Miðvikudaginn 1. febrúar 2012 gengst Kristín Bergsdóttir undir meistarapróf í
lýðheilsuvísindum og heldur fyrirlestur um verkefnið sitt:
“Slysa- og ofbeldisdauði á Íslandi. Áhrifaþættir og þjóðhagslegar afleiðingar.”
Meistaraprófsnefnd: Dr. Brynjólfur Mogensen, dósent, Dr. Unnur Anna
Valdimarsdóttir, dósent og Ragnhildur Guðmundsdóttir, M.Sc.
Prófdómarar: Dr. Sigurður Guðmundsson og Lára Sch. Thorsteinsson, M.Sc
Prófstjóri er Elín Ólafsdóttir, læknir og doktorsnemi.
Allir velkomnir
Ágrip
Talið er, að árið 2002 hafi 5,2 milljónir einstaklinga dáið af völdum slysa og ofbeldisverka á heimsvísu. Þessi fjöldi er 9% af öllum dauðsföllum það árið og 12% af sjúkdómsbyrði heimsins. Slysa- og ofbeldisdauði skilgreinist sem öll dauðsföll af völdum slysa og ofbeldis, að meðtöldu ofbeldi sem einstaklingur beinir gegn sjálfum sér, eða sjálfsvíg. Á hverju ári deyja yfir 1,6 milljónir einstaklinga í heiminum vegna ofbeldis og er það á meðal helstu dánarorsaka fólks á aldrinum 15 til 44 ára í heiminum í dag.
Markmið þessarar rannsóknar var að athuga þróun slysa- og ofbeldisdauða á Íslandi yfir tólf ára tímabil, frá 1996 til 2007. Mögulegir áhrifaþættir eins og kyn, aldur, árstíð og búseta voru skoðaðir sem og slysa- og áverkagreiningar samkvæmt ICD-10 flokkunarkerfinu. Töpuð lífár vegna slysa og ofbeldis er missir fyrir öll þjóðfélög bæði í tilfinningalegum og þjóðhagslegum skilningi. Annað markmið þessarar rannsóknar var kanna hver kostnaður er vegna slysa- og ofbeldisdauða og hve mörg lífár og starfsár tapast að meðaltali. Þá voru töpuð líf- og starfsár og kostnaður borin saman við töpuð líf- og starfsár og kostnað vegna dauðsfalla af völdum hjarta- og æðasjúkdóma og illkynja sjúkdóma.
Rannsóknin var lýðgrunduð aftursýn hóprannsókn og var þýði hennar allir einstaklingar á Íslandi á árunum 1996 til 2007 og tilfellin þeir einstaklingar sem létu lífið af völdum slysa- og ofbeldis á árunum 1996 til 2007. Upplýsingar voru fengnar úr Dánarmeinaskrá Hagstofunnar. Lýsandi og greinandi tölfræði var notuð til greiningar á slysa- og ofbeldisdauða og áhrifaþáttum og útreikningar voru gerðir á töpuðum líf- og starfsárum út frá upplýsingum frá Hagstofu Íslands.
Yfir rannsóknartímabilið létust 1.032 (N=3.438.040, 30/100.000) einstaklingar á Íslandi vegna slysa og ofbeldis, eða að meðaltali 86 á ári. Aldursdreifingin var frá 0 til 101 ár og meðalaldur 53 ár. Á tímabilinu létust 597 vegna slysa, 406 vegna sjálfsvíga og 29 vegna morða. Dánartíðnin jókst á tímabilinu; marktæk aukning var á slysum, en ekki ofbeldi, sér í lagi meðal einstaklinga eldri en 67 ára og meðal kvenna. Niðurstöður staðfesta að kyn og aldur eru áhrifaþættir þar sem karlmenn reyndust í miklum meirihluta og dánartíðnin jókst með hækkandi aldri og var aukningin marktæk meðal 67 ára og eldri. Yfir sama tímabil létust 14.886 vegna hjarta- og æðasjúkdóma og illkynja sjúkdóma. Töpuð lífár vegna slysa og ofbeldis voru 28.179 og vegna hjarta- og æðasjúkdóma og illkynja sjúkdóma 138.277. Töpuð starfsár vegna slysa og ofbeldis voru 16.891 og vegna hjarta- og æðasjúkdóma og illkynja sjúkdóma 66.121. Töpuð líf- og starfsár reyndust því færri vegna dauðsfalla af völdum slysa og ofbeldis í samanburði við hjarta- og æðasjúkdóma og illkynja sjúkdóma.
Rannsóknin er sú fyrsta sem veitir heildarsýn á umfang og áhrifaþætti slysa- og ofbeldisdauða á Íslandi og greinir þjóðhagslegt tap af völdum þeirra. Það er mikilvægt að haldgóðar tölur séu til staðar um umfang vandans og eðli áverkanna. Það getur leitt til markvissari stefnumótunar stjórnvalda gegn vandamálinu og rennt stoðum undir aukið forvarnarstarf.
