Á hverju sumri fæst fjöldi háskólanema við nýsköpunarverkefni undir leiðsögn fræðafólks Háskóla Íslands á ótal fræðasviðum. Nýsköpunarsjóður námsmanna veitir stuðning til verkefnanna sem geta ekki aðeins af sér frumlegar og áþreifanlegar lausnir af ýmsu tagi heldur varpa líka ljósi á ýmislegt sem betur má fara í íslensku samfélagi.
Egill Karlsson, meistaranemi við Háskólann í Hróarskeldu og fyrrverandi félagsfræðinemi við HÍ, vann í sumar verkefni undir leiðsögn Margrétar Valdimarsdóttur, dósents í félagsfræði við HÍ, þar sem hann rýndi í umfjöllun fjölmiðla um eftirminnilegt mál sem dró töluverðan dilk á eftir sér. Rannsóknin var unnin út frá svokallaðri frásagnarafbrotafræði (e. narrative criminology) en hún snýst um að til þess að skilja afbrot, og þá einkum viðbrögð við afbrotum, þurfum við að skoða sögurnar sem eru sagðar af afbrotum. „Fyrir félagsvísindi á Íslandi og þá sérstaklega afbrotafræði er frásagnarafbrotafræði áhugaverður vinkill á það hvernig fjölmiðlar og frásagnir geta haft áhrif á viðhorf og hegðun almennings,“ segir Egill.
Rannsókn Egils er svokölluð tilviksrannsókn (e. case-study) á frægu máli frá árinu 2022. „Í henni einblíni ég á fréttir og fréttaflutning af máli einstaklings sem flúði úr haldi lögreglunnar á leiðinni í Héraðsdóm Reykjavíkur. Maðurinn var mikið til umfjöllunar á þessum þremur dögum sem hann var á flótta og fjölmiðlum tíðrætt um langan brotaferil mannsins,“ segir Egill.
Á meðan maðurinn var á flótta hafði lögreglan tvisvar afskipti af ungum einstaklingi sem tengdist málinu ekki neitt. „Báðir einstaklingar eru dökkir á hörund og það hafði þau áhrif að lögreglan lokaði fyrir athugasemdir á opinberri Facebook-síðu sinni. Málið vakti mikla athygli og lögreglan var harðlega gagnrýnd og sökuð um kynþáttamiðaða löggæslu (e. racial profiling),“ rifjar Egill upp.
Lögregla hafði samskipti við strokufanga og almenning í gegnum fjölmiðla
Kveikjan að verkefninu var að sögn Egils tvíþætt. „Í fyrra meistaranámi mínu við Háskólann í Lundi fékk ég annars vegar áhuga á frásagnarafbrotafræðinni og hins vegar á kenningum innblásnum af Michel Foucault, þá sérstaklega stjórnviskukenningum (e. governmentality) og taumhaldi, bæði formlegu og félagslegu. Ég fylgdist með fréttum um þetta tiltekna mál þegar það var í gangi og mér þótti áhugavert hversu mikið lögreglan biðlaði til almennings um aðstoð á sama tíma og hún var harðlega gagnrýnd fyrir aðgerðir sínar gagnvart saklausum unglingi. Einnig þótti mér áhugavert hvernig lögreglan hafði samskipti við strokufangann og almenning í gegnum fjölmiðla og hversu fljót yfirvöld voru að vísa á bug allri gagnrýni og firra sig frá ábyrgð,“ útskýrir hann.
