Föstudaginn 20. nóvember n.k. fer fram doktorsvörn í fötlunarfræðum við Félags- og mannvísindadeild Félagsvísindasviðs Háskóla Íslands. Þá ver Kristín Björnsdóttir doktorsritgerð sína Resisting the reflection: Social participation of young adults with intellectual disabilities (Í andstöðu við almenningsálitið: Samfélagsþátttaka ungs fólks með þroskahömlun).
Andmælendur eru dr. Dorothy Atkinson, prófessor við Open University í Bretlandi og dr. Ólafur Páll Jónsson, lektor við Menntavísindasvið Háskóla Íslands.
Leiðbeinandi með verkefninu var dr. Rannveig Traustadóttir, prófessor við Háskóla Íslands.
Í doktorsnefnd voru auk hennar dr. Ingólfur Ásgeir Jóhannesson prófessor við Háskólann á Akureyri, dr. Daniel Goodley prófessor við Manchester Metropolitan University og dr. Hanna Björg Sigurjónsdóttir lektor við Háskóla Íslands.
Dr. Terry Gunnell varadeildarforseti Félags- og mannvísindadeildar stjórnar athöfninni sem fer fram í Norræna Húsinu og hefst kl. 15.00.
Meginmarkmið doktorsverkefnisins var að afla þekkingar á því hvernig ungt fólk með þroskahömlun upplifir og túlkar samfélagsþátttöku sína og með hvaða hætti mismunandi menningarbundnir og félagslegir þættir, svo sem kyngervi, trú, sjálfskilningur og fötlun, samtvinnast í reynslu þeirra og þátttöku. Alls tóku 29 einstaklingar með þroskahömlun á aldrinum 20 – 30 ára þátt í rannsókninni sem unnin var samkvæmt eigindlegri rannsóknarhefð. Gagna var aflað með opnum viðtölum, þátttökuathugunum og greiningu á orðræðu um fötlun í íslenskum prentmiðlum. Rannsóknin er á sviði fötlunarfræða sem er þverfagleg fræðigrein og beinir sjónum að þeim félagslegum þáttum sem hafa áhrif á daglegt líf fatlaðs fólks. Þátttakendur í rannsókninni hafa allir verið greindir með þroskahömlun og eiga það sameiginlegt að deila ýmsum neikvæðum afleiðingum fötlunarstimpilsins. Þrátt fyrir það er hér um að ræða margbreytilegan hóp fólks og því villandi að líta svo á að lýsa megi reynslu þeirra og þátttöku eingöngu út frá skerðingunni. Þátttakendurnir tilheyra fyrstu kynslóðinni sem elst upp eftir að Lög um aðstoð við þroskahefta voru samþykkt árið 1979. Meginmarkmið þeirra laga var að tryggja fólki með þroskhömlun rétt til eðlilegs lífs og fullrar þátttöku í samfélaginu. Niðurstöður rannsóknarinnar benda m.a. til þess að (mikið?) misræmi sé á milli formlegs réttar fólks með þroskahömlun til samfélagsþátttöku og raunverulegu aðgengi þeirra að úrræðum og tækifærum samfélagsins. Fjölmargar hindranir takmarka þátttöku þeirra á ýmsum vettvangi svo sem í skólakerfi og atvinnulífi sem og aðgengi þeirra að félagslegum tengslanetum. Þátttakendur í rannsókninni eyddu stærstum hluta tím síns innan ýmissa aðgreinara sérúrræða fyrir fatlað fólk. Stuðningur aðstandenda og fagfólks hafði mikil áhrif á möguleika þeirra til þátttöku, en algengt var að þátttakendur skorti viðunandi stuðning og þjónustu. Niðurstöður sýna einnig að neikvæð samfélagsleg viðhorf hindra félagslegt aðgengi og þátttakendurnir greindu frá því að algengt væri að fagfólk, starfsfólk og aðstandendur litu á þau sem börn þrátt fyrir að þau væru komin á fullorðinsaldur. Enda þótt rannsóknin varpi ljósi á marga samtvinnaða þætti sem hindra samfélagsþátttöku fólks með þroskahömlun, þá endurspeglar hún einnig hæfileika og getu þessa hóps til að takast á við niðurlægjandi viðhorf samfélagsins og dregur fram með hvaða hætti þau andæfa ríkjandi hugmyndum um fötlun m.a. með því að taka virkan þátt í hagsmunabaráttu fatlaðs fólks og með því að tileinka sér hugmyndafræði um jafnrétti og mannréttindi. Niðurstöður rannsóknarinnar undirstrika mikilvægi þess að fólk með þroskahömlun taki virkrari þátt í ákvörðunartöku um eigið líf, í stefnumótun um málefni fatlaðs fólks og í fötlunarrannsóknum. Það veitir þeim greiðari aðgang að samfélaginu, aukið vald yfir daglegri tilveru sinni og tækifæri til að hafa áhrif á orðræðu um fatlað fólk.
Kristín Björnsdóttir fæddist árið 1974. Hún útskrifaðist með B.M. gráðu í músíkþerapíu frá East Carolina University árið 1997, lauk námi í uppeldis- og kennslufræði til kennsluréttinda frá Háskóla Íslands árið 1999 og meistaraprófi í uppeldis- og menntunarfræði árið 2002. Kristín hefur unnið margvísleg störf með fötluðum börnum og ungmennum m.a. innan skólakerfisins, þjónustukerfisins og í tómstundastarfi. Frá árinu 2003 hefur hún starfað við rannsóknir og kennslu við Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands. Eiginmaður Kristínar er Ingvi Geir Ómarsson og eiga þau þrjú börn.
