Grunnskólakennsla með áherslu á samfélagsgreinar | Háskóli Íslands Skip to main content

Grunnskólakennsla með áherslu á samfélagsgreinar

Grunnskólakennsla með áherslu á samfélagsgreinar

Menntavísindasvið

Grunnskólakennsla með áherslu á samfélagsgreinar

B.Ed. gráða – 180 ECTS einingar

Viltu verða kennari? Námið hefur það að meginmarkmiði að efla þekkingu kennaranema á greinum sem falla undir samfélagsgreinar og gera þá sem hæfasta til að miðla þekkingu sinni í grunnskólakennslu. Undir samfélagsgreinar heyra meðal annars samfélagsfræði, saga, landafræði, þjóðfélagsfræði, trúarbragðafræði, heimspeki, siðfræði og lífsleikni. Námið er í nánum tengslum við vettvang.

Skipulag náms

X

Nám og kennsla: Inngangur (KME102G)

Um er að ræða inngangsnámskeið í kennslufræði, ætlað verðandi grunnskólakennurum. Hér eru hugmyndir, aðferðir og hugtök kynnt til sögunnar, sem fá svo ítarlegri umfjöllun og meðferð í síðari kennslufræðinámskeiðum (NK-námskeiðum). Meginmarkmið er að veita nemendum innsýn í kenningar og rannsóknir um nám og kennslu í skóla án aðgreiningar, auk þess að gefa mynd af störfum og starfsumhverfi grunnskólakennara. Áhersla er lögð á tengsl við starfsvettvang og að nemendur tengi viðfangsefni námskeiðsins eigin reynslu og viðhorfum og leggi grunn að eigin starfskenningu. Mikilvægar hugmyndir, hugtök og viðfangsefni: Námskenningar, menntarannsóknir, nám-nemandi-námsaðstæður, kennsluhættir og kennsluáætlanir, samskipti og samstarf, kennarinn sem fagmanneskja, starfskenning og starfsuhverfi kennara, lagarammi, reglugerðir og námskrár sem snerta skyldunám.

Vinnulag: Fyrirlestrar, málstofur, skapandi viðfangsefni og margvísleg verkefni unnin einstaklingslega eða í samvinnu við aðra. Tengsl við vettvang.

X

Læsi og lestrarkennsla (KME101G)

Á námskeiðinu verður stefnt að því að nemar öðlist góða þekkingu á grundvallaratriðum læsis, og þróun þess frá upphafi til loka grunnskóla. Fjallað verður um nám og kennslu í lestri og ritun, um áhrif tvítyngis á læsi, lestrarörðugleika og úrræði við þeim. Veitt verður innsýn í fræðilegar undirstöður lesskilnings og fjallað á hagnýtan hátt um kennsluaðferðir, lestrarhvatningu, val á lesefni, gagnrýninn lestur og lestur á rafrænum miðlum og neti.

Sýnd verða dæmi um kennslu og kennsluaðferðir í lestri, lesskilningi og ritun, og nemendur hvattir til að leita leiða til að auka færni nemenda sinna og lestrargleði. Skoðað verður hvaða lesefni er gefið út handa nemendum grunnskóla, og hvernig unnt er að nota það nemendum til gagns og gleði.

Í lok námskeiðs er þess vænst að nemendur hafi öðlast fræðilega og hagnýta þekkingu til að geta gefið framtíðarnemendum sínum þann stuðning sem þarf til að þeir taki stöðugum framförum í læsi, frá æsku til fullorðinsára.

X

Talað mál og ritað (ÍET101G)

Meginmarkmið námskeiðsins er að búa nemendur í háskólanámi undir lestur og ritun fræðilegra texta og að miðla þeim munnlega og skriflega.
Lögð er áhersla á að samþætta talað mál og ritað þannig að allt viðfangsefni námskeiðsins nýtist nemendum í háskólanámi. Nemendur fá þjálfun í að flytja mál sitt á vettvangi skól¬ans og í ritun fræðilegs texta. Þeir lesa greinar eftir íslenska fræðimenn, leggja mat á þær, greina og gera útdrætti sem þeir kynna í kennslustundum. Nemendur skrifa fræðilega ritgerð þar sem lögð er áhersla á nákvæm, fræðileg vinnubrögð við meðferð og skráningu heimilda.

Nemendur fá kennslu í efnisleit og að vega og meta gildi heimilda. Þá fá þeir þjálfun í að búa til glærur og kynna efni á því formi.

Vinnulag:
Nemendur vinna stutt verkefni, munnleg og skrifleg þar sem reynir á að móta hugsun sína og miðla af áhuga og þekkingu. Í öllum verkefnum, munnlegum jafnt sem skriflegum, reynir á málnotkun þ.m.t. málsnið, málfar og stíl, enn fremur virðingu fyrir verkum annarra og höfundarrétti. Skriflegum verkefnum er skilað í námsmöppu og í Turnitin-verkefnaskil. Áhersla er lögð á að nemendur vandi mál sitt í ræðu og riti. Ritver aðstoðar nemendur við gerð fræðilegrar ritgerðar. Mikið reynir á virkni nemenda í umræðu og samstarfi.


Vinnuframlag nemenda:
Námskeiðið er 10 einingar sem merkir að nemendur nota a.m.k. 18 klukkustundir á viku í lestur og verkefnavinnu.


Kennsla fer fram í fyrirlestrum, bekkjartímum, með leiðsögn, verkefnavinnu og verklegri þjálfun.

X

Inngangur að íslensku sem faggrein (ÍET008G)

Á námskeiðinu kynnast kennaranemar meginmarkmiðum náms í íslensku í grunnskóla. Fjallað verður um stöðu greinarinnar, námsþætti íslensku samkvæmt Aðalnámskrá og tengsl við aðrar greinar. Fengist verður við grundvallarhugtök í málfræði og bókmenntafræði og gefin dæmi um fjölbreyttar leiðir og miðla við kennslu sem stuðla að skilningi og áhuga nemenda á viðfangsefnum í íslensku, m.a. út frá grunnþáttum menntunar. Ræddar verða leiðir til að efla málþroska og hugtakaskilning og fjallað um málfar og mismunandi málsnið. Kennaranemar fá þjálfun í að tjá sig skipulega og markvisst í ræðu og riti um fræðileg viðfangsefni grunnskólastarfs.

Í bókmenntahluta námskeiðsins verður fjallað um þjóðsögur og þjóðmenningu í tengslum við þær. Þjóðsögur eru hentugt kennsluefni með víða skírskotun til tungumáls og menningarsögu. Litið verður á nýjar sögur og ljóð sprottin úr þessum jarðvegi og hugað að alþjóðlegum tengslum. Þjóðmenning og þjóðsögur urðu eftirlætisviðfangsefni víðs vegar um Evrópu á 19. öld og gætir víða í hugmyndum um sjálf okkar og þjóðerni. Í bókmenntafræði og lestri verða lögð til grundvallar ljóð og sögur sem fjalla á einhvern hátt um þroska, bernsku og tengsl barna og fullorðinna. Kenndar eru almennar greiningaraðferðir og læsi þjálfað til skilnings og túlkunar. Þar með eru rædd siðferðileg hugtök, túlkunarfræði og grunnþættir menntunar samkvæmt námskrá.

Í málfræðihluta námskeiðsins verður lögð áhersla á að kennaranemar læri að greina talmál frá ritmáli á fræðilegan hátt og þjálfist í að vinna með ólíkar gerðir talaðs máls og texta á mismunandi textasviðum. Lagður verður grunnur að fræðilegri þekkingu á hljóðkerfi, orðhlutakerfi og setningaskipan í íslensku, einkum í tengslum við lestur og ritun. Þá verður fjallað um samskiptin í kennslustofunni, æskileg vinnubrögð við hópvinnu og þau málsnið sem kennari þarf að nota þegar hann talar við nemendur við ólíkar aðstæður. Rætt verður um mikilvægi þess að taka mið af mismunandi félagslegum og menningarlegum bakgrunni nemenda og vanda þess að kenna íslensku í fjölmenningarsamfélagi nútímans.

X

Stærðfræði (SNU016G)

Viðfangsefni
Á námskeiðinu kynnast kennaranemar meginmarkmiðum náms í stærðfræði í grunnskóla. Fjallað er um hvað felst í stærðfræðinámi og hvernig styðja má grunnskólanemendur við stærðfræðinám.
Kennaranemar styrkja tök sín á völdum þáttum úr stærðfræði, þar á meðal talnafræði og rúmfræði. Jafnframt er fjallað um talnaritun og reikning. Nemar kynnast beitingu upplýsingatækni við nám og kennslu.
Áhersla er lögð á fjölbreytni og sjálfstæði í leit að lausnum á stærðfræðilegum þrautum. Nemendur læri hvernig fjölbreyttar leiðir í kennslu geta stuðlað að því að skilningur nemenda á stærðfræðilegum hugtökum styrkist.
Fjallað verður um hlutverk stærðfræðikennarans og hæfni sem hann þarf að búa yfir.

Vinnulag
Kennsla verður annars vegar í formi fyrirlestra, hins vegar í umræðu, verkefna, og dæmatíma. Umræður- og verkefnavinna fjarnema fer fram í Moodle.

X

Nám og kennsla eldri nemenda í grunnskóla (KME202G, KME201G)

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að kennaranemi öðlist þekkingu á almennri kennslufræði og nokkra hæfni til að kenna eldri nemendum í grunnskóla.

Aðaláhersla er á umfjöllun um kennsluhætti og margvíslegar kennsluaðferðir, meðal annars í ljósi fjölbreytileika í nemendahópi og skóla án aðgreiningar. Kynntar verða rannsóknir á námi og kennslu og leitað svara við spurningunni um hvað einkenni árangursríka kennslu.

Viðfangsefni eru einnig námsumhverfi og einkenni skipulags á miðstigi og á unglingastigi, gerð kennsluáætlana og hæfniviðmiða, bekkjarstjórnun, agi, árangur, áhugahvöt, val, foreldrasamstarf, stafræn borgaravitund og ábyrg netnotkun við nýtingu upplýsingatækni í námi og kennslu.

Kennaranemar undirbúa kennslu, kenna í tvær vikur á vettvangi, ígrunda reynslu sína og leggja mat á hana.

X

Náttúrufræðikennsla í grunnskólum (SNU202G)

Meginviðfangsefni námskeiðsins er að nemendur kynnist fjölbreyttum leiðum í náttúrufræðikennslu í grunnskólum og öðlist færni í að skipuleggja slíka kennslu. Áhersla er á náttúrufræði sem tengist daglegum reynsluheimi nemenda. Sjónum verður beint að verklegum viðfangsefnum úti og inni og möguleikum í nærumhverfi skóla. Þá verður nemendum kynnt tækifæri sem notkun upplýsingatækni veitir til að efla áhuga og forvitni um náttúruna og leiðir til að efla læsi á náttúrufræðitexta. Hugað verður að þætti sköpunar í náttúrufræðinámi og hvernig megi efla hana. Jafnframt verður fjallað um mikilvægi náttúrugreina og sampils manns og náttúru. Unnið verður með ýmis þemu eins og vatn og loft. Verklag mun taka mið af því að kennaranemar kynnist fjölbreyttum kennsluaðferðum sem reynst hafa árangursríkar í náttúrufræðikennslu.
Skyldumæting er í staðlotur samkvæmt kennslualmanaki Menntavísindasviðs.

X

Samfélagsgreinar – hnattvæðing og nærsamfélag (SFG002G)

Samfélagsgreinar fjalla um samfélög og menningu á upplýsandi og gagnrýninn hátt. Þær vinna með gildi eins og jafnrétti, lýðræði, réttlæti, frelsi, ábyrgð, umhyggju og virðingu og þýðingu þessara gilda fyrir farsælt líf. Samfélagsgreinum er ætlað að efla skilning á ákveðnum grundvallargæðum mannlegs lífs og skiptingu þeirra.  Í námskeiðinu verður fengist við þessi viðfangsefni á grundvelli samspils milli hnattvæðingar og nærsamfélags.

 

Hnattvæðing er hugtak sem notað er um samtvinnun og víxlverkun fyrirbæra í heiminum sem  hafa aukist með miklum hraða síðustu áratugi á sviði fólksflutninga, viðskipta, hugmynda, valdakerfa og á fleiri sviðum. Nærsamfélag er jafnframt mikilvægt, hvort sem er á grundvelli þjóðar, heimabyggðar, félagasamtaka, fjölskyldu eða annarra persónulegra tengsla manna á milli. Hið nálæga og fjarlæga tengist með margvíslegum hætti og tekist er á um gæði og gildi. Á námskeiðinu verður þetta viðfangsefni skoðað með tækjum samfélagsgreina, einkum landafræði, trúarbragðafræði, félagsfræði, sagnfræði og siðfræði.

 

Efni námskeiðsins snertir hversdagslíf hvers einstaklings og sú tenging verður hagnýtt á námskeiðinu, m.a. með vettvangskönnunum hjá félagasamtökum og athugun á námskrám, námsgögnum og skólastarfi. Jafnframt er efni námskeiðsins viðfangsefni fræðigreina sem nemendur tileinka sér og rýna í.

X

Að leika og skapa: Leiklist, myndlist og tónlist (LVG204G)

Viðfangsefni: Nemendur kynnast þýðingu lista í námi barna og unglinga. Umfjöllun um leiklist, tónlist og myndlist í skólastarfi. Unnið verður með eitt þema í gegnum listgreinarnar þrjár. Verkleg viðfangsefni eru þróuð út frá hugmyndum nemenda.

Vinnulag: Fjölbreyttar smiðjur sem byggja á mismunandi kveikjum og margvíslegri úrvinnslu.

X

Upplýsingatækni í námi og kennslu (SNU201G)

Hvað er eiginlega upplýsingatækni (eða upplýsinga- og samskiptatækni) og hvernig áhrif gæti hún haft á nám, kennslu og menntun í framtíðinni? Hvenær komu tölvur fyrst inn í íslenska grunnskóla og hvernig er „stafræna landslaginu“ nú háttað í skólakerfinu? Hver er þáttur upplýsingatækni og miðlunar í stefnumótun og námskrá og hvernig er tengslum háttað við önnur námssvið, lykilhæfni og grunnþætti menntunar? Skoðaðar eru stefnur og straumar sem má greina á þessu sviði hér á landi og í alþjóðlegu samhengi. Kenningar og rannsóknir eru kynntar sem geta nýst við skipulag og skilning á námi og kennslu þar sem upplýsingatækni kemur við sögu. Nemendur prófa, meta og kynna forrit og stafrænt námsefni, tengja tæknilega möguleika við náms- og kennslufræði og fást við verkefni sem snúast um samspil forrita og fræða.
Nemendur efla færni sína á þessu sviði og horfa til hagnýtra möguleika á vettvangi og þeirra tækifæra sem felast í nýrri tækni meðal annars til starfsþróunar með þátttöku á samfélagsmiðlum og tengingu við starfssamfélög kennara.
Áhersla er lögð á myndun öflugs námssamfélags sem tekur virkan þátt á námskeiðinu og deilir hugmyndum og reynslu. Nemendur leita svara við spurningum sem vakna og skoða í sameiningu ýmsar áskoranir og tækifæri sem felast í nýtingu upplýsingatækni í skólastarfi.

X

Erlend tungumál sem kennslugrein (ÍET005G)

Tungumál er nauðsynlegt tæki til tjáningar og samskipta og opnar dyr að þekkingu og skilningi á samfélögum. Þekking á tungumálum eykur víðsýni, stuðlar að vitsmunaþroska á öðrum sviðum og betri skilningi á eigin menningu. Í námskeiðinu er fjallað um hvernig á að kenna tungumál á 21. öld á Íslandi. Einnig er lögð áhersla á leiðir til að gera nemendur virka þátttakendur í tungumálanámi og veita þeim tækifæri til að nota erlend tungumál á skapandi hátt, bæði í töluðu og rituðu mál. Beint er sjónum að kennsluaðferðum, færniþáttunum fjórum og tjáskiptum sem forsendu þess að ná tökum á erlendu máli.

X

Hönnun sem uppspretta sköpunar (LVG006G)

Námskeiðið er kynning á gildi og aðferðafræði uppeldismiðaðra list- og verkgreina. Áhersla er lögð á sameiginlega hugmyndavinnu í gegnum hönnun í öllum þáttum námskeiðsins. Nemendur leita viðfangsefna sem henta vel í grunnskólastarfi. Unnið verður með þekkingar- og færniþætti og komið inn á tvívíða og þrívíða formsköpun. Nemendur vinna hugmyndavinnu og skráningu vinnuferlis með ljósmyndun og skissugerð. Hugmyndir eru lagaðar að efni, tækni og ólíkum aðferðum námskeiðsins. Nemendur skila ferilmöppu og skrifa greinargerð.

X

Lífsleikni og siðfræði (SFG006G)

Á námskeiðinu er fléttað saman lífsleikni og siðfræði. Fjallað verður um hlutverk samfélagsgreina í að efla þroska og hæfni nemenda til að takast á við líf og störf í lýðræðissamfélagi. Hugað verður að forsendum lífsleikni og siðfræði sem viðfangsefnum í skólastarfi, m.a. skoðað hvernig viðfangsefni  í lífsleikni og siðfræði geta eflt áræði, frumkvæði, ábyrgð, sjálfsaga og samkennd nemenda.

Á námskeiðinu fá nemendur tækifæri til að skoða hugmyndafræðilegar forsendur lífsleikninnar, hvernig hún tengist hugmyndum um  félags- og tilfinningatengt nám. Hugað verður að því hvernig lífsleikni getur eflt félagsþroska og borgaravitund, siðvit og virðingu fyrir sjálfum sér og öðrum.

Tengsl siðfræði og lífsleikni verða jafnframt skoðuð og fá nemendur tækifæri til að athuga og ræða siðræn gildi og siðferðileg viðfangsefni frá mismunandi sjónarhornum. Fjallað verður um nokkrar helstu kenningar og hugtök siðfræðinnar og fengist við að greina siðræn álitamál. Nemendur fá tækifæri til að taka þátt í siðfræðilegri umræðu af rökfestu, ábyrgð og virðingu. Nemendur kynnast jafnframt kennsluaðferðum leiklistar sem  forvarnartæki í lífsleiknikennslu og fjölbreyttum kennsluaðferðum við að undirbúa og stýra umræðu.

 

Vinnulag:

Áhersla verður lögð á að þjálfa þátttakendur í þeirri færni sem þeir eiga að efla hjá eigin nemendum.  Námið fer fram með fyrirlestrum, umræðum, verkefnum, samvinnu og verklegum æfingum.

X

Átakasvæði í heiminum – áskoranir fjölmenningar (SFG001G)

Meginviðfangsefni námskeiðsins eru átök og átakasvæði í heiminum einkum með hliðsjón af tækifærum og áskorunum sem slík viðfangsefni gefa í kennslu. Þátttakendur kynnast hugmyndum og sjónarmiðum tengdum átökum og tengja við landfræðilegar aðstæður, sögu, menningu og trúarbrögð. Unnið verður með valin tvö til þrjú átakasvæði. Til greina koma Írland og írska lýðveldið, Ísrael og Palestína, Mexíkó, Myanmar, Nígería og Tyrkland, auk átaka sem erfitt er að afmarka landfræðilega. Val á viðfangsefnum verður í samráði við þátttakendur og eftir atvikum verða þau tengd við íslenska sögu og aðstæður.
Verkefni námskeiðisins snúa að  æfingum í upplýsingaleit, framsetningu sögulegra og landfræðilegra upplýsinga og í að útskýra flókna eða viðkvæma þætti efnisins.
Lokapróf gildir 40%, en verkefni og hlutapróf 60%. Form verkefna og hlutaprófa verður ákveðið í samráði við þátttakendur.
Námskeiðið er kennt í vikulegum kennslustundum. Fjarnemum er skylt að mæta í staðlotur samkvæmt kennsluáætlun.

X

Söguþræðir (SFG402G)

Í námskeiðinu er fjallað um heimssöguna frá víðum sjónarhóli og fengist við löng tímaskeið og stóra drætti í sögu heims og mannkyns. Kannaðar eru hugmyndir um hlutverk og viðfangsefni heimssögunnar með áherslu á búferlaflutninga, menningaráhrif, umhverfisáhrif og smitsjúkdóma, bæði frá sjónarhóli einstaklinga og samfélaga. Dregin verða fram mismunandi sjónarhorn á það hvað (ekki síst hvaða fólk) sé þess verðugt að komast á spjöld sögunnar og lögð áhersla á þjálfun í gagnrýnum lestri á heimssögubækur (sér í lagi námsbækur). Nemendur hljóta einnig þjálfun í gerð verkefna fyrir nemendur á mið- og unglingastigi grunnskólans.

X

Auðlindir Íslands. Nýting þeirra í fortíð, nútíð og framtíð (SFG004G)

Unnið verður með hæfniviðmið samfélagsgreina með áherslu á sögu og landafræði Íslands. Nemendur velja tiltekin svæði á landinu og beina sjónum að auðlindum þeirra og auðlindanýtingu fyrr og nú og helstu áskorunum og ágreiningsefnum sem því tengjast.

Rýnt verður í námsefni hvers konar sem nýta má í kennslu, kennsluleiðbeiningar og ítarefni með hliðsjón af hæfniviðmiðum námskrár og grunnþættinum sjálfbærni.

Verklag byggist meðal annars á því að nemendur fást við spurningar og álitamál, bæði um túlkun sögunnar og um valkosti samtímans.

Skyldumæting er í staðlotur samkvæmt kennslualmanaki Menntavísindasviðs.

X

Þroska- og námssálarfræði (KME301G)

Tilgangur þessa námskeiðs er að nemendur öðlist heildarsýn á þroska barna frá fæðingu og fram á unglingsár.

Inntak/viðfangsefni
Fjallað verður um þær breytingar sem verða á þroska barna á mismunandi sviðum og aldursskeiðum og helstu kenningar sem notaðar hafa verið til að varpa ljósi á þessar breytingar. Fjallað verður um vitsmunaþroska, tilfinningaþroska og þróun tilfinningalegra tengsla, félagsþroska, þróun sjálfsmyndar og siðferðisvitundar. Námskenningum og vistfræðilegum kenningum (ecological approach) verður einnig gerð skil. Rætt verður um orsakir og eðli einstaklingsmunar, samfellu í þroska og sveigjanleika þroskaferlisins. Tengsl náms og þroska, áhugahvöt og áhrif uppeldis, menningar og félagslegra aðstæðna á þroska barna verða einnig til umfjöllunar. Áhersla verður lögð á gildi þroskasálfræðinnar í uppeldis- og skólastarfi.

Vinnulag (í staðnámi)
Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðu/verkefnatímum. Í umræðu/verkefnatímum fá nemendur þjálfun í að ræða námsefnið á gagnrýninn hátt.

X

Aðferðafræði og menntarannsóknir (KME302G)

Viðfangsefni námskeiðsins fela í sér tvennt. Annars vegar er um að ræða þjálfun í rannsóknaraðferðum, meðferð gagna og úrvinnslu þeirra og hins vegar læsi á menntarannsóknir, sem aðrir hafa framkvæmt og niðurstöður þeirra. Í öllum þáttum námskeiðsins er lögð áhersla á þekkingu og skilning á helstu hugtökum og hugmyndum úr aðferðafræði menntarannsókna. Gert er ráð fyrir að nemendur kynni sér þessi hugtök í lesefninu og beiti þeim í verkefnum er tengjast megindlegum, eigindlegum og blönduðum aðferðum, einnig aðferðum við starfendarannsóknir.

 

Vinnulag á námskeiðinu felst í fyrirlestrum, kynningum og vettvangstengdum viðfangsefnum. Reynt er að samhæfa viðfangsefni þeirra sem sækja tíma reglulega og þeirra sem stunda námið að mestu sem fjarnemar.

X

Kennsla samfélagsgreina og lýðræði í skólastarfi (SFG401G)

Fjallað verður um stöðu samfélagsgreina, þar með talið trúarbragðafræða, í skólakerfinu fyrr og nú. Einnig verður fjallað um samfélagsgreinar í aðalnámskrá og námsgögn. Kannaðar verða stefnur, straumar og álitamál í kennslu greinanna, m.a. með það í huga hvernig nýta má viðfangsefni þeirra til skipuleggja nám þar sem nemendur læra til lýðræðis með því að læra um lýðræði í lýðræði.

 

Unnið verður með viðfangsefni og námsefni samfélagsgreina, m.a. með greiningu á efni, framsetningu og rökum fyrir efnisvali. Hugmyndir um samþættingu samfélagsgreina við aðrar greinar grunnskólans verða kannaðar einkum með það í huga að skipuleggja heildstæð viðfangsefni út frá málefnum líðandi stundar.

 

Námskeiðið tengist vettvangsnámi á misserinu sem felst í undirbúningi kennslu í einstökum greinum og kennslufræði þeirra og uppgjöri og samantekt að vettvangsnámi loknu.

 

Vinnulag:

Fyrirlestrar, kynningar, umræður, málstofur, lestur, upplýsingaleit, sjálfstæð verkefni, samvinnuverkefni og leiðsögn. Áhersla er lögð á að nemendur safni gögnum úr námi sínu og af vettvangi sem eru skoðuð, ígrunduð og metin.

X

Námskrá og námsmat (KME402G)

Námskeiðið miðar að því að nemendur öðlist þekkingu, leikni og hæfni sem snýr að námskrárfræðum og námsmati. Nemendur öðlist þannig skilning á eftirfarandi samhengi og eðli þess og geti beitt þekkingu sinni á því í skólastarfi: Markmið ->Hæfniviðmið -> Inntak og námsefni -> Kennsluhættir og námsskipulag -> Námsmat

Nemendur kynnast nokkrum lykilhugtökum námsmats- og námskrárfræða. Fjallað er bæði fræðilega og verklega (vettvangstengt) um áherslur og hugmyndastefnur sem greina má í opinberum námskrám, lögum, reglugerðum og öðrum stefnuritum. Þætti kennara í námskrárgerð, þróun skólanámskrár og þróun námsmats eru gerð skil og þar með einnig við gerð námsáætlana fyrir námshópa, bekki eða einstaka nemendur. Fjallað er um forsendur, tilgang og aðferðir við mat á námi og námsárangri (sbr. leiðsagnarmat, lokamat, gerð prófa og annarra matstækja og beitingu einkunna og vitnisburða). Þátttakendur lesa og ræða einnig um álitamál og ólíka hugmyndafræðilega strauma sem tengjast grundvallarspurningum um tilgang og markmið skyldunáms. Lykilspurningar sem glímt er við: Til hvers er skólinn? Hvað ætti að kenna og meta í skyldunámi, hvernig og hvers vegna? Hvers konar þekking eða hæfni telst góð og gild og hvernig ætti að stjórna og skipuleggja skyldunám í því tilliti?

Vinnulag á námskeiðinu felst í lestri greina og bókakafla, fyrirlestrum, kynningum og vettvangstengdum viðfangsefnum ásamt gagnrýninni umræðu í málstofum og hópverkefnum.

X

Trúarbragðafræðsla og margbreytileiki (SFG003G)

Á námskeiðinu er fengist við trúarbrögð og trúarbragðafræðslu í fjölmenningarlegu samfélagi. Fjallað verður um trúarþörf og trúarreynslu mannsins, tilvistarspuringar og leit eftir tilgangi og merkingu. Kynnt verða helstu greiningarhugtök og rannsóknir á sviði trúarbragðafræði og trúaruppeldisfræði. Rætt verður um gildi trúarbragða fyrir einstaklinga og samfélög og áhrif þeirra á mótun sjálfsmyndar, gildismats og lífsskilnings. Þá verða helstu trúarbrögð heims skoðuð, þ.e. gyðingdómur, kristni, islam, hindúasiður og búddatrú, auk nokkurra annarra trúarbragða og guðlausra lífsviðhorfa. Einnig verður vikið að stöðu trúarbragða og trúarhreyfinga á tímum fjölmenningar og margbreytileika og rætt um fjölhyggju og samskipti einstaklinga og hópa með ólíkan menningarlegan og trúarlegan bakgrunn, umburðarlyndi og fordóma.

Námskeiðið byggist á fyrirlestrum, umræðum, vettvangsathugunum, upplýsingaleit og verkefnavinnu. Námskeiðið og skipulag þess miðast við blandaðan hóp staðnema og fjarnema.

X

Samfélagsgreinakennsla og skapandi nám (SFG005G)

Megimarkmið þessa námskeiðs er að kennaranemi öðlist þekkingu á kennslufræði samfélagsgreina og hæfni til að kenna þessar greinar á skapandi hátt á mið- og unglingastigi grunnskóla. Fjallað verður um viðfangsefni og námsefni samfélagsgreina og rannsóknir á samfélagsgreinanámi og - kennslu. Einnig er leitað svara við hvernig megi kenna fagið á árangursríkan hátt með skapandi aðferðum.

Viðfangsefni og verkefni verða skipulögð með tilliti til fjölbreyttra og virkra kennsluaðferða og skapandi starfi, m.a. með aðferðum leiklistar í kennslu.

Uppistaðan í námskeiðinu er þjálfun nemenda í að vinna sjálfstætt, faglega og á skapandi hátt.

Námskeiðið tengist vettvangsnámi á misserinu sem felst í undirbúningi kennslu í einstökum greinum og kennslufræði þeirra og uppgjöri og samantekt að vettvangsnámi loknu.

Vinnulag: Fyrirlestrar, vinnusmiðjur, skapandi málstofur, sjálfstæð verkefni, samvinnuverkefni og leiðsögn.

X

Landið og landakortin (SFG009G)

Megintilgangur námskeiðsins er að þjálfa þátttakendur í lestri og túlkun ólíkra korta og myndefnis, notkun rafrænnar kortaþjónustu (Google.maps ofl), mótun hæfniviðmiða fyrir verkefni sem byggja á gerð og túlkun mynda og korta og tengja þau við aðalnámskrá. Viðfangsefni munu beina sjónum þátttakenda að náttúruferlum sem mynda og móta land og hafa áhrif á loftslag og gróður sem og náttúruvá á Íslandi. Sjónum verðu því beint að bauganeti jarðar, mælikvörðum, tákni, letri og litum á kortum, gerð og notkun áttavita, loftslagsritum, ýmiskonar veðurupplýsingum, skipulags- og landnotkunarkortum og öðrum þemakortum.
Verklag í námskeiðinu byggist á vinnu með rafræn kort, kortaþjónustur, smáforrit og ljósmyndir og hvernig megi nýta slík gögn í kennslu. Lögð verður áhersla á gildi útináms og þau tækifæri sem felast í nýtingu valdra svæða.

X

Erlend tungumál sem kennslugrein (ÍET005G)

Tungumál er nauðsynlegt tæki til tjáningar og samskipta og opnar dyr að þekkingu og skilningi á samfélögum. Þekking á tungumálum eykur víðsýni, stuðlar að vitsmunaþroska á öðrum sviðum og betri skilningi á eigin menningu. Í námskeiðinu er fjallað um hvernig á að kenna tungumál á 21. öld á Íslandi. Einnig er lögð áhersla á leiðir til að gera nemendur virka þátttakendur í tungumálanámi og veita þeim tækifæri til að nota erlend tungumál á skapandi hátt, bæði í töluðu og rituðu mál. Beint er sjónum að kennsluaðferðum, færniþáttunum fjórum og tjáskiptum sem forsendu þess að ná tökum á erlendu máli.

X

Að leika og skapa: Leiklist, myndlist og tónlist (LVG204G)

Viðfangsefni: Nemendur kynnast þýðingu lista í námi barna og unglinga. Umfjöllun um leiklist, tónlist og myndlist í skólastarfi. Unnið verður með eitt þema í gegnum listgreinarnar þrjár. Verkleg viðfangsefni eru þróuð út frá hugmyndum nemenda.

Vinnulag: Fjölbreyttar smiðjur sem byggja á mismunandi kveikjum og margvíslegri úrvinnslu.

X

Samfélagsgreinar – hnattvæðing og nærsamfélag (SFG002G)

Samfélagsgreinar fjalla um samfélög og menningu á upplýsandi og gagnrýninn hátt. Þær vinna með gildi eins og jafnrétti, lýðræði, réttlæti, frelsi, ábyrgð, umhyggju og virðingu og þýðingu þessara gilda fyrir farsælt líf. Samfélagsgreinum er ætlað að efla skilning á ákveðnum grundvallargæðum mannlegs lífs og skiptingu þeirra.  Í námskeiðinu verður fengist við þessi viðfangsefni á grundvelli samspils milli hnattvæðingar og nærsamfélags.

 

Hnattvæðing er hugtak sem notað er um samtvinnun og víxlverkun fyrirbæra í heiminum sem  hafa aukist með miklum hraða síðustu áratugi á sviði fólksflutninga, viðskipta, hugmynda, valdakerfa og á fleiri sviðum. Nærsamfélag er jafnframt mikilvægt, hvort sem er á grundvelli þjóðar, heimabyggðar, félagasamtaka, fjölskyldu eða annarra persónulegra tengsla manna á milli. Hið nálæga og fjarlæga tengist með margvíslegum hætti og tekist er á um gæði og gildi. Á námskeiðinu verður þetta viðfangsefni skoðað með tækjum samfélagsgreina, einkum landafræði, trúarbragðafræði, félagsfræði, sagnfræði og siðfræði.

 

Efni námskeiðsins snertir hversdagslíf hvers einstaklings og sú tenging verður hagnýtt á námskeiðinu, m.a. með vettvangskönnunum hjá félagasamtökum og athugun á námskrám, námsgögnum og skólastarfi. Jafnframt er efni námskeiðsins viðfangsefni fræðigreina sem nemendur tileinka sér og rýna í.

X

Náttúrufræðikennsla í grunnskólum (SNU202G)

Meginviðfangsefni námskeiðsins er að nemendur kynnist fjölbreyttum leiðum í náttúrufræðikennslu í grunnskólum og öðlist færni í að skipuleggja slíka kennslu. Áhersla er á náttúrufræði sem tengist daglegum reynsluheimi nemenda. Sjónum verður beint að verklegum viðfangsefnum úti og inni og möguleikum í nærumhverfi skóla. Þá verður nemendum kynnt tækifæri sem notkun upplýsingatækni veitir til að efla áhuga og forvitni um náttúruna og leiðir til að efla læsi á náttúrufræðitexta. Hugað verður að þætti sköpunar í náttúrufræðinámi og hvernig megi efla hana. Jafnframt verður fjallað um mikilvægi náttúrugreina og sampils manns og náttúru. Unnið verður með ýmis þemu eins og vatn og loft. Verklag mun taka mið af því að kennaranemar kynnist fjölbreyttum kennsluaðferðum sem reynst hafa árangursríkar í náttúrufræðikennslu.
Skyldumæting er í staðlotur samkvæmt kennslualmanaki Menntavísindasviðs.

X

Hönnun sem uppspretta sköpunar (LVG006G)

Námskeiðið er kynning á gildi og aðferðafræði uppeldismiðaðra list- og verkgreina. Áhersla er lögð á sameiginlega hugmyndavinnu í gegnum hönnun í öllum þáttum námskeiðsins. Nemendur leita viðfangsefna sem henta vel í grunnskólastarfi. Unnið verður með þekkingar- og færniþætti og komið inn á tvívíða og þrívíða formsköpun. Nemendur vinna hugmyndavinnu og skráningu vinnuferlis með ljósmyndun og skissugerð. Hugmyndir eru lagaðar að efni, tækni og ólíkum aðferðum námskeiðsins. Nemendur skila ferilmöppu og skrifa greinargerð.

X

Upplýsingatækni í námi og kennslu (SNU201G)

Hvað er eiginlega upplýsingatækni (eða upplýsinga- og samskiptatækni) og hvernig áhrif gæti hún haft á nám, kennslu og menntun í framtíðinni? Hvenær komu tölvur fyrst inn í íslenska grunnskóla og hvernig er „stafræna landslaginu“ nú háttað í skólakerfinu? Hver er þáttur upplýsingatækni og miðlunar í stefnumótun og námskrá og hvernig er tengslum háttað við önnur námssvið, lykilhæfni og grunnþætti menntunar? Skoðaðar eru stefnur og straumar sem má greina á þessu sviði hér á landi og í alþjóðlegu samhengi. Kenningar og rannsóknir eru kynntar sem geta nýst við skipulag og skilning á námi og kennslu þar sem upplýsingatækni kemur við sögu. Nemendur prófa, meta og kynna forrit og stafrænt námsefni, tengja tæknilega möguleika við náms- og kennslufræði og fást við verkefni sem snúast um samspil forrita og fræða.
Nemendur efla færni sína á þessu sviði og horfa til hagnýtra möguleika á vettvangi og þeirra tækifæra sem felast í nýrri tækni meðal annars til starfsþróunar með þátttöku á samfélagsmiðlum og tengingu við starfssamfélög kennara.
Áhersla er lögð á myndun öflugs námssamfélags sem tekur virkan þátt á námskeiðinu og deilir hugmyndum og reynslu. Nemendur leita svara við spurningum sem vakna og skoða í sameiningu ýmsar áskoranir og tækifæri sem felast í nýtingu upplýsingatækni í skólastarfi.

X

Söguþræðir (SFG402G)

Í námskeiðinu er fjallað um heimssöguna frá víðum sjónarhóli og fengist við löng tímaskeið og stóra drætti í sögu heims og mannkyns. Kannaðar eru hugmyndir um hlutverk og viðfangsefni heimssögunnar með áherslu á búferlaflutninga, menningaráhrif, umhverfisáhrif og smitsjúkdóma, bæði frá sjónarhóli einstaklinga og samfélaga. Dregin verða fram mismunandi sjónarhorn á það hvað (ekki síst hvaða fólk) sé þess verðugt að komast á spjöld sögunnar og lögð áhersla á þjálfun í gagnrýnum lestri á heimssögubækur (sér í lagi námsbækur). Nemendur hljóta einnig þjálfun í gerð verkefna fyrir nemendur á mið- og unglingastigi grunnskólans.

X

Átakasvæði í heiminum – áskoranir fjölmenningar (SFG001G)

Meginviðfangsefni námskeiðsins eru átök og átakasvæði í heiminum einkum með hliðsjón af tækifærum og áskorunum sem slík viðfangsefni gefa í kennslu. Þátttakendur kynnast hugmyndum og sjónarmiðum tengdum átökum og tengja við landfræðilegar aðstæður, sögu, menningu og trúarbrögð. Unnið verður með valin tvö til þrjú átakasvæði. Til greina koma Írland og írska lýðveldið, Ísrael og Palestína, Mexíkó, Myanmar, Nígería og Tyrkland, auk átaka sem erfitt er að afmarka landfræðilega. Val á viðfangsefnum verður í samráði við þátttakendur og eftir atvikum verða þau tengd við íslenska sögu og aðstæður.
Verkefni námskeiðisins snúa að  æfingum í upplýsingaleit, framsetningu sögulegra og landfræðilegra upplýsinga og í að útskýra flókna eða viðkvæma þætti efnisins.
Lokapróf gildir 40%, en verkefni og hlutapróf 60%. Form verkefna og hlutaprófa verður ákveðið í samráði við þátttakendur.
Námskeiðið er kennt í vikulegum kennslustundum. Fjarnemum er skylt að mæta í staðlotur samkvæmt kennsluáætlun.

X

Lífsleikni og siðfræði (SFG006G)

Á námskeiðinu er fléttað saman lífsleikni og siðfræði. Fjallað verður um hlutverk samfélagsgreina í að efla þroska og hæfni nemenda til að takast á við líf og störf í lýðræðissamfélagi. Hugað verður að forsendum lífsleikni og siðfræði sem viðfangsefnum í skólastarfi, m.a. skoðað hvernig viðfangsefni  í lífsleikni og siðfræði geta eflt áræði, frumkvæði, ábyrgð, sjálfsaga og samkennd nemenda.

Á námskeiðinu fá nemendur tækifæri til að skoða hugmyndafræðilegar forsendur lífsleikninnar, hvernig hún tengist hugmyndum um  félags- og tilfinningatengt nám. Hugað verður að því hvernig lífsleikni getur eflt félagsþroska og borgaravitund, siðvit og virðingu fyrir sjálfum sér og öðrum.

Tengsl siðfræði og lífsleikni verða jafnframt skoðuð og fá nemendur tækifæri til að athuga og ræða siðræn gildi og siðferðileg viðfangsefni frá mismunandi sjónarhornum. Fjallað verður um nokkrar helstu kenningar og hugtök siðfræðinnar og fengist við að greina siðræn álitamál. Nemendur fá tækifæri til að taka þátt í siðfræðilegri umræðu af rökfestu, ábyrgð og virðingu. Nemendur kynnast jafnframt kennsluaðferðum leiklistar sem  forvarnartæki í lífsleiknikennslu og fjölbreyttum kennsluaðferðum við að undirbúa og stýra umræðu.

 

Vinnulag:

Áhersla verður lögð á að þjálfa þátttakendur í þeirri færni sem þeir eiga að efla hjá eigin nemendum.  Námið fer fram með fyrirlestrum, umræðum, verkefnum, samvinnu og verklegum æfingum.

X

Mótandi afl: Um samfélagsáhrif samfélagsgreina (SFG102M)

Í námskeiðinu er fjallað um hvernig samfélagsgreinar á borð við sögu, landafræði, trúarbragðafræði og lífsleikni hafa áhrif samfélög sín. Greint verður frá því hvernig greinarnar höfðu grundvallaráhrif á hugmyndafræði þjóðernishyggju og heimsvaldastefnu á 19. öld. Einnig verður fjallað um hvernig og hvort samfélagsgreinar geta eða eiga að hafa áhrif á samfélög í samtímanum út frá krítískum, femínískum, hinsegin og andkolóníalískum nálgunum. Greint er frá ýmsum dæmum um kennslu og verkefni sem ætlað er að hafa samfélagsleg áhrif. Nemendur öðlast þjálfun í að ígrunda hvernig þeirra kennsla á þátt í að móta viðtekin viðmið og hugmyndafræði. Einnig hvort og hvernig hægt sé að grípa inn í og hafa áhrif á mótunarferlið.

X

Heimspeki og hugmyndasaga menntunar (SFG302G)

Meginmarkmið námskeiðsins er að nemendur verði færir um að taka málefnalega afstöðu til hugmynda og aðferða í kennslu og uppeldi í fortíð og nútíð, og geti tekið þátt í gagnrýninni umræðu um skólamál og gert grein fyrir eigin hugmyndum um menntun og uppeldi.Viðfangsefni:

Á námskeiðinu verður fjallað um uppeldis- og menntunarhugmyndir allt frá tímum Forn-Grikkja og fram á okkar daga. Áhersluatriði í kennslunni eru eftirfarandi:

1. Maðurinn: Skynsemi, skilningur og siðvit

Fjallað verður um mannskilning á ólíkum tímum. Hvernig hugmyndir hugsuða um eðli mannsins höfðu áhrif á hugmyndir hvers tíma um uppeldi og menntun.

2. Markmið menntunar

Fjallað verður um markmið menntunar og forsendur þessara markmiða á hverjum tíma s.s að tileinka sér dygð, að uppfylla hlutverk sitt í samfélaginu, verða meira maður, að axla ábyrgð í samfélagi, að verða virkur þátttakandi í lýðræðissamfélagi, að tileinka sér sjálfstæða og gagnrýna hugsun.

3. Frelsi og lýðræði

Fjallað verður um áhrif hugmynda um frelsi og sjálfræði mannsins í lýðræðissamfélagi á hugmyndir um menntun. Sérstaklega verður hugað að áhrifamikilli hugmyndafræði í samtímanum sem lýtur að menntun til lýðræðis, borgaralegri menntun, skóla án aðgreiningar og jafnréttis til náms.

Meðal viðfangsefna námskeiðsins verða þekkingar-, stjórn-, og siðspeki Platons, hugmyndir Rousseau um frelsi og sjálfræði, hugmyndum Kants um skynsemi og upplýsingu og hugmyndir Wollstonecraft um jafnrétti. Einnig verður frelsishugtakið skoðað í ljósi kenninga E. Key, A.S. Neill og P. Freire. Fjallað verður ítarlega um kenningar John Dewey um menntun, gagnrýna hugsun og lýðræði.

X

Félagsfræði og saga menntunar (SFG301G)

Viðfangsefni

Félagsfræði menntunar
Helstu kenningar greinarinnar verða skoðaðar í ljósi viðfangsefna á borð við þróun og hlutverk menntunar, siðferðilegt uppeldi, félagslega mismunun, einstaklingsvæðingu og kyn. Einkum verða til umfjöllunar kenningasmiðirnir Émile Durkheim, Georg Herbert Mead, John Dewey, Pierre Bourdieu, Ulrich Beck, Anthony Giddens og Beverley Skeggs. Þessar kenningar veita ólík sjónarhorn á tengsl einstaklings og samfélags og félagslegar flokkanir eins og stétt, kyn og æviskeið. Kenningarnar verða skoðaðar út frá hlutstæðum dæmum, sem einkum eru sótt í íslenskt samfélag síðustu áratuga.

Saga uppeldis og menntunar
Hér verða til umfjöllunar megindrættir í samfélagsgerð og menningararfleifð sveitaþjóðfélags fyrri alda og þær þjóðfélagsbreytingar sem orðið hafa til dagsins í dag. Í þessu sambandi verður rætt um uppeldishlutverk kirkju, trúarbragða og heimila, um rætur almenningsfræðslu í menningarhefðum fortíðar, um breytt hlutverk skóla og breytt samspil skóla, heimilis og annarra samfélagsþátta. Áhersla verður lögð á sérkenni menntunarþróunar á Íslandi með hliðsjón af almennri þróun í grannlöndum.
Í námskeiðinu verður lögð áhersla samspil milli félagsfræðilegrar og sögulegrar umfjöllunar um menntun og uppeldi.

Vinnulag
Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðutímum. Námsefni er bókin Félagsfræði menntunar eftir Gest Guðmundsson og Almenningsfræðsla á Íslandi 1880-2007 í ritstjórn Lofts Guttormssonar. Auk þessa eru til umfjöllunar frumtextar og greinar sem kynna rannsóknir og greiningar á sviði námskeiðsins

X

Heimspeki og hugmyndasaga menntunar (SFG302G)

Meginmarkmið námskeiðsins er að nemendur verði færir um að taka málefnalega afstöðu til hugmynda og aðferða í kennslu og uppeldi í fortíð og nútíð, og geti tekið þátt í gagnrýninni umræðu um skólamál og gert grein fyrir eigin hugmyndum um menntun og uppeldi.Viðfangsefni:

Á námskeiðinu verður fjallað um uppeldis- og menntunarhugmyndir allt frá tímum Forn-Grikkja og fram á okkar daga. Áhersluatriði í kennslunni eru eftirfarandi:

1. Maðurinn: Skynsemi, skilningur og siðvit

Fjallað verður um mannskilning á ólíkum tímum. Hvernig hugmyndir hugsuða um eðli mannsins höfðu áhrif á hugmyndir hvers tíma um uppeldi og menntun.

2. Markmið menntunar

Fjallað verður um markmið menntunar og forsendur þessara markmiða á hverjum tíma s.s að tileinka sér dygð, að uppfylla hlutverk sitt í samfélaginu, verða meira maður, að axla ábyrgð í samfélagi, að verða virkur þátttakandi í lýðræðissamfélagi, að tileinka sér sjálfstæða og gagnrýna hugsun.

3. Frelsi og lýðræði

Fjallað verður um áhrif hugmynda um frelsi og sjálfræði mannsins í lýðræðissamfélagi á hugmyndir um menntun. Sérstaklega verður hugað að áhrifamikilli hugmyndafræði í samtímanum sem lýtur að menntun til lýðræðis, borgaralegri menntun, skóla án aðgreiningar og jafnréttis til náms.

Meðal viðfangsefna námskeiðsins verða þekkingar-, stjórn-, og siðspeki Platons, hugmyndir Rousseau um frelsi og sjálfræði, hugmyndum Kants um skynsemi og upplýsingu og hugmyndir Wollstonecraft um jafnrétti. Einnig verður frelsishugtakið skoðað í ljósi kenninga E. Key, A.S. Neill og P. Freire. Fjallað verður ítarlega um kenningar John Dewey um menntun, gagnrýna hugsun og lýðræði.

X

Félagsfræði og saga menntunar (SFG301G)

Viðfangsefni

Félagsfræði menntunar
Helstu kenningar greinarinnar verða skoðaðar í ljósi viðfangsefna á borð við þróun og hlutverk menntunar, siðferðilegt uppeldi, félagslega mismunun, einstaklingsvæðingu og kyn. Einkum verða til umfjöllunar kenningasmiðirnir Émile Durkheim, Georg Herbert Mead, John Dewey, Pierre Bourdieu, Ulrich Beck, Anthony Giddens og Beverley Skeggs. Þessar kenningar veita ólík sjónarhorn á tengsl einstaklings og samfélags og félagslegar flokkanir eins og stétt, kyn og æviskeið. Kenningarnar verða skoðaðar út frá hlutstæðum dæmum, sem einkum eru sótt í íslenskt samfélag síðustu áratuga.

Saga uppeldis og menntunar
Hér verða til umfjöllunar megindrættir í samfélagsgerð og menningararfleifð sveitaþjóðfélags fyrri alda og þær þjóðfélagsbreytingar sem orðið hafa til dagsins í dag. Í þessu sambandi verður rætt um uppeldishlutverk kirkju, trúarbragða og heimila, um rætur almenningsfræðslu í menningarhefðum fortíðar, um breytt hlutverk skóla og breytt samspil skóla, heimilis og annarra samfélagsþátta. Áhersla verður lögð á sérkenni menntunarþróunar á Íslandi með hliðsjón af almennri þróun í grannlöndum.
Í námskeiðinu verður lögð áhersla samspil milli félagsfræðilegrar og sögulegrar umfjöllunar um menntun og uppeldi.

Vinnulag
Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðutímum. Námsefni er bókin Félagsfræði menntunar eftir Gest Guðmundsson og Almenningsfræðsla á Íslandi 1880-2007 í ritstjórn Lofts Guttormssonar. Auk þessa eru til umfjöllunar frumtextar og greinar sem kynna rannsóknir og greiningar á sviði námskeiðsins

X

Auðlindir Íslands. Nýting þeirra í fortíð, nútíð og framtíð (SFG004G)

Unnið verður með hæfniviðmið samfélagsgreina með áherslu á sögu og landafræði Íslands. Nemendur velja tiltekin svæði á landinu og beina sjónum að auðlindum þeirra og auðlindanýtingu fyrr og nú og helstu áskorunum og ágreiningsefnum sem því tengjast.

Rýnt verður í námsefni hvers konar sem nýta má í kennslu, kennsluleiðbeiningar og ítarefni með hliðsjón af hæfniviðmiðum námskrár og grunnþættinum sjálfbærni.

Verklag byggist meðal annars á því að nemendur fást við spurningar og álitamál, bæði um túlkun sögunnar og um valkosti samtímans.

Skyldumæting er í staðlotur samkvæmt kennslualmanaki Menntavísindasviðs.

X

Lokaverkefni (SFG601L)

Lokaverkefni til  B.Ed.-prófs í grunnskólakennslu er 10 eininga skriflegt verkefni sem unnið er undir handleiðslu leiðbeinanda. 

X

Kennsla samfélagsgreina og lýðræði í skólastarfi (SFG401G)

Fjallað verður um stöðu samfélagsgreina, þar með talið trúarbragðafræða, í skólakerfinu fyrr og nú. Einnig verður fjallað um samfélagsgreinar í aðalnámskrá og námsgögn. Kannaðar verða stefnur, straumar og álitamál í kennslu greinanna, m.a. með það í huga hvernig nýta má viðfangsefni þeirra til skipuleggja nám þar sem nemendur læra til lýðræðis með því að læra um lýðræði í lýðræði.

 

Unnið verður með viðfangsefni og námsefni samfélagsgreina, m.a. með greiningu á efni, framsetningu og rökum fyrir efnisvali. Hugmyndir um samþættingu samfélagsgreina við aðrar greinar grunnskólans verða kannaðar einkum með það í huga að skipuleggja heildstæð viðfangsefni út frá málefnum líðandi stundar.

 

Námskeiðið tengist vettvangsnámi á misserinu sem felst í undirbúningi kennslu í einstökum greinum og kennslufræði þeirra og uppgjöri og samantekt að vettvangsnámi loknu.

 

Vinnulag:

Fyrirlestrar, kynningar, umræður, málstofur, lestur, upplýsingaleit, sjálfstæð verkefni, samvinnuverkefni og leiðsögn. Áhersla er lögð á að nemendur safni gögnum úr námi sínu og af vettvangi sem eru skoðuð, ígrunduð og metin.

X

Trúarbragðafræðsla og margbreytileiki (SFG003G)

Á námskeiðinu er fengist við trúarbrögð og trúarbragðafræðslu í fjölmenningarlegu samfélagi. Fjallað verður um trúarþörf og trúarreynslu mannsins, tilvistarspuringar og leit eftir tilgangi og merkingu. Kynnt verða helstu greiningarhugtök og rannsóknir á sviði trúarbragðafræði og trúaruppeldisfræði. Rætt verður um gildi trúarbragða fyrir einstaklinga og samfélög og áhrif þeirra á mótun sjálfsmyndar, gildismats og lífsskilnings. Þá verða helstu trúarbrögð heims skoðuð, þ.e. gyðingdómur, kristni, islam, hindúasiður og búddatrú, auk nokkurra annarra trúarbragða og guðlausra lífsviðhorfa. Einnig verður vikið að stöðu trúarbragða og trúarhreyfinga á tímum fjölmenningar og margbreytileika og rætt um fjölhyggju og samskipti einstaklinga og hópa með ólíkan menningarlegan og trúarlegan bakgrunn, umburðarlyndi og fordóma.

Námskeiðið byggist á fyrirlestrum, umræðum, vettvangsathugunum, upplýsingaleit og verkefnavinnu. Námskeiðið og skipulag þess miðast við blandaðan hóp staðnema og fjarnema.

X

Nútíminn (SFG201M)

Viðfangsefni
Í námskeiðinu Nútíminn verður fjallað um nútímasamfélag, gerð þess og breytingar út frá sjónarhorni ólíkra fræðigreina og með mismunandi aðferðum. Megináhersla verður lögð á íslenskt samfélag á ólíkum tímskeiðum. Annars vegar verður fjallað um hið stærra samhengi, fólksfjöldaþróun, atvinnulíf, félagskerfið og helstu hugmyndastefnur. Hins vegar verður lögð áhersla á líf og aðstæður einstaklinga, menningarlegan margbreytileika og afþreyingu. Rík áhersla verður lögð á rannsóknir á lífi og aðstæðum barna og ungmenna. Þar verður þróun skólahalds, vinna barna- og ungmenna sem og unglingamenning í fyrirrúmi.

Nemendur velja sér viðfangsefni í nærtæku umhverfi og vinna verkefni þar sem ólík sjónarhorn námskeiðisins eru tengd saman meðal annars með aðferðum munnlegrar sögu. Þá gefst nemendum færi á að dýpka þekkingu sína á nokkrum af þeim viðfangsefnum sem áhersla er lögð á í sögu og þjóðfélagsfræði á ólíkum skólastigum, og kynnast kennslubókum og ýmsum hjálpargögnum.

Vinnulag

Kennsla verður í málstofuformi. Áhersla er lögð á sjálfstæðan lestur, heimilda- og upplýsingaöflun í ritum, á netinu og með viðtölum.

Þetta námskeið er að öllu jöfnu kennt annað hvort ár

X

Samfélagsgreinakennsla og skapandi nám (SFG005G)

Megimarkmið þessa námskeiðs er að kennaranemi öðlist þekkingu á kennslufræði samfélagsgreina og hæfni til að kenna þessar greinar á skapandi hátt á mið- og unglingastigi grunnskóla. Fjallað verður um viðfangsefni og námsefni samfélagsgreina og rannsóknir á samfélagsgreinanámi og - kennslu. Einnig er leitað svara við hvernig megi kenna fagið á árangursríkan hátt með skapandi aðferðum.

Viðfangsefni og verkefni verða skipulögð með tilliti til fjölbreyttra og virkra kennsluaðferða og skapandi starfi, m.a. með aðferðum leiklistar í kennslu.

Uppistaðan í námskeiðinu er þjálfun nemenda í að vinna sjálfstætt, faglega og á skapandi hátt.

Námskeiðið tengist vettvangsnámi á misserinu sem felst í undirbúningi kennslu í einstökum greinum og kennslufræði þeirra og uppgjöri og samantekt að vettvangsnámi loknu.

Vinnulag: Fyrirlestrar, vinnusmiðjur, skapandi málstofur, sjálfstæð verkefni, samvinnuverkefni og leiðsögn.

X

Landið og landakortin (SFG009G)

Megintilgangur námskeiðsins er að þjálfa þátttakendur í lestri og túlkun ólíkra korta og myndefnis, notkun rafrænnar kortaþjónustu (Google.maps ofl), mótun hæfniviðmiða fyrir verkefni sem byggja á gerð og túlkun mynda og korta og tengja þau við aðalnámskrá. Viðfangsefni munu beina sjónum þátttakenda að náttúruferlum sem mynda og móta land og hafa áhrif á loftslag og gróður sem og náttúruvá á Íslandi. Sjónum verðu því beint að bauganeti jarðar, mælikvörðum, tákni, letri og litum á kortum, gerð og notkun áttavita, loftslagsritum, ýmiskonar veðurupplýsingum, skipulags- og landnotkunarkortum og öðrum þemakortum.
Verklag í námskeiðinu byggist á vinnu með rafræn kort, kortaþjónustur, smáforrit og ljósmyndir og hvernig megi nýta slík gögn í kennslu. Lögð verður áhersla á gildi útináms og þau tækifæri sem felast í nýtingu valdra svæða.

X

Upp með jafnréttisgleraugun: Jafnréttismenntun og samfélagsgreinar (SFG203M)

Í þessu námskeiði setjum við upp jafnréttisgleraugun og kynnumst einum grunnþætti Aðalnámskrár grunnskóla nánar, jafnrétti. Fjallað verður jafnrétti og jafnræði frá víðum sjónarhóli og hvernig hægt er að tvinna jafnréttismenntun saman við kennslu samfélagsgreina á skapandi hátt. Lögð verður áhersla jafnrétti og jafnræði í víðum skilningi, líkt og í Aðalnámskrá, og fjallað um jafnréttismál sem snúa að kyni, hinseginleika, menningu og uppruna, fötlun, stétt og búsetu. Einnig verður hugað að samtvinnun (e. intersectionality) þessara ólíku þátta sem leiðir til margþættrar mismununar. Nemendur fá þjálfun í gagnrýnum lestri hefðbundins námsefnis og verkefnagerð í anda jafnréttismenntunar. Í verkefnavinnu er lögð áhersla á að samþætta grunnþættina jafnrétti og sköpun en nemendur vinna eitt verkefni í samvinnu við nemendur í listgreinakennslu. Þá kynnast nemendur jafnréttisverkefnum sem unnin eru í skólum hérlendis sem erlendis.

X

Þættir úr fjölskyldu- og fólksfjöldasögu (SFG002M)

Á námskeiðinu verða kynntar helstu rannsóknarárherslur og kenningar í fjölskyldusögu og lýðfræði í Evrópu og Bandaríkjunum undanfarna áratugi. Þá verður lögð áhersla á að nemendur kynnist því helsta sem ritað hefur á sviðinu hér á landi og greini tengsl við alþjóðlegar stefnur og strauma. Rætt verður um það hvernig þróun íslensku fjölskyldunnar fellur að hugmyndum um hið vesturevrópska fjölskyldumynstur. Fjallað verður um félags- og ættartengsl og mikilvægi þeirra í bændasamfélaginu íslenska. Áhersla verður lögð á að skoða helstu breytingar á íslenskum fjölskyldum frá 18. fram á 20. öld. Kannað verður með hvaða hætti aðstæður barna og fullorðinna í fjölskyldum tengjast breyttum félags-, efnahags- og tækniaðstæðum, hugmyndum um kyngervi sem og atvinnuþátttöku kvenna og verkaskiptingu á heimilum.

Nemendur velja sér viðfangsefni í nærtæku umhverfi og vinna verkefni þar sem ólík sjónarhorn námskeiðisins eru tengd saman meðal annars með aðferðum munnlegrar sögu. Áhersla er lögð á miðlun til ólíkra hópa, til almennings og/eða til nemenda á ólíkum skólastigum. Þá gefst nemendum færi á að dýpka þekkingu sína á nokkrum af þeim viðfangsefnum sem áhersla er lögð á í sögu og þjóðfélagsfræði á ólíkum skólastigum, og kynnast kennslubókum og ýmsum hjálpargögnum.

X

Jörðin og himingeimurinn (SNU201M)

Inntak / viðfangsefni: 
Hugmyndir barna um náttúrufyrirbæri (staða jarðar í himingeimnum og berg)
Sólkerfið; Staða jarðar í sólkerfinu og hvernig hún hreyfist þar, aðdráttarafl, árstíðaskipti, dægraskipti, kvartilaskipti tunglsins.
Myndun og mótun lands; lagskipting jarðar og landrek, útræn og innræn öfl, bergtegundir, eldgos, jarðskjálftar. Stutt yfirlit yfir jarðsöguna. 
Loftslagsbeltin; veður og loftslag; lofthjúpurinn, geislun og orkuskipti, hitafar, loftþrýstingur og vindar, raki og úrkoma, loftmassar, vestanvindar, staðvindar, monsún, fárviðri.
Gróðurbeltin; einkenni gróðursvæða, tengsl við loftslagsflokkun Köppens, einkenni jarðvegsgerða.
Hafstraumar; sjávarföll, heitir og kaldir hafstraumar, fiskimið ofl.
Áhrif manna á umhverfi sitt, verndun og varðveisla umhverfis, mengun, gróðurhúsaáhrif ofl.
Kennsla; Kynntar verða hugmyndir að kennslu ofantaldra viðfangsefna sem og rannsóknir sem þeim tengjast.

Fyrirkomulag byggist á vikulegri kennslu en fjarnám er í boði. Skyldumæting er í staðlotur en þá fer fram námsmat, þjálfun, vettvangsvinna eða nám sem ekki er hægt að koma fyrir með öðrum hætti. Farið verður í nokkrar vettvangsferðir og þurfa allir nemendur að mæta í a.m.k. fimm og skila einfaldri skýrslu um hverja þeirra.

X

Heimabyggðin (SFG202M)

Meginmarkmið námskeiðsins er að greina tækifæri og áskoranir í nærsamfélagi og nærumhverfi valins staðar og með hvaða hætti mætti vinna með efnið í skólastarfi.
Viðfangsefni námskeiðsins er heimabyggð hvers og eins eða valins svæðis. Rýnt verður í landfræði svæðisins út frá náttúrufari, atvinnulífi, samgöngum og landnýtingu. Einnig verður fjallað um afmörkun svæða út frá náttúrufari, sögu, efnahagslífi og búsetuþróun. Notuð verða hugtök um svæði, svo sem kjarnasvæði, jaðarsvæði, kjördæmi, sveitarfélag og landshluti. Fjallað verður um dreifingu fólksfjölda, þéttbýli, strjálbýli og samtök svæða hér á landi. Sjónum verður beint að staðtengdu námi og þætti upplifunar í námi um staði. Áhersla verður lögð á hvernig megi nýta sér álitamál og ágreiningsefni í kennslunni.

Öll fög eru skyldufög nemaVValfagBBundið val er háð skilyrðum Námsleiðin í Kennsluskrá

Hvað segja nemendur?

Andri Rafn Ottesen
Guðjón Ingimundarson
Dóra Björk Ólafsdóttir
Andri Rafn Ottesen
Kennsla samfélagsgreina

Besta ákvörðun sem ég hef tekið var að fara í kennaranám og meistaranámið er þar engin undantekning. Námið er bæði gagnlegt og skemmtilegt og hefur gert mig að betri námsmanni og persónu. Meistaranámið gefur aukinn og dýpri skilning í eitt mest gefandi starf sem fyrirfinnst.

Guðjón Ingimundarson
Grunnskólakennsla með áherslu á Íslensku

Að mennta sig sjálfan eða einhvern annan, er styrking í svo marga staði. Það er ákaflega gefandi að sjá unga fólkið bæta sig meir og meir, sama hvort það sé bóklega, verklega eða andlega. Að móta komandi kynslóðir fyrir okkar samfélag eru forréttindi. Sama hversu stór partur maður er af ferlinu. Námið opnar svo margar hurðir og eru kennarar við Háskóla Íslands alltaf reiðubúnir að sýna þér hvað liggur á bakvið þær.

Dóra Björk Ólafsdóttir
Grunnskólakennsla með áherslu á náttúrugreinar

Ég hef alltaf haft mikinn áhuga á náttúruvísindum og þótti því tilvalið að miðla mínum áhuga til komandi kynslóða. Námið býður upp góða starfsmöguleika og starfið er spennandi. Boðið er upp á fjölbreytta og skemmtilega áfanga og eru þeir góður grunnur fyrir kennarastarfið.

Hafðu samband

Kennsluskrifstofa

1. hæð, Stakkahlíð – Enni
Opið kl. 8.15 – 15.00 alla virka daga
Sími 525 5950
 mvs[hja]hi.is

""

Hjálplegt efni

Ertu með fleiri spurningar? Hér finnurðu svör við ýmsum þeirra og upplýsingar um ýmislegt annað sem gott er að hafa í huga þegar þú velur nám.