Skip to main content

Hugmynda- og vísindasaga

Hugmynda- og vísindasaga

Hugvísindasvið

Hugmynda- og vísindasaga

MA gráða – 120 einingar

Hugmynda- og vísindasaga er víðfeðmt fræðasvið sem fæst við sögulega þróun hugmynda um manninn, samfélagið, menningu sem og þróun vísindalegrar þekkingar.

Skipulag náms

X

Kenningar í hugvísindum (FOR709F)

Námskeiðinu er ætlað að breikka og dýpka þekkingu nemenda á kenningum í hugvísindum og að veita þeim innsýn í ólík kennileg sjónarmið og aðferðir sem efst eru á baugi í fræðunum. Í námskeiðinu verða kynntar og ræddar valdar kenningar sem hafa sett mark sitt á fræðilega umræðu í hugvísindum síðustu áratugi, samhliða því sem nemendum verður kennt að beita þeim á eigin rannsóknir.

X

Hugmyndasaga eftir 1750 (SAG706F)

Hugmyndasaga Vesturlanda eftir 1750 er stórbrotin og um margt þversagnakennd. Tímabilið er gjarnan er tengt við upphaf nútímanns með öllu því sem einkennir hann hvað varðar m.a. hugmyndir um þekkingu, stjórnmál, tækniþróun og gildi. Á þessu tímabili hafa fjölmargar hugmyndir, stefnur og straumar tekist á en í námskeiðinu verður sérstökum sjónum beint að arfi upplýsingarinnar. Meðal þeirra hugmynda og hugmyndastrauma sem einkenna tímabilið er skynsmis- og andskynsemishyggja, vísindatrú, framfarahyggja, fortíðarþrá og síðast en ekki síst margskonar hugmyndir um náttúru og menningu. Stjórnmálasaga tímabilsins einkennist af byltingum og hafa fjölmargar hugmyndir tengdar frelsi (einstaklinga, stétta eða hópa) tekist á. Námskeiðinu er ætlað að veita yfirlit yfir nokkra af helstu hugmyndastraumum og stefnum frá upplýsingu og fram að 7. áratug síðustu aldar. Nemendum gefst síðan kostur á að velja þema til að kafa dýpra í og öðlast þannig færni á að rýna í frumtexta frá tímabilinu og lesa þá með sjónarhornum hugmyndasögunnar.

Gefinn verður kostur á fjarnámi í samráði við kennara. 

X

Pútín og misnotkun sögunnar í Rússlandi (SAG506M)

Í námskeiðinu verður farið yfir hugmyndafræðilega þróun í Rússlandi Pútíns allt frá árinu 2000 og fram til dagsins í dag. Horft verður til hruns Sovétríkjanna og samskipta Rússlands við nágrannaríki sín frá þeim tíma. Sérstök áhersla verður lögð á hvernig stjórnvöld hafa endurtúlkað sögu og minni í pólitískum tilgangi jafnt í samfélagslegri umræðu sem í skólakerfinu.  Í námskeiðinu verður einnig fjallað um hvernig þjóðernisleg túlkun rússneskrar menningar í bland við hugmyndir um sérstöðu rússneskrar siðmenningar hefur verið nýtt í því skyni að réttlæta stöðugt harðskeyttari stefnu gagnvart borgaralegu samfélagi, frjálsum félagasamtökum og fjölmiðlum.

X

Siðferðileg álitamál samtímans (HSP723M)

Áleitin siðferðileg úrlausnarefni ofarlega á baugi í nútímasamfélagi eru meginviðfangsefni þessa námskeiðs. Sjónum er beint að möguleikum siðfræðinnar á að takast á við klemmur sem upp koma, jafnt í lífi einstaklinga sem á samfélagsgrundvelli. Val á viðfangsefnum getur breyst milli ára en meðal mögulegra viðfangsefna námskeiðsins má nefna tjáningarfrelsi, stöðu flóttafólks, réttindi dýra, fátækt og ójöfnuð, kynjamisrétti, kynþáttamisrétti, umhverfismál og ýmis álitamál úr heilbrigðiskerfinu. Farið er í tengsl fræðilegrar og hagnýttrar siðfræði. Námskeiðið byggir á fyrirlestrum með ríkri áherslu á virka þátttöku nemenda í umræðum.

X

Afnýlenduvæðing og sjálfstæði – Saga Afríku frá 1945 (SAG605M)

Kennari: Kirk Arden Hoppe, University of Illinois Chicago

Í námskeiðinu verður sjónum beint að því hvernig heimafólk brást við afnýlenduvæðingu, tilkomu þjóða og þjóðernissjálfsmynda, þjóðarhagkerfis og stofnanna og síðnýlendustefnu kalda stríðsins, erlendri fjárfestingu og vinnslu náttúruauðlinda. Skoðuð verður pólitísk, efnahagsleg og menningarleg spenna og þær umbreytingar sem hafa átt sér stað í afrískri sögu síðustu 75 ár. Lykilþemu námskeiðsins verða átök hins staðbundna og þjóðlega og alþjóðlegra hagsmuna og valds, sjálfbærni og röskun á umhverfi, mengun, kynbundið vald og aðgengi að þjóðarauðlindum, einnar auðlindar hjálendur, sjúkdómar og varnir gegn þeim, pólitískur stöðugleiki og óstöðugleiki og farandvinnuafl.  Öllum þessum þemum  sögur af valddreifingu og deilum á öllum stigum - staðbundnar aðstæður skýra og hefta alþjóðleg afskipti þegar alþjóðleg fjárfesting og eftirspurn hafa áhrif á síbreytileg staðbundin valdatengsl. Sérstök áhersla verður á frumframleiðendur, staðbundið verkafólk og íbúa, farandverkafólk og hvernig alþjóðleg valdatengsl hafa áhrif á líf fólks.

X

Einkaskjalasöfn - varðveisla og notkun þeirra til rannsókna (SAG103F)

Fjallað verður um einkaskjalasöfn, varðveislu þeirra og hvernig þau nýtast sem heimildir um sögu liðinna tíma. Skoðað verður hvaða hlutverk skjalavörslustofnanir hafa í varðveislu einkaskjalasafna og söfnun þeirra, hvernig og hvar einkaskjalasöfn eru varðveitt á Íslandi, m.a. í samanburði við önnur lönd. Jafnframt verður fjallað um hvernig einkaskjalasöfn hafa verið notuð sem heimildir og aðgengi að þeim.  Vinna í námskeiðinu krefst virkrar þátttöku. Fyrirlestrar verða haldnir og auk þeirra er gert ráð fyrir að nemendur leysi verkefni í hópvinnu og sjálfstætt. Gert er ráð fyrir heimsóknum til vörslustofnana sem varðveita einkaskjalasöfn.  

X

Opinber skjalavarsla og skjalastjórn í fortíð og nútíð (SAG103M)

Í þessu námskeiði er farið yfir hlutverk opinberra skjalasafna og skjalavörslu og skjalastjórn í fortíð og nútíð. Farið verður yfir upprunaregluna og þýðingu hennar fyrir sagnfræðirannsóknir og ágrip af stjórnsýslusögu. Þá verður fjallað um lagaumhverfi opinberrar skjalavörslu og skjalastjórnar á Íslandi og eftirlitshlutverk opinberra skjalasafna. Farið verður yfir skilgreiningu á afhendingarskyldum aðilum og skyldum þeirra samkvæmt lögum. Jafnframt verður fjallað um þróun skjalavörslu og skjalastjórnar á 20. og 21. öld og skjalasöfn og skráning þeirra skoðuð. Þá verður fjallað um uppbyggingu nútíma skjalasafna með tilliti til reglna sem um þau gilda. Helstu verkefni skjalastjóra verða skoðuð. Gestakennarar eru m.a. sérfræðingar í Þjóðskjalasafni Íslands og munu þeir fara yfir helstu verkþætti í skjalavörslu og skjalastjórn afhendingarskyldra aðila.

X

Norðurlönd: Saga og samfélag. Frá miðstýrðum konungsveldum til velferðarsamfélaga. (SAG704M)

Námskeiðið miðar að því að auka þekkingu og skilning nemenda á sögu Norðurlanda og Vestnorrænu-landanna frá 19. öld til samtímans og sameiginlegum menningar- og stjórnmálaarfi þeirra. Fjallað er um myndun þjóðríkja á 19. öld, iðnvæðingu og almenna efnahagsþróun, stjórnmál og flokka, Norðurlönd á alþjóðavettvangi frá 19. öld til samtímans og samvinnu norrænu ríkjanna sín á milli. Kannað verður hugtakið norræn samfélagsgerð, den nordiske model, sérkenni norrænu velferðarríkjanna í alþjóðlegum samanburði og söguleg þróun þeirra á 20. öld. Sérstök áhersla verður lögð á þróun mála í Vestnorrænu löndunum, Færeyjum, Grænlandi og Íslandi.

X

Málstofa gistikennara: Lygar, þöggun og sjálfsblekking (HSP621M, HSP622M)

Hvað er lygi eða óheiðarleiki? Er hægt að ljúga að sjálfum sér alveg eins og öðrum? Hvað er þöggun? Er hægt að ljúga eða beita aðra þöggun án þess að vita af því? Í þessu námskeiði notum við kenningar og aðferðir úr heimspeki tungumáls og heimspeki hugar til að varpa ljósi á þessar spurningar. Við byrjum á grundvelli málgjörðafræðinnar (speech act theory) og merkingarfræðinnar (semantics) og lesum höfunda á borð við Paul Grice, Elisabeth Camp og Rae Langton. Næst fjöllum við um innra eintal og tengsl máls og hugsunar, lygar, sjálfsblekkingu, dulin viðhorf, og þöggun. Ef tími gefst ræðum við líka kenningar heimspekinga um bull. Viðfangsefnin eru þverfræðileg og teygja sig yfir á svið sálfræði, félagsfræði, málvísinda og hugfræði. Nemendur munu öðlast mikilvæga bakgrunnsþekkingu í nýjustu rannsóknum í heimspeki tungumáls og hugar og geta beitt henni til að skilja og greina ýmis fyrirbæri í mannlegum samskiptum sem hafa bæði pólitískt og siðfræðilegt vægi í nútímanum.

Námskeiðið er kennt á timabilinu 26. september - 7. október og 17. október - 11. nóvember. 

X

Verkefni í málstofu gistikennara: Lygar, þöggun og sjálfsblekking (HSP621M, HSP622M)

Verkefni í málstofu gistikennara: Lygar, þöggun og sjálfsblekking

X

Kalda menningarstríðið á Íslandi (SAG408M)

Kalda menningarstríðið á Íslandi náði hámarki sínu á sjötta áratugnum en saga þess nær yfir allt tímabil kalda stríðsins. Menningarstríð stórveldanna á Íslandi verður skoðað í alþjóðlegu samhengi og farið verður yfir söguritun um efnið síðastliðin þrjátíu ár. Horft verður til kvikmyndasýninga, listviðburða, tónleika, námsmannaskipta, vinafélaga og námsmannaskipta, svo eitthvað sé nefnt, með það fyrir augum að leggja mat á menningartengsl við útlönd (ekki bara Bandaríkin og Sovétríkin). Nemendur munu fá tækifæri til að vinna með skriflegar heimildir úr einkaskjalasöfnum sem og opinberum söfnum en við munum einnig skoða hljóð- og myndsafn RÚV og nýta það í verkefnavinnu í námskeiðinu.

X

Verkefni tengt siðfræði náttúrunnar (HSP725M)

Verkefni tengt námskeiðinu HSP722M Siðfræði náttúrunnar.

X

Málstofa: Hugspeki David Humes (HSP623M, HSP624M)

Kennari: Sigrún Svavarsdóttir, dósent í heimspeki við Tufts University.

Málstofan er um heimspeki Skotans Davids Humes, sem starfaði við Edinborgarháskóla á átjándu öld. Undir þrítugt gaf Hume út sitt helsta heimspekirit A Treatise of Human Nature, sem ögraði kennisetningum skynsemishyggjunnar um mannshugann. Nærri þrem öldum síðar erum við enn að glíma við ráðgátur sem hann setti þar fram. Enn þann dag í dag hatast sumir út í Hume, meðan aðrir dá hann. Verk hans eru mjög aðgengileg nútímalesendum: hann er lipur stílisti og aðferðafræði hans er undir sterkum áhrifum frá raunvísindum, sem voru í bernsku á hans tímum.  Í málstofunni lesum við grannt stóran hluta af Treatise. Við lesum Hume sem hugspeking. Í Bók I stúderum við kenningar hans um inntak hugans, um orsakahugtakið, um hugsun frá afleiðingu til orsakar (eða öfugt), um almenna aðleiðsluhugsun, og um hlutverk skynseminnar við að kanna raunheima. Í Bók II stúderum við kenningar hans um hlutverk skynseminnar við ákvarðanatöku, svo og hugmyndir hans um eðli tilfinninga og hvata. Loks, í Bók III stúderum við kenningar hans um siðferðishugsun.

X

Verkefni í málstofu: Hugspeki David Humes (HSP623M, HSP624M)

Verkefni í tenglsum við málstofu. 
Nemendur þurfa að ljúka tengdri málstofu til að ljúka verkefninu,

X

Fræði og ritun (ENS231F)

Á þessu námskeiði fjöllum við um menningar-, frásagnar- og aðlögunarfræði. Virk þátttaka er nauðsynleg.

X

„Fortíðarvandi“ þjóða og skipulagt ofbeldi: Stjórnmál minninga, stríðsglæparéttarhöld og sannleiksnefndir á 20. og 21. öld (SAG815M)

Fjallað verður um samspil sögu, minnis og stjórnmálamenningar í tengslum við „fortíðarvanda“ þjóða á 20. og 21. öld.  Sjónum verður beint að sögulegum áföllum og skipulögðu ofbeldi og viðbrögðum við þeim í ríkjum eins og Þýskalandi (nasisminn og helförin), Rússlandi (stalínismi), Japan (síðari heimsstyrjöld og afleiðingar kjarnorkuárása), Spánn (borgarastríðið), Bandaríkjunum (Víetnam), Balkanskaga (þjóðernishreinsanir og nauðganir í stríði), Rúanda (þjóðarmorð) Japan (hernám) og Frakklandi (Vichy-stjórnin og nýlendustríð í Alsír). Viðfangsefnið verður m.a. greint út frá hugmyndum um stjórnkerfisbreytingar (s.s. frá einræði til lýðræðis), réttarfarsleg úrræði á umbreytingatímum (transitional justice), „sekt“ samfélaga og einstaklinga, „endursköpun sögunnar“ og „staði minninga“. Enn fremur verður hugað sérstaklega að hlutverki sannleiksskýrslna, sáttanefnda og stríðsglæparéttarhalda. Stuðst verður við kenningar og aðferðir í stjórnmálasögu og stjórnmálafræði með áherslu á sögulegt minni, sameiginlegar minningar, þjóðernishyggju, alþjóðastjórnmál, alþjóðalög og kyngervi.

X

Siðfræði náttúrunnar (HSP722M)

Námskeiðið fjallar um samband manns og náttúru frá heimspekilegu sjónarhorni. Fjallað er um helstu frumkvöðla náttúrusiðfræðinnar og áhrifamestu kenningar sem settar hafa verið fram. Gerð grein fyrir ólíkri náttúrusýn manna og mismunandi grunnafstöðum til náttúrunnar - þ.e. mannhverfri, visthverfri og lífhverfri afstöðu. Einnig fjallað um tengsl umhverfis- og þróunarmála og tengsl umhverfishyggju og lýðræðisþróunar. Rætt um álitaefni eins og: Getur siðfræðin nýst við lausn umhverfisvandamála?, Hvers konar verur hafa siðferðisstöðu?, Geta náttúrleg fyrirbæri búið yfir eigingildi?, Hafa dýr einhver réttindi?, Er einhver grundvallarmunur á (af)stöðu karla og kvenna gagnvart náttúrunni?, og Hvert er siðferðilegt inntak sjálfbærrar þróunar?

X

Fátækt fólk (SAG703M)

Í námskeiðinu verður tekist á við fræðilega og pólitíska umræðu um fátækt fólk frá miðri 19. öld og til samtímans. Tímabilið spannar þær breytingar sem urðu á efnahags-, menningar- og stjórnmálalífi á 19. öld, kreppuna miklu, uppbyggingu velferðarkerfis eftir seinna stríð, hnattvæðinguna og hrunið 2008. Fátækir Íslendingar verða í forgrunni, en jafnframt koma við sögu hugmyndir áhrifamikilla kenningasmiða um orsakir fátæktar í heiminum og leiðir til að útrýma henni.

X

Norðurheimur á miðöldum (SAG716M)

Sögulegt yfirlit og saga rannsóknarhefðar um valin þemu norrænna miðalda, með áherslu á Ísland og Noreg frá víkingaöld fram til fjórtándu aldar. Þemu telja, m.a.: vald, konungur og ríki; lög og fæðardeilur; kyngervi, mægðir og félagstengsl; trú og hugarfar; kristnitaka, kristni og kirkja; efnahagur. Grunnþekking í atburðasögu tímabilsins er hjálpleg en ekki skilyrði. Leskunnátta í þýsku og norrænum málum er einnig hjálpleg en ekki skilyrði (skyldulesefni er allt á ensku). Nemendur semja eina ritgerð og stýra umræðum; ekkert skriflegt próf.

X

Þættir úr sögu og heimspeki vísindanna (EÐL621M)

Markmið: Að kynna nemendum þróun vísinda og eðli með því að rekja dæmi úr vísindasögunni og nýleg viðhorf til vísinda og sögu þeirra. Að þjálfa nemendur í erindaflutningi og ritgerðasmíð um fræðileg efni á íslensku. -- Námsefni: Saga stjörnufræði og heimsmyndar fram yfir byltingu Kópernikusar og Newtons. Saga þróunarkenningarinnar. Nýleg viðhorf sem varða eðli, markmið og þróun vísinda, vísindi og samfélag. -- Hver nemandi flytur erindi á umræðufundi um efni, sem valið er í samráði við kennara, og skilar ritgerð í lok misseris. Áhersla er lögð á að þjálfa nemendur í að vinna með heimildir. Námsefni getur breyst með hliðsjón af nemendahópi, kennurum og öðrum aðstæðum.

Einstakir nemendur geta tekið þetta námskeið í stað VÍS405G, ef það hentar á viðkomandi námsbraut og hún samþykkir það. Eru þá gerðar kröfur um viðameiri ritgerð og meira lesefni með hliðsjón af fleiri einingum.

X

Siðfræði vísinda og rannsókna (HSP806F)

Námskeiðið er ætlað framhaldsnemum eingöngu. Tekið verður mið af þörfum nemenda af ólíkum fræðasviðum við útfærslu námskeiðsins. 

Kennsla fer fram frá 13. janúar til 17. febrúar á föstudögum kl. 13:20 til 15:40.

Viðfangsefni:
Fjallað verður meðal annars um eftirfarandi efni: Fagmennska og ábyrgð vísindamanna. Kröfur um fræðilega hlutlægni og hlutleysi vísinda. Jafnréttissjónarmið og ríkjandi viðmið í vísindastarfi. Vald og vísindi. Hagsmunaárekstrar í vísindastarfi. Vísindin og samfélagið. Siðfræði rannsókna.

Markmið: 
Nemendur öðlist þekkingu á siðferðilega vídd vísinda og rannsókna og fái þjálfun í að greina og rökræða um siðferðileg ágreiningsefni tengd vísindum og rannsóknum í nútímasamfélagi.

Kennsla er í formi fyrirlestra og umræðna. Námskeiðið er hugsað sem akademískt samfélag þar sem nemendur taka virkan þátt í markvissri umræðu um viðfangsefnin. Hver nemandi flytur framsöguerindi samkvæmt áætlun sem gerð er í upphafi misseris og jafnframt kynna aðrir nemendur sér efnið og ræða það í málstofunni undir handleiðslu kennara.

X

Verkefni tengt siðfræði vísinda og rannsókna (HSP048F)

Verkefnið er hægt að taka sem viðbót við HSP806F Siðfræði vísinda og rannsókna og er einungis hægt að taka meðfram því námskeiði.

X

Einsögur um fátækt, tilfinningar og fötlun (SAG815F)

Námskeiðinu er ætlað að vera í fyrsta lagi mjög hagnýt yfirferð um helstu heimildaflokka opinberra heimilda sem eru varðveittar á skjalasöfnum og eru aðgengilegar á rafrænu formi.  Allir flokkarnir hafa sína kosti og galla. Heimildirnar urðu til innan einhvers konar stjórnsýslu og markmið þeirra var að safna saman upplýsingum um það „þýði“ (e. population) sem er undir, varðveita það og nýta upplýsingarnar til að styrkja stjórnsýsluna og „búa til“ þær staðreyndir, sem hún þurfti á að halda til að viðhalda sér.  Í öðru lagi er námskeiðið kynning á þeirri þróun sem hefur orðið í aðferðafræði einsögunnar í nýjum íslenskum rannsóknum í sagnfræði. Hér er um að ræða nýtt sjónarhorn á því sem hefur verið nefnt einvæðing sögunnar. Í þriðja lagi verður námskeiðið kynning á því hvernig hægt er að greina tilfinningar einstaklinga í fortíðinni í gegnum opinberar heimildir og hvernig hugmyndafræði sögu tilfinninganna nýtist í þeim greiningum og nýrri samþættingu á kenningum um fátækt og fötlun í fortíðinni með sérstakri áherslu á kynjafræðileg sjónarhorn.

X

Tráma, söguleg rof og úrvinnsla í listum og menningu (SAG407M)

Í námskeiðinu verður fjallað um trámatíska atburði sem hafa orsakað sögulegt rof í heimsmynd hópa fólks, ákveðinna þjóða eða heimshluta og úrvinnslu á þessum atburðum í listum og menningu. Skoðað verður hvernig unnið hefur verið með söguleg tráma í ólíkum listgreinum, s.s. myndlist, arkitektúr og bókmenntum og hugað að því hvernig trámatískum viðburðum í fortíð og samtíð er miðlað í fréttaljósmyndum og kvikmyndum. Eiginleikar ólíkra listmiðla og áhrif þeirra á söguvitund einstaklinga og hópa fólks verða ræddir og teknir til skoðunar í ljósi kenninga sem sóttar eru í söguspeki, menningarfræði og sálgreiningu. Kenningalegur þáttur námskeiðsins byggir m.a. á lestri fræðigreina eftir Walter Benjamin, Cathy Caruth, Dominick LaCapra, Dori Laub, Roland Barthes, Geoffrey Batchen, Andreas Huyssen og Sigmund Freud. Áhersla verður lögð á virkni nemenda og rýni þeirra í einstök verk (s.s. myndlistarverk, bókmenntir, minnismerki, kvikmyndir, myndasögur) í samhengi þeirra kenninga sem til grundvallar eru lagðar.

X

Málstofa: Verufræði skynsins (HSP434M, HSP435M)

 Hvað er til? Hvað er að vera? Í málstofunni verður tekist á við spurningar af þessum toga frá sjónarhóli eðlisvísinda (einkum skammtafræði) og heimspeki (einkum fyrirbærafræði og afleiddra kenninga). Þannig verður í senn spurt um efnisveruleikann (hvað er efnið?) og veruleika vitundar eða skynjunar (hvað er vitund?). Jafnframt verður hugtakið skyn kannað sem heiti á samþættingu efnis og vitundar. Lesnir verða frumtextar eftir höfunda á borð við Karen Barad, Jane Bennett, Maurice Merleau-Ponty og Gilles Deleuze, auk bókarinnar Verufræði eftir Björn Þorsteinsson.

X

Verkefni í málstofu: Verufræði skynsins (HSP434M, HSP435M)

Verkefni í málstofu: Verufræði skynsins.
Nemendur þurfa að ljúka tengdri málstofu til að ljúka verkefninu,

X

Smekkleysu-stjörnuþokan: Áhrif og auðmagn Smekkleysu-hópsins 1980-2020 (SAG409M)

Síðustu fjóra áratugi hefur hópur lista-og athafnafólks sem kenna má við útgáfufyrirtækið Smekkleysu og fólk því tengt verið áberandi og aðsópsmikill í íslenskri menningu. Í námskeiðinu verður fjallað um nokkra lykilþætti í listrænni og samfélagslegri framgöngu einstaklinga og minni hópa sem fella má undir það sem hér er kallað Smekkleysu-stjörnuþokan.  Í námskeiðinu verður m.a. fjallað um bókmenntalegar rætur hópsinns og tengsl hans við súrrealisma og framúrstefnu og um tónlistarlegar rætur hópsins í pönksenu áttunda áratugarins. Einnig verður vikið að virkni hópsins á sviði kvikmyndagerðar, sjónlista og fjölmiðlunar sem og innkomu þeirra á vettvang samfélagsþátttöku og stjórnmála. Að lokum verður fjallað um þversögnina milli hugmyndinnar um listræna tilraunamennsku á þröngum vettvangi og ris alþjóðlegrar stórstjörnu sem þverar listgreinar og brúar í verkumum sínum milli dægurtónlistar og framsæknnar tilraunatónlist og milli tónlistar, sjónlista, tækni og náttúruvísinda.

X

Heilbrigðis- og lífssiðfræði (HSP823M)

Fjallað verður um nokkur helstu álitamál á sviði lífsiðfræði á síðustu árum, einkum í tengslum við þróun á sviði erfðavísinda, og erfðarannsókna og hugsanleg áhrif þeirra á heilbrigðisþjónustu og heilbrigðisstefnu.

Námskeiðið verður kennt samþjappað frá 2.–25. mars. Fyrirlestrar eru á þriðjudögum og fimmtudögum 15–17:20. 

Í lok námskeiðsins verður haldin málstofa með framsögum nemenda og verður tilhögun hennar ákveðin í samráði við nemendur. 

X

Menning og andóf (MFR703M)

Í námskeiðinu er fjallað um samspil pólitískrar róttækni, menningar, hefðar og valds. Sérstaklega er hugað að birtingarmyndum andófs í samtímanum, orðræðu lýðræðis og menningarlegs mismunar og viðbrögðum við gagnrýni og andófi innan hefðar nútímastjórnmála. Fjallað er um þátt menntamanna og rithöfunda og vægi listrænnar tjáningar og hönnunar við umbreytingu félagslegs og menningarlegs umhvefis. Þá er fjölmiðlaorðræða skoðuð og greind og fjallað um hin ólíku og oft andstæðu markmið sem sjá má í starfsemi stofnana samfélagsins. Valdir eru nokkrir átakapunktar menningar- og samfélagsorðræðu sem draga fram grundvallartogstreitu frjálslyndra lýðræðissamfélaga, svo sem spurningar um visku eða fávisku almennings, viðbrögð við loftslagsbreytingum, óöfnuð og ofsafátækt. Loks er fjallað um spillingu og vald, félagslega og menningarlega tjáningu, möguleika og takmarkanir tjáningarfrelsis, notkun og misnotkun upplýsinga, leynd, fals og falsfréttir.

X

Platon í heiðni og kristni (SAG406M)

Námskeiðið er sameiginlegt valnámskeið fyrir nemendur í heimspeki og sagnfræði. Í námskeiðinu er annars vegar fjallað um helstu hugmyndir Platons og þróun platonskrar heimspeki en hins vegar um hagnýtingu kristinna manna á platonskri heimspeki til að þróa nokkur undirstöðuatriði kristinnar guðfræði. Fjallað verður um texta sem spanna vítt tímabil, frá um 400 f. Kr. og fram á 15. öld okkar tímatals. Meðal höfunda sem koma við sögu eru Platon sjálfur, akademískir efahyggjumenn, Stóumenn, nýplatonistar, þ.á.m. Plotínos,og kristnir höfundar eins og Origenes og Maximos játari. Að lokum verður fjallað um endurkomu heiðins platonisma í verkum Georgiosar Gemistosar Plethons á 15. öld

X

Rannsóknir og heimildaleit í skjalasöfnum (SAG206M)

Nemendur læra og þjálfast í aðferðum skjalfræðilegra rannsókna, heimildaleit í skjalasöfnum og að meta heimildagildi skjala. Nemendur taka þátt í verklegum æfingum sem tengjast námsefni.

X

Víkingaaldarfornleifafræði (FOR102F)

Yfirlit um sögu víkingaaldar og sögu rannsókna á víkingaöld. Áhersla er lögð á fornleifaheimildir, byggingaleifar og gripi, og hvernig þær hafa verið notaðar til að varpa ljósi á þetta tímabil. Sérstök áhersla er lögð á lýsingu hagkerfa á víkingaöld, álitamál um þjóðerni og uppruna ríkisvalds.

X

Nýjar rannsóknir í sagnfræði (SAG201F)

Námskeiðinu er ætlað að dýpka þekkingu og skilning nemenda á nýjum rannsóknum í sagnfræði.

X

Saga vísinda og tækni á Íslandi (EÐL524M)

Um málstofuna: Fjallað er um valda þætti úr sögu vísinda og tækni hér á landi og þeir settir í innlent og alþjóðlegt samhengi. Meðal fyrirlesara eru sérfræðingar á sviði raunvísinda, verkfræði og heilbrigðisvísinda. Kennsla fer fram í fyrirlestrum, umræðum og verkefnavinnu. Í lokin skila nemendur ritgerð um efni sem valið er í samvinnu við kennara. 

X

Rannsóknarverkefni í sagnfræði vegna MA-ritgerðar (SAG704F)

Rannsóknarverkefni vegna MA-ritgerðar er undanfari að ritgerðinni sjálfri. Nemandi vinnur að rannsóknaráætlun í samráði við leiðbeinanda sinn. Í verkefninu er lýst markmiðum og aðferð, niðurskipan efnis og helstu heimildum sem unnið verður með. Æskilegt er að einnig fylgi drög að nokkrum blaðsíðum af eiginlegum texta. Hámarkslengd er 5000 orð. Að verkefni loknu tekur nemandi til við frekari rannsóknir og skrifar ritgerðina. Námsbraut í sagnfræði annast mánaðarlega málstofu fyrir nemendur sem eru skráðir í Rannsóknarverkefni þar sem nemendum gefst færi á að bera saman bækur sínar og stilla strengi. Umsjón með málstofunni hefur fastráðinn kennari við námsbrautina. Ekki er gefin einkunn heldur lýkur verkefninu með umsögninni „staðið“ eða „fallið“. Leiðbeinandi og umsjónarmaður ákveða niðurstöðuna í sameiningu.

X

Pútín og misnotkun sögunnar í Rússlandi (SAG506M)

Í námskeiðinu verður farið yfir hugmyndafræðilega þróun í Rússlandi Pútíns allt frá árinu 2000 og fram til dagsins í dag. Horft verður til hruns Sovétríkjanna og samskipta Rússlands við nágrannaríki sín frá þeim tíma. Sérstök áhersla verður lögð á hvernig stjórnvöld hafa endurtúlkað sögu og minni í pólitískum tilgangi jafnt í samfélagslegri umræðu sem í skólakerfinu.  Í námskeiðinu verður einnig fjallað um hvernig þjóðernisleg túlkun rússneskrar menningar í bland við hugmyndir um sérstöðu rússneskrar siðmenningar hefur verið nýtt í því skyni að réttlæta stöðugt harðskeyttari stefnu gagnvart borgaralegu samfélagi, frjálsum félagasamtökum og fjölmiðlum.

X

Siðferðileg álitamál samtímans (HSP723M)

Áleitin siðferðileg úrlausnarefni ofarlega á baugi í nútímasamfélagi eru meginviðfangsefni þessa námskeiðs. Sjónum er beint að möguleikum siðfræðinnar á að takast á við klemmur sem upp koma, jafnt í lífi einstaklinga sem á samfélagsgrundvelli. Val á viðfangsefnum getur breyst milli ára en meðal mögulegra viðfangsefna námskeiðsins má nefna tjáningarfrelsi, stöðu flóttafólks, réttindi dýra, fátækt og ójöfnuð, kynjamisrétti, kynþáttamisrétti, umhverfismál og ýmis álitamál úr heilbrigðiskerfinu. Farið er í tengsl fræðilegrar og hagnýttrar siðfræði. Námskeiðið byggir á fyrirlestrum með ríkri áherslu á virka þátttöku nemenda í umræðum.

X

Afnýlenduvæðing og sjálfstæði – Saga Afríku frá 1945 (SAG605M)

Kennari: Kirk Arden Hoppe, University of Illinois Chicago

Í námskeiðinu verður sjónum beint að því hvernig heimafólk brást við afnýlenduvæðingu, tilkomu þjóða og þjóðernissjálfsmynda, þjóðarhagkerfis og stofnanna og síðnýlendustefnu kalda stríðsins, erlendri fjárfestingu og vinnslu náttúruauðlinda. Skoðuð verður pólitísk, efnahagsleg og menningarleg spenna og þær umbreytingar sem hafa átt sér stað í afrískri sögu síðustu 75 ár. Lykilþemu námskeiðsins verða átök hins staðbundna og þjóðlega og alþjóðlegra hagsmuna og valds, sjálfbærni og röskun á umhverfi, mengun, kynbundið vald og aðgengi að þjóðarauðlindum, einnar auðlindar hjálendur, sjúkdómar og varnir gegn þeim, pólitískur stöðugleiki og óstöðugleiki og farandvinnuafl.  Öllum þessum þemum  sögur af valddreifingu og deilum á öllum stigum - staðbundnar aðstæður skýra og hefta alþjóðleg afskipti þegar alþjóðleg fjárfesting og eftirspurn hafa áhrif á síbreytileg staðbundin valdatengsl. Sérstök áhersla verður á frumframleiðendur, staðbundið verkafólk og íbúa, farandverkafólk og hvernig alþjóðleg valdatengsl hafa áhrif á líf fólks.

X

Einkaskjalasöfn - varðveisla og notkun þeirra til rannsókna (SAG103F)

Fjallað verður um einkaskjalasöfn, varðveislu þeirra og hvernig þau nýtast sem heimildir um sögu liðinna tíma. Skoðað verður hvaða hlutverk skjalavörslustofnanir hafa í varðveislu einkaskjalasafna og söfnun þeirra, hvernig og hvar einkaskjalasöfn eru varðveitt á Íslandi, m.a. í samanburði við önnur lönd. Jafnframt verður fjallað um hvernig einkaskjalasöfn hafa verið notuð sem heimildir og aðgengi að þeim.  Vinna í námskeiðinu krefst virkrar þátttöku. Fyrirlestrar verða haldnir og auk þeirra er gert ráð fyrir að nemendur leysi verkefni í hópvinnu og sjálfstætt. Gert er ráð fyrir heimsóknum til vörslustofnana sem varðveita einkaskjalasöfn.  

X

Opinber skjalavarsla og skjalastjórn í fortíð og nútíð (SAG103M)

Í þessu námskeiði er farið yfir hlutverk opinberra skjalasafna og skjalavörslu og skjalastjórn í fortíð og nútíð. Farið verður yfir upprunaregluna og þýðingu hennar fyrir sagnfræðirannsóknir og ágrip af stjórnsýslusögu. Þá verður fjallað um lagaumhverfi opinberrar skjalavörslu og skjalastjórnar á Íslandi og eftirlitshlutverk opinberra skjalasafna. Farið verður yfir skilgreiningu á afhendingarskyldum aðilum og skyldum þeirra samkvæmt lögum. Jafnframt verður fjallað um þróun skjalavörslu og skjalastjórnar á 20. og 21. öld og skjalasöfn og skráning þeirra skoðuð. Þá verður fjallað um uppbyggingu nútíma skjalasafna með tilliti til reglna sem um þau gilda. Helstu verkefni skjalastjóra verða skoðuð. Gestakennarar eru m.a. sérfræðingar í Þjóðskjalasafni Íslands og munu þeir fara yfir helstu verkþætti í skjalavörslu og skjalastjórn afhendingarskyldra aðila.

X

Norðurlönd: Saga og samfélag. Frá miðstýrðum konungsveldum til velferðarsamfélaga. (SAG704M)

Námskeiðið miðar að því að auka þekkingu og skilning nemenda á sögu Norðurlanda og Vestnorrænu-landanna frá 19. öld til samtímans og sameiginlegum menningar- og stjórnmálaarfi þeirra. Fjallað er um myndun þjóðríkja á 19. öld, iðnvæðingu og almenna efnahagsþróun, stjórnmál og flokka, Norðurlönd á alþjóðavettvangi frá 19. öld til samtímans og samvinnu norrænu ríkjanna sín á milli. Kannað verður hugtakið norræn samfélagsgerð, den nordiske model, sérkenni norrænu velferðarríkjanna í alþjóðlegum samanburði og söguleg þróun þeirra á 20. öld. Sérstök áhersla verður lögð á þróun mála í Vestnorrænu löndunum, Færeyjum, Grænlandi og Íslandi.

X

Málstofa gistikennara: Lygar, þöggun og sjálfsblekking (HSP621M, HSP622M)

Hvað er lygi eða óheiðarleiki? Er hægt að ljúga að sjálfum sér alveg eins og öðrum? Hvað er þöggun? Er hægt að ljúga eða beita aðra þöggun án þess að vita af því? Í þessu námskeiði notum við kenningar og aðferðir úr heimspeki tungumáls og heimspeki hugar til að varpa ljósi á þessar spurningar. Við byrjum á grundvelli málgjörðafræðinnar (speech act theory) og merkingarfræðinnar (semantics) og lesum höfunda á borð við Paul Grice, Elisabeth Camp og Rae Langton. Næst fjöllum við um innra eintal og tengsl máls og hugsunar, lygar, sjálfsblekkingu, dulin viðhorf, og þöggun. Ef tími gefst ræðum við líka kenningar heimspekinga um bull. Viðfangsefnin eru þverfræðileg og teygja sig yfir á svið sálfræði, félagsfræði, málvísinda og hugfræði. Nemendur munu öðlast mikilvæga bakgrunnsþekkingu í nýjustu rannsóknum í heimspeki tungumáls og hugar og geta beitt henni til að skilja og greina ýmis fyrirbæri í mannlegum samskiptum sem hafa bæði pólitískt og siðfræðilegt vægi í nútímanum.

Námskeiðið er kennt á timabilinu 26. september - 7. október og 17. október - 11. nóvember. 

X

Verkefni í málstofu gistikennara: Lygar, þöggun og sjálfsblekking (HSP621M, HSP622M)

Verkefni í málstofu gistikennara: Lygar, þöggun og sjálfsblekking

X

Kalda menningarstríðið á Íslandi (SAG408M)

Kalda menningarstríðið á Íslandi náði hámarki sínu á sjötta áratugnum en saga þess nær yfir allt tímabil kalda stríðsins. Menningarstríð stórveldanna á Íslandi verður skoðað í alþjóðlegu samhengi og farið verður yfir söguritun um efnið síðastliðin þrjátíu ár. Horft verður til kvikmyndasýninga, listviðburða, tónleika, námsmannaskipta, vinafélaga og námsmannaskipta, svo eitthvað sé nefnt, með það fyrir augum að leggja mat á menningartengsl við útlönd (ekki bara Bandaríkin og Sovétríkin). Nemendur munu fá tækifæri til að vinna með skriflegar heimildir úr einkaskjalasöfnum sem og opinberum söfnum en við munum einnig skoða hljóð- og myndsafn RÚV og nýta það í verkefnavinnu í námskeiðinu.

X

Verkefni tengt siðfræði náttúrunnar (HSP725M)

Verkefni tengt námskeiðinu HSP722M Siðfræði náttúrunnar.

X

Málstofa: Hugspeki David Humes (HSP623M, HSP624M)

Kennari: Sigrún Svavarsdóttir, dósent í heimspeki við Tufts University.

Málstofan er um heimspeki Skotans Davids Humes, sem starfaði við Edinborgarháskóla á átjándu öld. Undir þrítugt gaf Hume út sitt helsta heimspekirit A Treatise of Human Nature, sem ögraði kennisetningum skynsemishyggjunnar um mannshugann. Nærri þrem öldum síðar erum við enn að glíma við ráðgátur sem hann setti þar fram. Enn þann dag í dag hatast sumir út í Hume, meðan aðrir dá hann. Verk hans eru mjög aðgengileg nútímalesendum: hann er lipur stílisti og aðferðafræði hans er undir sterkum áhrifum frá raunvísindum, sem voru í bernsku á hans tímum.  Í málstofunni lesum við grannt stóran hluta af Treatise. Við lesum Hume sem hugspeking. Í Bók I stúderum við kenningar hans um inntak hugans, um orsakahugtakið, um hugsun frá afleiðingu til orsakar (eða öfugt), um almenna aðleiðsluhugsun, og um hlutverk skynseminnar við að kanna raunheima. Í Bók II stúderum við kenningar hans um hlutverk skynseminnar við ákvarðanatöku, svo og hugmyndir hans um eðli tilfinninga og hvata. Loks, í Bók III stúderum við kenningar hans um siðferðishugsun.

X

Verkefni í málstofu: Hugspeki David Humes (HSP623M, HSP624M)

Verkefni í tenglsum við málstofu. 
Nemendur þurfa að ljúka tengdri málstofu til að ljúka verkefninu,

X

Fræði og ritun (ENS231F)

Á þessu námskeiði fjöllum við um menningar-, frásagnar- og aðlögunarfræði. Virk þátttaka er nauðsynleg.

X

„Fortíðarvandi“ þjóða og skipulagt ofbeldi: Stjórnmál minninga, stríðsglæparéttarhöld og sannleiksnefndir á 20. og 21. öld (SAG815M)

Fjallað verður um samspil sögu, minnis og stjórnmálamenningar í tengslum við „fortíðarvanda“ þjóða á 20. og 21. öld.  Sjónum verður beint að sögulegum áföllum og skipulögðu ofbeldi og viðbrögðum við þeim í ríkjum eins og Þýskalandi (nasisminn og helförin), Rússlandi (stalínismi), Japan (síðari heimsstyrjöld og afleiðingar kjarnorkuárása), Spánn (borgarastríðið), Bandaríkjunum (Víetnam), Balkanskaga (þjóðernishreinsanir og nauðganir í stríði), Rúanda (þjóðarmorð) Japan (hernám) og Frakklandi (Vichy-stjórnin og nýlendustríð í Alsír). Viðfangsefnið verður m.a. greint út frá hugmyndum um stjórnkerfisbreytingar (s.s. frá einræði til lýðræðis), réttarfarsleg úrræði á umbreytingatímum (transitional justice), „sekt“ samfélaga og einstaklinga, „endursköpun sögunnar“ og „staði minninga“. Enn fremur verður hugað sérstaklega að hlutverki sannleiksskýrslna, sáttanefnda og stríðsglæparéttarhalda. Stuðst verður við kenningar og aðferðir í stjórnmálasögu og stjórnmálafræði með áherslu á sögulegt minni, sameiginlegar minningar, þjóðernishyggju, alþjóðastjórnmál, alþjóðalög og kyngervi.

X

Siðfræði náttúrunnar (HSP722M)

Námskeiðið fjallar um samband manns og náttúru frá heimspekilegu sjónarhorni. Fjallað er um helstu frumkvöðla náttúrusiðfræðinnar og áhrifamestu kenningar sem settar hafa verið fram. Gerð grein fyrir ólíkri náttúrusýn manna og mismunandi grunnafstöðum til náttúrunnar - þ.e. mannhverfri, visthverfri og lífhverfri afstöðu. Einnig fjallað um tengsl umhverfis- og þróunarmála og tengsl umhverfishyggju og lýðræðisþróunar. Rætt um álitaefni eins og: Getur siðfræðin nýst við lausn umhverfisvandamála?, Hvers konar verur hafa siðferðisstöðu?, Geta náttúrleg fyrirbæri búið yfir eigingildi?, Hafa dýr einhver réttindi?, Er einhver grundvallarmunur á (af)stöðu karla og kvenna gagnvart náttúrunni?, og Hvert er siðferðilegt inntak sjálfbærrar þróunar?

X

Fátækt fólk (SAG703M)

Í námskeiðinu verður tekist á við fræðilega og pólitíska umræðu um fátækt fólk frá miðri 19. öld og til samtímans. Tímabilið spannar þær breytingar sem urðu á efnahags-, menningar- og stjórnmálalífi á 19. öld, kreppuna miklu, uppbyggingu velferðarkerfis eftir seinna stríð, hnattvæðinguna og hrunið 2008. Fátækir Íslendingar verða í forgrunni, en jafnframt koma við sögu hugmyndir áhrifamikilla kenningasmiða um orsakir fátæktar í heiminum og leiðir til að útrýma henni.

X

Norðurheimur á miðöldum (SAG716M)

Sögulegt yfirlit og saga rannsóknarhefðar um valin þemu norrænna miðalda, með áherslu á Ísland og Noreg frá víkingaöld fram til fjórtándu aldar. Þemu telja, m.a.: vald, konungur og ríki; lög og fæðardeilur; kyngervi, mægðir og félagstengsl; trú og hugarfar; kristnitaka, kristni og kirkja; efnahagur. Grunnþekking í atburðasögu tímabilsins er hjálpleg en ekki skilyrði. Leskunnátta í þýsku og norrænum málum er einnig hjálpleg en ekki skilyrði (skyldulesefni er allt á ensku). Nemendur semja eina ritgerð og stýra umræðum; ekkert skriflegt próf.

X

Meistararitgerð (SAG401L)

Lokaverkefni.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum ENámskeiðið er ekki kennt á misserinuNámsleiðin í Kennsluskrá

Hafðu samband

Þjónustuborð Hugvísindasviðs
s.525 4400 hug@hi.is.
Opið virka daga frá kl 10:00–12:00 og 13:00–15:00.

3. hæð Aðalbyggingar.
Sæmundargötu 2, 102 Reykjavík.

Nemendur geta einnig nýtt sér þjónustuborð í Gimli og þjónustuborð Háskólans á Háskólatorgi.

Fylgstu með Hugvísindasviði

 Instagram   Youtube 
 Facebook

Aðalbygging Háskóla Íslands

Hjálplegt efni

Ertu með fleiri spurningar? Hér finnurðu svör við ýmsum þeirra og upplýsingar um ýmislegt annað sem gott er að hafa í huga þegar þú velur nám.