla á að setja hræringar og nýjungar í íslenskum bókmenntum í samhengi við alþjóðlega strauma í bókmenntum álfunnar.

Rússneskar bókmenntir (ABF214G)

Í námskeiðinu verða lesin verk eftir nokkra rússneska höfunda höfunda19. og 20. aldar. Fjallað verður um strauma og stefnur í rússneskum bókmenntum og samfélagið sem þær urðu til í. Þá verður kannað hvernig samband rithöfunda við valdið er á hverjum tíma, ritskoðun og áhrif bókmenntanna. Málverk og kvikmyndir sem tengjast verkunum verða einnig skoðuð eftir því sem tilefni er til. Kennslan byggir á fyrirlestrum og umræðum.

Þýskar bókmenntir (ABF308G)

Í námskeiðinu verður fjallað um bókmenntir á þýsku málsvæði frá síðari hluta 18. aldar fram til fyrri hluta 20. aldar og leitast við að ná yfirsýn um helstu strauma tímabilsins, frá rómantík til sósíalrealisma. Í námskeiðinu verða m.a. lesin verk eftir Goethe, Novalis, Fontane, Rilke, Mann og Seghers. Í forgrunni verður skáldsagnagerð tímabilsins en einnig verða lesnar valdar smásögur, ritgerðir og ljóð, auk fræðigreina um efnið.

Stefnur í bókmenntafræði (ABF305G)

Sögulegt yfirlit yfir þróun bókmenntafræði á 20. og 21. öld. Auk fyrirlestra þar sem fjallað er um valdar lykilkenningar er gert ráð fyrir umræðutímum þar sem nemendur æfast í að beita ólíkum nálgunarleiðum á bókmenntatexta.

„Treystu engum“: Um samsæriskenningar í dægurmenningu 20. aldarinnar (ABF335G)

Samsæriskenningar, allt frá hversdagslegum til mun hættulegri, hafa sífellt meiri og ógnvænlegri áhrif á nútímasamfélag. Gagnrýnin á samsæriskenningar er vel þekkt – en hvað ef við hugsum nútíma samsæriskenningar minna sem afurð „falsfrétta“ eða „fjölmiðlaneyslu“ sem „brjálaðir“ og/eða „fáfróðir“ einstaklingar neyta, og meira sem sérstakt frásagnarform í dægurmenningu? Nútíma samsæriskenningar eiga rætur sínar að rekja til 19. aldar og þróuðust samhliða uppgangi bókmenntagreina á 19. og snemma á 20. öld. Þær byrja svo að taka á sig skýrari mynd á síðari áratugum 20. aldar og halda áfram að þróast allt til dagsins í dag, ýktar af ört breytilegu fjölmiðlaumhverfi okkar og viðvarandi samfélagskreppum.  Í þessu námskeiði munum við greina ýmsar skáldsögur, kvikmyndir og sjónvarpsþætti sem taka samsæriskenninguna fyrir og spyrja hvers vegna og hvernig samsæri kemur fram sem form til að skilja heiminn á ákveðnum sögulegum tímum. Athygli verður beint að muninum (og samræminu) á bókmenntaformi og kvikmyndamáli, sem og að aðskildum tímabilum samsæriskenninga í kvikmyndum og bókmenntum (spennumyndir frá New Hollywood eftir Watergate-hneykslið, spjallborð á netinu á níunda og tíunda áratugnum, stafræn UFO-menning o.s.frv.).

Jane Austen í samtímanum (ABF322G)

Í námskeiðinu verður rýnt í menningarfræðilega höfundarvirkni Austen og hinn svokallaði Austen-iðnaður í samtímanum kynntur fyrir nemendum. Sérstaklega verður skoðað hvernig skáldsögur Austen eru endurritaðar innan þriggja bókmenntagreina, sem löngum hafa verið tengdar konum, þ.e. í ástarsögum, skvísusögum og sjálfshjálparritum – og svo hvernig gríðarlegar vinsældir greinanna þriggja hafa endurmótað höfundarvirkni skáldkonunnar og ímynd hennar. Einnig verða til umræðu kvikmyndir og sjónvarpsþáttaraðir byggðar á verkum skáldkonunnar og lífi hennar. Leitast verður við að svara spurningum sem hverfast um stöðu kvenna í póstfemínískri neyslumenningu, varpað ljósi á Darcy-æði samtímans auk þess að skoða hlutverk Jane Austen innan frásagnanna sem lífsgúru, leiðbeinanda og kennslukonu.

Bókmenntir innflytjenda (ABF324G)

Í námskeiðinu verður fjallað um bókmenntir innflytjenda frá ólíkum heimshornum. Litið verður til fjölbreyttra bókmenntaforma; skáldsagna, ljóða, sjálfsævisagna og endurminninga innflytjenda frá ýmsum löndum og á ýmsum tímum. Markmiðið er að kanna menningarlega orðræðu, sögulega þróun, byggingu, og bókmenntategundir sem endurspegla fólksflutninga í áranna rás þó með sérstaka áherslu á samtímann. Þá verður litið á mismunandi hugmyndir um sjálfið, stöðu minnihluta gagnvart fjöldanum og áherslu á landslagslýsingar, borg og náttúru. Athyglinni verður einnig beint að endurteknum þemum í textunum á borð við hugmyndir um fyrirheitna landið, um átök gamla og nýja heimsins og hlutverk tungumáls í myndun sjálfsmyndar og aðlögun að nýjum háttum. Lesnir verða frumtextar og fræðigreinar um þessi efni.

Leikhús nútímans (ABF502M)

Á námskeiðinu verður fjallað um frumkvöðla í leiklist og leikritun í Evrópu og Bandaríkjunum allt frá risi natúralisma og raunsæis á nítjándu öld. Þaðan liggur leiðin um táknsæi, súrrealisma og dada snemma á tuttugustu öld til leikhúss fáránleikans um miðbik hennar og loks til póstmódernísks leikhúss samtímans. Sérstök grein verður gerð fyrir leiklistarkenningum Konstantíns Staníslavskíj, Vsevolods Mejerhold, Bertolts Brecht, Antonins Artaud, Eugene Ionesco, Jerzy Grotowski og Peters Brook - og leikhúsi Samuels Beckett, Tadeusz Kantor og Roberts Wilson verða gerð nokkur skil. Rakið verður hvernig verk leikskálda frá ákveðnum tímabilum tengjast breyttri sýn á hlutverk leiklistarinnar og aðferðir leikhússins og lesin valin leikrit til þess að bregða á það frekara ljósi.

Forngrískar bókmenntir (ABF201G)

Námskeiðinu er ætlað að veita yfirlit yfir bókmenntir Forngrikkja með lestri valinna öndvegisrita af ýmsu tagi allt frá Hómerskviðum til forngrískra skáldsagna frá tímum hins tvítyngda rómverska heimsveldis. Lesnar verða íslenskar þýðingar ef til eru. Námsmat byggir á prófum og ritgerð.

Íslensk bókmenntasaga til 1900 (ÍSL205G)

Yfirlit yfir íslenska bókmenntasögu frá öndverðu til loka 19. aldar. Lögð verður áhersla á að setja hræringar og nýjungar í íslenskum bókmenntum í samhengi við alþjóðlega strauma í bókmenntum álfunnar.

Rússneskar bókmenntir (ABF214G)

Í námskeiðinu verða lesin verk eftir nokkra rússneska höfunda höfunda19. og 20. aldar. Fjallað verður um strauma og stefnur í rússneskum bókmenntum og samfélagið sem þær urðu til í. Þá verður kannað hvernig samband rithöfunda við valdið er á hverjum tíma, ritskoðun og áhrif bókmenntanna. Málverk og kvikmyndir sem tengjast verkunum verða einnig skoðuð eftir því sem tilefni er til. Kennslan byggir á fyrirlestrum og umræðum.

Þýskar bókmenntir (ABF308G)

Í námskeiðinu verður fjallað um bókmenntir á þýsku málsvæði frá síðari hluta 18. aldar fram til fyrri hluta 20. aldar og leitast við að ná yfirsýn um helstu strauma tímabilsins, frá rómantík til sósíalrealisma. Í námskeiðinu verða m.a. lesin verk eftir Goethe, Novalis, Fontane, Rilke, Mann og Seghers. Í forgrunni verður skáldsagnagerð tímabilsins en einnig verða lesnar valdar smásögur, ritgerðir og ljóð, auk fræðigreina um efnið.

Reiði í bókmenntum og listum (ABF814M)

Reiði er áberandi hreyfafl og þema í bókmenntum og listum allt frá upphafi vestrænnar menningarhefðar. Reiði er samofin sjálfu eðli frásagnarlistar. Í námskeiðinu skoðum við ýmis dæmi um reiði og setjum í samhengi við kenningar tilfinningafræða. Allt frá reiði Akkillesar til Andrésar Andar. Hverjir mega reiðast? Af hverju eru þeir svona reiðir og hvaða tilgangi þjónar reiði þeirra í menningarsögulegu samhengi. Lesin verða úrval verka og fræðitexta sem fjalla um reiði og reiði sem fyrirbæri. 

BA-ritgerð í almennri bókmenntafræði (ABF261L)

BA-ritgerð er einkum ætlað að þjálfa nemendur í að rannsaka valið viðfangsefni innan sinnar fræðigreinar og gera grein fyrir rannsókn sinni í vönduðum fræðilegum texta. Nemendur skrifa BA-ritgerð um rannsóknarefni að eigin vali í samráði við leiðbeinanda sinn. Umsjónarmaður aðstoðar nemendur við val á leiðbeinanda ef þörf krefur. Nemendur eru hvattir til að funda með leiðbeinanda og leggja fyrstu drög að rannsóknarverkefni áður en BA-ritgerðarmisserið hefst. Lokaritgerð er ætlað að sýna hæfni nemenda til að vinna sjálfstætt og fræðilega, setja fram efni rökrétt og skipulega, vinna úr heimildum, svo og til að nota fræðileg hjálpargögn (t.d. handbækur, orðabækur eða sambærilegar vefsíður).
Nemendur eru hvattir til að notfæra sér þjónustu Ritvers Háskóla Íslands https://ritver.hi.is/is sem býður aðstoð við fræðileg skrif. Í Ritveri geta nemendur pantað viðtalsfund og fengið góð ráð um hvers kyns úrlausnarefni sem tengjast fræðilegum ritgerðum, skýrslum og öðrum skriflegum verkefnum.
Nemendum er bent á að kynna sér viðmið HÍ um notkun gervigreindar https://gervigreind.hi.is/

Sjá nánar um reglur um BA-ritgerðir á Hugvísindasviði:
https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3544

„Treystu engum“: Um samsæriskenningar í dægurmenningu 20. aldarinnar (ABF335G)

Samsæriskenningar, allt frá hversdagslegum til mun hættulegri, hafa sífellt meiri og ógnvænlegri áhrif á nútímasamfélag. Gagnrýnin á samsæriskenningar er vel þekkt – en hvað ef við hugsum nútíma samsæriskenningar minna sem afurð „falsfrétta“ eða „fjölmiðlaneyslu“ sem „brjálaðir“ og/eða „fáfróðir“ einstaklingar neyta, og meira sem sérstakt frásagnarform í dægurmenningu? Nútíma samsæriskenningar eiga rætur sínar að rekja til 19. aldar og þróuðust samhliða uppgangi bókmenntagreina á 19. og snemma á 20. öld. Þær byrja svo að taka á sig skýrari mynd á síðari áratugum 20. aldar og halda áfram að þróast allt til dagsins í dag, ýktar af ört breytilegu fjölmiðlaumhverfi okkar og viðvarandi samfélagskreppum.  Í þessu námskeiði munum við greina ýmsar skáldsögur, kvikmyndir og sjónvarpsþætti sem taka samsæriskenninguna fyrir og spyrja hvers vegna og hvernig samsæri kemur fram sem form til að skilja heiminn á ákveðnum sögulegum tímum. Athygli verður beint að muninum (og samræminu) á bókmenntaformi og kvikmyndamáli, sem og að aðskildum tímabilum samsæriskenninga í kvikmyndum og bókmenntum (spennumyndir frá New Hollywood eftir Watergate-hneykslið, spjallborð á netinu á níunda og tíunda áratugnum, stafræn UFO-menning o.s.frv.).

Jane Austen í samtímanum (ABF322G)

Í námskeiðinu verður rýnt í menningarfræðilega höfundarvirkni Austen og hinn svokallaði Austen-iðnaður í samtímanum kynntur fyrir nemendum. Sérstaklega verður skoðað hvernig skáldsögur Austen eru endurritaðar innan þriggja bókmenntagreina, sem löngum hafa verið tengdar konum, þ.e. í ástarsögum, skvísusögum og sjálfshjálparritum – og svo hvernig gríðarlegar vinsældir greinanna þriggja hafa endurmótað höfundarvirkni skáldkonunnar og ímynd hennar. Einnig verða til umræðu kvikmyndir og sjónvarpsþáttaraðir byggðar á verkum skáldkonunnar og lífi hennar. Leitast verður við að svara spurningum sem hverfast um stöðu kvenna í póstfemínískri neyslumenningu, varpað ljósi á Darcy-æði samtímans auk þess að skoða hlutverk Jane Austen innan frásagnanna sem lífsgúru, leiðbeinanda og kennslukonu.

Bókmenntir innflytjenda (ABF324G)

Í námskeiðinu verður fjallað um bókmenntir innflytjenda frá ólíkum heimshornum. Litið verður til fjölbreyttra bókmenntaforma; skáldsagna, ljóða, sjálfsævisagna og endurminninga innflytjenda frá ýmsum löndum og á ýmsum tímum. Markmiðið er að kanna menningarlega orðræðu, sögulega þróun, byggingu, og bókmenntategundir sem endurspegla fólksflutninga í áranna rás þó með sérstaka áherslu á samtímann. Þá verður litið á mismunandi hugmyndir um sjálfið, stöðu minnihluta gagnvart fjöldanum og áherslu á landslagslýsingar, borg og náttúru. Athyglinni verður einnig beint að endurteknum þemum í textunum á borð við hugmyndir um fyrirheitna landið, um átök gamla og nýja heimsins og hlutverk tungumáls í myndun sjálfsmyndar og aðlögun að nýjum háttum. Lesnir verða frumtextar og fræðigreinar um þessi efni.

Leikhús nútímans (ABF502M)

Á námskeiðinu verður fjallað um frumkvöðla í leiklist og leikritun í Evrópu og Bandaríkjunum allt frá risi natúralisma og raunsæis á nítjándu öld. Þaðan liggur leiðin um táknsæi, súrrealisma og dada snemma á tuttugustu öld til leikhúss fáránleikans um miðbik hennar og loks til póstmódernísks leikhúss samtímans. Sérstök grein verður gerð fyrir leiklistarkenningum Konstantíns Staníslavskíj, Vsevolods Mejerhold, Bertolts Brecht, Antonins Artaud, Eugene Ionesco, Jerzy Grotowski og Peters Brook - og leikhúsi Samuels Beckett, Tadeusz Kantor og Roberts Wilson verða gerð nokkur skil. Rakið verður hvernig verk leikskálda frá ákveðnum tímabilum tengjast breyttri sýn á hlutverk leiklistarinnar og aðferðir leikhússins og lesin valin leikrit til þess að bregða á það frekara ljósi.

BA-ritgerð í almennri bókmenntafræði (ABF261L)

BA-ritgerð er einkum ætlað að þjálfa nemendur í að rannsaka valið viðfangsefni innan sinnar fræðigreinar og gera grein fyrir rannsókn sinni í vönduðum fræðilegum texta. Nemendur skrifa BA-ritgerð um rannsóknarefni að eigin vali í samráði við leiðbeinanda sinn. Umsjónarmaður aðstoðar nemendur við val á leiðbeinanda ef þörf krefur. Nemendur eru hvattir til að funda með leiðbeinanda og leggja fyrstu drög að rannsóknarverkefni áður en BA-ritgerðarmisserið hefst. Lokaritgerð er ætlað að sýna hæfni nemenda til að vinna sjálfstætt og fræðilega, setja fram efni rökrétt og skipulega, vinna úr heimildum, svo og til að nota fræðileg hjálpargögn (t.d. handbækur, orðabækur eða sambærilegar vefsíður).
Nemendur eru hvattir til að notfæra sér þjónustu Ritvers Háskóla Íslands https://ritver.hi.is/is sem býður aðstoð við fræðileg skrif. Í Ritveri geta nemendur pantað viðtalsfund og fengið góð ráð um hvers kyns úrlausnarefni sem tengjast fræðilegum ritgerðum, skýrslum og öðrum skriflegum verkefnum.
Nemendum er bent á að kynna sér viðmið HÍ um notkun gervigreindar https://gervigreind.hi.is/

Sjá nánar um reglur um BA-ritgerðir á Hugvísindasviði:
https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3544

Forngrískar bókmenntir (ABF201G)

Námskeiðinu er ætlað að veita yfirlit yfir bókmenntir Forngrikkja með lestri valinna öndvegisrita af ýmsu tagi allt frá Hómerskviðum til forngrískra skáldsagna frá tímum hins tvítyngda rómverska heimsveldis. Lesnar verða íslenskar þýðingar ef til eru. Námsmat byggir á prófum og ritgerð.

Íslensk bókmenntasaga til 1900 (ÍSL205G)

Yfirlit yfir íslenska bókmenntasögu frá öndverðu til loka 19. aldar. Lögð verður áhersla á að setja hræringar og nýjungar í íslenskum bókmenntum í samhengi við alþjóðlega strauma í bókmenntum álfunnar.

Rússneskar bókmenntir (ABF214G)

Í námskeiðinu verða lesin verk eftir nokkra rússneska höfunda höfunda19. og 20. aldar. Fjallað verður um strauma og stefnur í rússneskum bókmenntum og samfélagið sem þær urðu til í. Þá verður kannað hvernig samband rithöfunda við valdið er á hverjum tíma, ritskoðun og áhrif bókmenntanna. Málverk og kvikmyndir sem tengjast verkunum verða einnig skoðuð eftir því sem tilefni er til. Kennslan byggir á fyrirlestrum og umræðum.

Þýskar bókmenntir (ABF308G)

Í námskeiðinu verður fjallað um bókmenntir á þýsku málsvæði frá síðari hluta 18. aldar fram til fyrri hluta 20. aldar og leitast við að ná yfirsýn um helstu strauma tímabilsins, frá rómantík til sósíalrealisma. Í námskeiðinu verða m.a. lesin verk eftir Goethe, Novalis, Fontane, Rilke, Mann og Seghers. Í forgrunni verður skáldsagnagerð tímabilsins en einnig verða lesnar valdar smásögur, ritgerðir og ljóð, auk fræðigreina um efnið.

Reiði í bókmenntum og listum (ABF814M)

Reiði er áberandi hreyfafl og þema í bókmenntum og listum allt frá upphafi vestrænnar menningarhefðar. Reiði er samofin sjálfu eðli frásagnarlistar. Í námskeiðinu skoðum við ýmis dæmi um reiði og setjum í samhengi við kenningar tilfinningafræða. Allt frá reiði Akkillesar til Andrésar Andar. Hverjir mega reiðast? Af hverju eru þeir svona reiðir og hvaða tilgangi þjónar reiði þeirra í menningarsögulegu samhengi. Lesin verða úrval verka og fræðitexta sem fjalla um reiði og reiði sem fyrirbæri. 

Ásta Sigurðardóttir og Svava Jakobsdóttir (ÍSL343G)

Í námskeiðinu verður fjallað um verk tveggja merkra skáldkvenna og frumkvöðla í ritun módernískra bókmennta á Íslandi á 20. öld, Ástu Sigurðardóttur (1930–1971) og Svövu Jakobsdóttur (1930–2004). Rætt verður um viðtökur verkanna og bókmenntasögulegt samhengi þeirra, ævi og störf höfundanna og hvernig reynsla þeirra og ímynd birtist í verkunum, sem og áhrif hugmyndastrauma og samfélagsumróts á borð við femínisma og stéttabaráttu. Textar Ástu og Svövu verða bornir saman og athygli beint að tengingum milli höfundarverkanna tveggja og því sem greinir þau að, auk þess sem horft verður til áhrifa þeirra á aðra höfunda og íslenskt bókmenntasvið á 21. öld.

Bókmenntir Mið-Austurlanda (MAF108G)

Yfirgripsmikið námskeið um bókmenntir Mið-Austurlanda. Farið verður yfir bókmenntasögu Mið-Austurlanda, allt frá árdögum ritlistarinnar í Súmer fram til 21. aldar.

Nýttar verða ýmist enskar eða íslenskar þýðingar.

Sagnir, ævintýri og sagnamenn: Þjóðsagnafræði (ÞJÓ104G)

Í námskeiðinu verður þjóðsagnafræði kynnt sem sérstök grein innan þjóðfræðinnar. Fjallað verður um helstu kenningar um uppruna, einkenni og útbreiðslu þjóðsagna, hlutverk þeirra í samfélögum, söfnun, skráningaraðferðir og varðveislu. Meðal fræðimanna sem hér koma við sögu eru Antti Aarne, Inger M. Boberg, Bruno Bettelheim, Linda Dégh, Stith Thompson, Timothy Tangherlini og Alan Dundes. Þá verður gerð grein fyrir helstu flokkum munnmæla og fjallað sérstaklega um formgerð og greiningu þjóðsagna og ævintýra í ljósi helstu kenninga þar um, þ.á m. Algirdas Greimas, Bengts Holbek, Max Lüthis, Axels Olriks og Vladimirs Propps.

Vinnulag
Námið fer einkum fram með lestri nemenda og fyrirlestrum kennara, en einnig með umræðum svo sem kostur er. Hver nemandi heldur auk þess stutta, munnlega framsögn í kennslustund, tekur þátt í umræðuhópi, vinnur verkefni með gerða- eða minnaskrár og skrifar stutta ritgerð um kjörbók.

Íslenskar sagnir, þjóðtrú og samfélag: Sagnahefð, hulduverur og sköpun þjóðarímyndar (ÞJÓ340G)

Í námskeiðinu verður íslensk sagna og þjóðtrúarhefð rannsökuð í ljósi frumheimilda og fræðilegrar umræðu á síðustu árum. Meginviðfangsefnið verður hvernig íslenskar sagnir hafa orðið til, gengið frá manni til manns og lifað og þróast I munnlegri hefð. Rætt verður um samhengi íslenskrar þjóðsagnasöfnunar á 19. og 20. öld og skoðað hvernig Sagnagrunnurinn, kortlagður gagnagrunnur um sagnir þjóðsagnasafnanna, getur nýst sem rannsóknartæki. Þá verður sjónum beint að efnisflokkum íslenskra sagna og fjallað um það hvernig sagnir kortleggja landslag, menningu og náttúru og gefa  innsýn inn í hugmynda- og reynsluheim fólksins sem deildi þeim. Jafnframt verður reynt að meta hvað sagnirnar geta sagt um þjóðtrú á Íslandi og hugað sérstaklega að reynslusögnum (memorat) og heimildagildi þeirra. Nemendur munu einnig kynnast helstu flökkusögnum á Íslandi og því hvernig mismunandi sagnahefðir og þjóðtrú nágrannalandanna setja mark sitt á þær.

Ímynduð samfélög og þjóðmenning: Þjóðir, ímyndir og alþýðuhefðir (ÞJÓ439G)

Námskeiðið fjallar um hvernig sjálfsmyndir og ímyndir af Íslendingum og öðrum þjóðum hafa mótast og hvernig þær vinna með alþýðuhefðir á hverjum stað. Við skoðum íslenskan veruleika og ímyndir í samanburði við reynslu ýmissa grannþjóða og rannsökum hvernig sögur, siðir og minjar skapa þjóðir og móta þær, frá þjóðminjasöfnum til þorrablóta í London; og frá viskídrykkju (í Skotlandi) til víkingasagna (á Norðurlöndum), með viðkomu á Up Helly Aa (á Hjaltlandseyjum) og Ólafsvöku (í Færeyjum); við skoðum hönnunarsýningu (á Grænlandi), norrænar byggðir í Vesturheimi og sendum myndir af öllu saman á samfélagsmiðla.

Við berum niður í kvikmyndum og tónlist, hátíðum, leikjum og skrautsýningum stjórnmálanna. Sérstaklega verður greint hvernig þjóðlegar ímyndir sameina og sundra hópum fólks. Í því samhengi verður horft til kvenna og karla, búsetu (borgar og landsbyggðar), fólksflutninga fyrr og síðar (innfluttra, brottfluttra, heimfluttra), kynþáttahyggju og kynhneigðar. Við rannsökum þessar ímyndir sem hreyfiafl og hugsjón, auðlindir og þrætuepli og skoðum hvernig þeim er beitt í margvíslegu skyni af ólíku fólki á ólíkum stöðum, jafnt af þjóðernispopúlistum sem græningjum, ríkisstofnunum og bönkum, fræðafólki og nemendum.