Hugverkanefnd Háskóla Íslands og Landspítala

Hverjir geta leitað til Hugverkanefndar?

Allir starfsmenn Háskóla Íslands og Landspítala, nemendur (sem þiggja greiðslur frá stofnununum) og rannsóknarstyrkhafar.

Hvers vegna ætti ég að leita til Hugverkanefndar?

Ef þú ert með uppfinningu eða rannsóknaniðurstöðu sem þú telur að geti verið einkaleyfishæf eða unnt að hagnýta, ber þér samkvæmt lögum um uppfinningar starfsmanna og starfsreglum nefndarinnar að tilkynna hana til Hugverkanefndar.

Allir starfsmenn og nemendur (sem þiggja greiðslur frá stofnunum) geta þar að auki snúið sér til Hugverkanefndar til að fá margvíslega aðstoð varðandi hagnýtingu annarra rannsóknaniðurstaðna og þekkingar.

Þeir sem hafa áhuga á að skoða hvort rannsóknir þeirra séu þess eðlis að ástæða sé til að huga að hagnýtingu ættu tvímælalaust að snúa sér til nefndarinnar.

Hvenær þarf ég að tilkynna rannsóknaniðurstöður til Hugverkanefndar?

Tilkynna þarf Hugverkanefnd um uppfinningu eða rannsóknarniðurstöðu áður en hún er gerð opinber, hvort heldur sem það er í ræðu eða riti. Einkaleyfisvernd er háð því að uppfinning hafi ekki verið birt og skiptir þá ekki máli hvar í heiminum birtingin á sér stað.

Reglunum er ekki ætlað að hafa áhrif á hefðbundinn rétt starfsmanna til að birta t.d. bækur eða greinar að teknu tilliti til innlagnar einkaleyfisumsóknar.

Hvaða gerist eftir tilkynningu til Hugverkanefndar?

Fyrsta skrefið er að meta rannsóknaniðurstöður (uppfinningu/nýjung) með tilliti til hvort ákjósanlegt sé að sækja um einkaleyfi og hvort hagnýting sé vænlegur kostur fyrir stofnanirnar og starfsmanninn sem í hlut á. Ef Hugverkanefnd metur það ákjósanlegt að fara áfram með verkefnið felur hún Auðnu-tæknitorgi ehf. að gera viðskiptagreiningu á uppfinningunni. Ákveði Hugverkanefnd að sækja um einkaleyfi fjármagnar nefndin þá vinnu.

Auðna-tæknitorgi hefur umsjón með einkaleyfum sem framseld hafa verið til stofnananna og vinnur að markaðssetningu og hagnýtingu þeirra. Hagnýting getur verið í formi nytjaleyfissamnings við starfandi fyrirtæki eða sprotafyrirtæki.

Ef ákveðið er að stofna fyrirtæki er samið um hlut stofnananna í fyrirtækinu og síðan aðstoðar Auðna-tæknitorg við stofnun fyrirtækis. Starfsmaður á rétt á hlutdeild í fjárhagslegum ágóða af hagnýtingu uppfinningar/nýjungar.

Hvað fæ ég fyrir minn þátt í uppfinningu/nýjung?

Meginreglan við skiptingu arðs af hagnýtingu uppfinningar/nýjungar er:

1. Starfsmaður (starfsmenn) - 35%.
2. Rannsóknastarf starfsmanns -10%.
3. Starfseining starfsmanns - 10%.
4. HÍ og LSH - 45% sem ráðstafað er að hluta til Hugverkanefndar samkvæmt ákvörðun rektors HÍ eða forstjóra LSH, eftir því sem við á. Þegar arður af uppfinningu/nýjung er tilkominn vegna nytjaleyfissamnings sem Auðna-tæknitorg hefur komið á, fær Auðna-tæknitorg 5% af heildar arði og dregst sá hlutur frá óskiptum hlut Háskóla Íslands og Landspítala.

Hugverkanefnd er þó heimilt við ákvörðun um skiptingu arðs að taka tillit til annarra sjónarmiða t.d. framlags aðila til þróunar uppfinningar/nýjungar og hvernig fjármögnum starfsins (aðstaða, búnaður, tæki, starfsmenn) hafi verið háttað.

Hverjir meta uppfinningar/nýjungar sem sendar eru til Hugverkanefndar?

Nefndin metur uppfinningar og hugmyndir með aðstoð Auðnu-tæknitorgs ehf.

Þess er gætt að þeir sem fengnir eru til matsins viðhafi trúnað, hafi nægilega þekkingu á viðkomandi sviði, en séu jafnframt ekki tengdir rannsóknunum eða viðkomandi aðila með beinum hætti.

Ef unnin er könnun á nýnæmi er almennt leitað til Hugverkastofu eða einkaleyfaskrifstofa sem sérhæfa sig í slíkum könnunum.

Ritun einkaleyfisumsókna er úthýst til einkaleyfasérfræðinga.

Er gagnlegt að gera einkaleyfaleit?

Það getur verið gagnlegt fyrir starfsmenn og nemendur að gera leit í einkaleyfagagnagrunnum. Við leit er meðal annars unnt að skoða:

• Hvað hefur þegar verið gert á viðkomandi tæknisviði áður en vinna við rannsóknaverkefni hefst og jafnvel til að fá hugmynd að nýju verkefni eða lausn á tæknilegu vandamáli.
• Hvort uppfinning (niðurstaða rannsóknar) brjóti gegn einkaleyfarétti annarra.
• Hvort uppfinning (niðurstaða rannsóknar) sé þegar þekkt og því ekki unnt að vernda með einkaleyfi.
• Hvaða uppfinningar tilteknir vísindamenn eru að skráðir uppfinningamenn að.
• Hvaða fyrirtæki eru að sækja um einkaleyfi á tilteknum sviðum.

Það eru til ýmsir gjaldfrjálsir einkaleyfagagnagrunnar þar sem hægt er að gera slíkar leitir, þeir helstu eru Espacenet sem rekinn er af Evrópsku einkaleyfastofunni og PatentScope sem rekinn er af Alþjóðahugverkastofnuninni (WIPO). A

Hugverkanefnd hefur útbúið eyðublaðið, tilkynning um uppfinningu/nýjung, til þess að auðvelda starfsmönnum Háskólans og Landspítala að senda inn erindi til nefndarinnar.

Í skjalinu er að finna helstu atriði sem eru grundvöllur fyrir ákvörðun Hugverkanefndar um hagnýtingu rannsókna og innlögn einkaleyfisumsókna. Hugverkanefnd vinnur með Auðnu-tæknitorgi að hagnýtingu rannsókna sem tilkynntar hafa verið nefndinni.

Afoxun koltvíoxíðs (CO2)
Egill Skúlason, prófessor í iðnaðarverkfræði-, vélaverkfræði- og tölvunarfræðideild, hefur þróað aðferð við að afoxa koltvíoxið (CO2) í eldsneyti. Háskóli Íslands lagði inn forgangsréttarumsókn hér á landi árið 2018 og alþjóðlega (PCT) umsókn árið 2019. Í lok árs 2020 var umsóknin yfirfærð til EPO og USA. Auðna–tæknitorg vinnur að hagnýtingu einkaleyfisins.

Carbfix
Sigurður Reynir Gíslason, vísindamaður hjá Raunvísindastofnun og samstarfsfólk frá Orkuveitu Reykjavíkur, Háskóla Íslands, Columbia og Bernard háskóla eru uppfinningamenn að Carbfix aðferðinni sem fangar koltvíoxíð úr andrúmslofti og leysir upp í vatni sem veitt er niður í borholu og með tímanum breytist í grjót djúpt í jörðu. Sótt var um einkaleyfi á tækninni 2019 og var alþjóðleg (PCT) umsókn lögð inn árið 2020. Carbfix ohf. vinnur að hagnýtingu einkaleyfisins. Á árinu 2021 var gengið frá samningi um aðild Háskóla Íslands að félaginu. Einkaleyfið hefur verið yfirfært til Nýja Sjálands, Ástralíu, Suður Afríku og Kanada.

Virkjun yfirborðs sílíkons
Már Másson, prófessor við lyfjafræðideild Háskóla Íslands, er uppfinningamaður að aðferð við virkjun yfirborðs sílíkons. Um er að ræða styttingu á framleiðsluferli á kítótsanhúðuðu sílíkoni sem hefur bakteríuhamlandi virkni. Háskóli Íslands lagði á árinu 2022 inn forgangsréttarumsókn hér á landi og alþjóðlega (PCT) umsókn á árinu 2023. Auðna– tæknitorg vinnur að hagnýtingu einkaleyfisins. Már hefur á þessu ári, ásamt Vivien Nagy, stofnað félagið Minamo ehf. utan um uppfinninguna.

Frásogshvati (mPeg) - Nytjaleyfissamningur
Sveinbjörn Gizurarson, prófessor í lyfjafræðideild, er uppfinningamaður að frásogshvata sem nýtanlegur er á slímhimnur, t.d. í nefi. Uppfinningin er nýtt fyrir flogaveikilyfið Nayzilam sem gefið er sjúklingum sem fá raðflogaveikiköst með nefúða í stað stungulyfs. Nayzilam er fyrsta nefúðalyfið sem byggist á þessu einkaleyfi. Forgangsréttarumsókn var lögð inn árið 2007 og alþjóðleg (PCT)
einkaleyfisumsókn árið 2008. Umsóknin hefur verið yfirfærð til nokkurra landa. Háskóli Íslands og Hananja ehf. hafa einkaleyfi á tækninni.

Vængur
Sólrún Traustadóttir og Andri Orrason eru uppfinningamenn að væng á kappakstursbíl úr koltrefjum sem smíðaður er í heilu lagi en þannig má losna við samskeyti og þá galla sem þeim fylgja. Uppfinningin felur það í sér að framleiðsluferlið einfaldast og styttist til muna. Háskóli Íslands sótti um einkaleyfi á tækninni í Bandaríkjunum árið 2017 og var einkaleyfið veitt árið 2019. Auðna– tæknitorg vinnur að hagnýtingu einkaleyfisins.

Notkun stöðugra stakeinda - AsymPol
(nytjaleyfissamningur) og PyrroTriPol

Snorri Þór Sigurðsson, prófessor í efnafræði ásamt samstarfsmönnum í GrenobleAlpes háskóla í Frakklandi hafa þróað stöðugar tvístakeindir sem magna kjarnaskautun (e. dynamic nuclear polarization), en það leiðir til mikillar styttingar á mælitíma segulómunarmælinga. Grenoble-Alpes háskóli og Háskóli Íslands sóttu sameiginlega um einkaleyfi á tækninni hjá Evrópsku einkaleyfastofunni árið 2017 sem var veitt árið 2019. Tæknin er í hagnýtingarferli hjá Grenoble-Alpes háskóla en AsymPol efni fóru á á markað á árinu 2022.

Árið 2021 var einnig sótt um einkaleyfi fyrir svokölluðum PyrroTriPol tvístakeindum sem voru þróaðar fyrir kjarnsegulgreiningar við mjög hátt segulsvið.

Hugverkanefnd Háskóla Íslands hefur gefið út Handbók starfsmanna um tækniyfirfærslu, sem byggir á leiðbeiningum Inventor´s Guide to Technology Transfer frá Háskólanum í Michigan..

Á heimasíðum Hugverkastofunnar, Evrópsku einkaleyfastofunnar og Alþjóðahugverkastofnunarinnar má finna ýmsar gagnlegar upplýsingar um einkaleyfi og einkaleyfaferlið.

Háskóli Íslands er aðili að Pan-European Seal áætlun Evrópsku einkaleyfastofunnar (EPO) og Hugverkastofu Evrópusambandsins (EUIPO).

Á heimasíðum EPO og EUIPO má finna rafrænt fræðsluefni fyrir starfsmenn og nemendur um hugverkaréttindi. Jafnframt hafa skrifstofunar sameiginlega þróað kennsluefni sem er aðgengilegt starfsmönnum og nemendum.

Með þátttöku fá nemendur Háskóla Íslands einnig tækifæri til að fara í launað starfsnám hjá EPO og EUIPO. Þar geta nemendur öðlast einstaka starfsreynslu hjá alþjóðastofnunum og alhliða fræðslu á hugverkaréttindum.

Hér að neðan má finna leiðbeinandi samningsform sem unnt er að nota í samstarfsverkefnum.

Einhliða trúnaðarsamningur
Gagnkvæmur trúnaðarsamningur
Samstarfssamningur vegna Horizon 2020
Samstarf um nemendaverkefni

Upplýsingar um meðlimi nefndarinnar má nálgast hér: Nefndir Háskólaráðs