Samningur

milli menntamálaráðuneytis og Háskóla Íslands um kennslu og rannsóknir.  

1. gr.
Tilgangur samnings og stefnumið

Samningur þessi er á milli menntamálaráðuneytis (hér eftir nefnt ráðuneyti) og Háskóla Íslands (hér eftir nefndur HÍ) á grundvelli 21. gr. laga um háskóla nr. 63/2006.

Samningur þessi geymir helstu áherslur í starfsemi HÍ á samningstímabilinu. Sameiginleg markmið samningsaðila eru að tryggja gæði kennslu og rannsókna við HÍ og stuðla að metnaðarfullri framþróun í starfsemi skólans á samningstímanum.

Fyrir dyrum stendur að HÍ muni aðlaga starfsemi sína nýjum lögum um háskóla á samningstímanum, m.a. að afla sér viðurkenningar á þeim fræðasviðum sem skólinn starfar á. Það er sameiginlegt markmið samningsaðila að standa þannig að innleiðingu nýrra laga og aðlögun HÍ að þeim, að það sé til þess fallið að efla skólann í öllu tilliti og styrkja um leið innviði íslensks menntasamfélags, stöðu þess og burði í mennta- og vísindalegu tilliti.

Sameiginlegt markmið samningsaðila er að skapa forsendur fyrir því að HÍ öðlist viðurkenningu sem háskóli í fremstu röð í heiminum.

Samningur þessi grundvallast og tekur mið af:

• almennri stefnumótun stjórnvalda í málefnum háskólastigsins;
• lögum um háskóla nr. 63/2006;
• stefnuyfirlýsingum Vísinda- og tækniráðs;
• stefnumótun HÍ sem unnin var 2005-2006 og stefnu HÍ 2006-2011 samþykktri af háskólafundi í maí 2006 og staðfestri af háskólaráði;
• undirbúningi að sameiningu HÍ og KHÍ eins og tilefni kann að vera til og í samræmi við ákvarðanir Alþingis.

Fylgiskjöl samnings þessa eru: (a) Stefna Háskóla Íslands 2006-2011; (b) greinargerð um magn- og kostnaðargreiningu á stefnu Háskóla Íslands; og (c) Áætlun um sameiningu Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands og skýrsla starfshóps menntamálaráðuneytis, KHÍ og HÍ frá nóvember 2006.

2. gr.
Markmið og leiðir

Til að ná markmiðum sem sett eru fram í 1. gr. samnings þessa munu samningsaðilar vinna saman að eftirfarandi áherslum á samningstímabilinu:

1. Að innleiða ný lög um háskóla nr. 63/2006 þannig að þau verði að fullu komin til framkvæmda 1. júlí 2008.
2. Að tryggja að við endurskoðun laga um Háskóla Íslands verði stofnuninni tryggður starfsgrundvöllur og umhverfi sem í senn virðir það sjálfstæði sem háskólum er fengið í lögum nr. 63/2006 og veitir þeim færi á að vaxa og þróast í takt við þarfir íslensks samfélags á hverjum tíma.
3. Að efla í senn íslenskt menntakerfi á öllum skólastigum, kennslu og rannsóknir á háskólastigi og samstarf stofnana á háskólastigi.
4. Að styrkja grundvöll kennslu, rannsókna og fræðiiðkana í landinu öllu og byggja með skipulegum hætti upp starfsemi sem miðar að því að nýta, afla og miðla þekkingu á landsbyggðinni. Efla skal sérstaklega samstarf við fræða- og þekkingarsetur á landsbyggðinni.
5. Að vinna að því í sameiningu að fylgja eftir stefnu Vísinda- og tækniráðs, en þar er hvatt til þess að byggja upp mennta- og vísindakerfi sem er í fremstu röð meðal þjóða og starfar í nánum tengslum við atvinnulíf.
6. Að vinna að því í samvinnu við forystu Kennaraháskóla Íslands eins og tilefni kann að vera til og í samræmi við ákvarðanir Alþingis að skólarnir verði sameinaðir sbr. 3. gr. samnings þessa.
7. Að stuðla að því í sameiningu að efla samstarf háskóla, háskólastofnana, rannsóknastofnana og þekkingarfyrirtækja í Vatnsmýri og að því að uppbygging slíkrar starfsemi verði samhæfð eftir því sem við verður komið.
8. Að háskólastarfsemi þjóni því markmiði að efla og rækta íslenska menningu, íslenska tungu og menningararf.

Til að ná markmiðum sem sett eru fram í 1. gr. samnings þessa mun HÍ vinna að eftirfarandi áherslum, sbr. fylgiskjal (b):

1. Að fimmfalda fjölda brautskráðra doktora og tvöfalda fjölda brautskráðra meistaranema fram til ársins 2011.
2. Að auka rannsóknavirkni og gæði rannsókna með áherslu á birtingar í virtustu tímaritunum á hverju fræðasviði og fræðibækur gefnar út af virtum alþjóðlegum forlögum.
3. Að ráða hæfustu kennarana og stuðla að góðri starfsþróun.
4. Að efla með markvissum hætti samstarf um þróun og nýsköpun við fyrirtæki og rannsóknastofnanir utan skólans.Taka skal tillit til framlags starfsmanna á þeim vettvangi í vinnumatskerfi og við framgang innan háskólans.
5. Að auka skipulegt samstarf við erlenda háskóla og háskóladeildir í fremstu röð í heiminum.
6. Að auka sókn í samkeppnissjóði rannsókna.
7. Að efla aðstöðu til rannsókna og kennslu og auka aðgang að rafrænum tímaritum og gagnagrunnum.
8. Að laða að hæfa nemendur og skapa fyrirmyndarnámsumhverfi.
9. Að efla stuðnings- og gæðakerfi kennslu.
10. Að endurmeta og þróa námsframboð í samræmi við ,,Viðmið um æðri menntun og prófgráður“.
11. Að endurskoða skora- og deildarskiptingu HÍ. Skipta honum í stærri starfseiningar og styrkja þannig stjórnkerfi hans.
12. Að auka þverfræðilegar rannsóknir.
13. Að efla nýsköpun og tengsl við rannsóknastofnanir, atvinnulíf og landsbyggð.
14. Að efla upplýsingatækni í stjórnun og kennslu.
15. Að auka ábyrgð nemenda og bæta skilvirkni innan háskólans og draga þannig úr brottfalli.
16. Að jafna hlut kynja og ólíkra þjóðfélagshópa í háskólanámi.
17. Að efla endurmenntun og almenningsfræðslu.
18. Að efla gæðakerfi og gæðamenningu.
19. Að styrkja tengsl við íslenskt atvinnulíf og mynda samstarf með litlum og meðalstórum fyrirtækjum til að efla svæðisbundna þróun og stuðla að myndun sprotafyrirtækja á grundvelli rannsóknaniðurstaðna.
20. Að skapa leiðir til að auðvelda yfirfærslu á afurðum vísindasamfélagins til fyrirtækja og almennings.
21. Að HÍ skilgreini sín áherslusvið í kennslu og rannsóknum.

Jafnframt mun HÍ vinna að eftirfarandi:

1. Að laga sig að markmiðum Bologna-ferlisins, m.a. með því að stuðla að hreyfanleika starfsmanna og nemenda og með því að þróa áfram rafrænar námsferilsskrár.
2. Að eiga náið samráð við ráðuneytið um mat og viðurkenningu æðra náms. HÍ gegnir fyrir hönd ráðuneytisins hlutverki upplýsingamiðstöðvar um mat og viðurkenningu æðra náms (NARIC/ENIC- skrifstofu), sbr. ákvæði greinar IX. 2. Lissabonsamningsins um viðurkenningu á menntun og hæfi að því er varðar æðra skólastig á Evrópusvæðinu (CETS 165).
3. Að fylgjast með afdrifum brautskráðra nemenda á vinnumarkaði og leggja mat á ávinning náms og gagnsemi þess.
4. Að stefna að því að taka inn fleiri hjúkrunarfræðinema í samræmi við þarfir heilbrigðisstofnana.
5. Að fjölga erlendum afburðanemendum á öllum námsstigum.
6. Að auka sveigjanleika í launakerfi HÍ og þróa áfram þau vinnumats- og hvatakerfi sem þegar eru til staðar með það fyrir augum að umbuna fyrir frammistöðu í rannsóknum, gæði í kennslu og miðlun eða framlag til atvinnulífs og samfélags.
7. Að HÍ sýni fram á með mælikvörðum að hve miklu leyti skólinn hafi haft áhrif á samfélagið hvað varðar jafnræði, svæðisbundna þróun og rannsóknasamstarf.

Til að ná þeim markmiðum sem sett eru fram í 1. gr. mun menntamálaráðuneyti á samningstímabilinu vinna að eftirfarandi:

1. Að beita sér fyrir því að starfsskilyrði háskóla séu þeim eins hagfelld og kostur er.
2. Að endurskoða sérlög um ríkisháskóla, þ.m.t. stjórnskipulag þeirra, með það að markmiði að veita skólunum eins mikið sjálfstæði og svigrúm til eflingar og framþróunar og kostur er.
3. Að miða framkvæmd nýrra laga um háskóla við þarfir háskólanna, t.a.m. með því að framkvæma ákvæði laganna um ytra gæðamat þannig að það starf sé til þess fallið að styrkja háskólastigið í heild sinni og ekki síst með tilliti til alþjóðlegrar viðurkenningar og samkeppni.
4. Að eiga samráð við HÍ um áformaða endurskoðun reglna um fjárveitingar til kennslu með það að markmiði að forsendur ákvarðana um fjárveitingar til háskóla verði í senn einfaldar og árangursmiðaðar. Endurskoðun á fyrirkomulagi og forsendum fyrir ákvörðunum um fjárveitingar skal miða að því að tryggja aukinn stöðugleika í starfsemi háskóla, en jafnframt fela í sér hvata til að tryggja grósku í starfsemi þeirra. Drög að endurskoðuðum reglum skulu lögð fram fyrir 31. maí 2007.
5. Að tryggja með árlegu viðbótarframlagi á fjárlögum, sbr. 5. gr., að fjárhagslegar forsendur séu fyrir hendi til að tryggja gæði kennslu og rannsókna í greinum sem sérstaka þýðingu hafa fyrir íslenska þjóðmenningu og fræðilega breidd og fjölbreytni í háskólastarfsemi á Íslandi.
6. Að auka framlög í innlenda samkeppnissjóði og bæta skilvirkni þeirra.
7. Að veita mennta- og vísindasamfélaginu aðgang að erlendum vísinda- og tækniþróunarsjóðum með því að greiða aðildargjöld fyrir nýja rammaáætlun ESB og sambærilega fjölþjóðlega samlagssjóði, þ.m.t. á norrænum vettvangi.
8. Að setja fram almennar skilgreiningar á þeirri kennslu- og rann­sóknastarfsemi sem greitt er fyrir úr ríkissjóði og hvaða nám teljist til hefðbundins háskólanáms og hvað til sí- og endurmenntunar. Í samningum við HÍ skal á grundvelli 21. gr. laga um háskóla kveðið á um til hvaða náms greiðslur úr ríkissjóði taka.

3. gr.
Sameining Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands

Á undanförnum misserum hefur verið unnið að því að skoða kosti þess að sameina KHÍ og HÍ. Markmið slíkrar sameiningar er að stuðla að frekari eflingu kennaramenntunar á Íslandi og skapa sterka heild sem byggist á sérstöðu beggja skóla. Jafnframt er stefnt að því að tryggja fjölbreyttara námsframboð í grunnnámi kennara og gera tengsl grunnnáms og framhaldsnáms sveigjanlegri. Lögð verður áhersla á að styrkja kennslu og rannsóknir í uppeldis- og menntunarfræðum og efla þjónustu við nemendur. Sameinuð stofnun á að bjóða fram kennaramenntun á Íslandi sem er sambærileg við það sem best gerist erlendis.

Í fylgiskjali með samningi þessum er birt áætlun um sameiningu HÍ og KHÍ, sjá fylgiskjal (c). Gert er ráð fyrir að henni verði fylgt við undirbúning sameiningar, ákveði Alþingi að til sameiningar komi. Við undirbúning málsins hefur verið lögð rík áhersla á eftirfarandi forsendur sameiningar:

• Að náið samstarf og jafnræði sé milli háskólanna við undirbúning sameiningar og mótun hugmynda um fyrirkomulag uppeldisvísinda í sameinuðum skóla.
• Að starfsmenn beggja skóla haldi sambærilegum starfskjörum.
• Að nemendur sem eru í námi við Kennaraháskóla Íslands eigi rétt á að ljúka námi samkvæmt því námsskipulagi sem í gildi er við sameiningu háskólanna.

4. gr.
Áætlanagerð, markmið og efndir

Fyrir 1. mars 2007 skal HÍ leggja fyrir menntamálaráðuneyti áætlun um hvernig unnið verði að umbótum innan skólans í samræmi við stefnu hans, sbr. fylgiskjal (a), og markmið sem fram koma í 2. gr. samnings þessa, sbr. fylgiskjal (b). Skal HÍ gera skriflega grein fyrir því fyrir 31. maí ár hvert á samningstímabilinu hvernig skólanum miðar við að ná þeim markmiðum og öðrum sem sett hafa verið skv. samningi þessum.

Mat á árangri og áhrifum af framkvæmd stefnu HÍ skal grundvallað á hlutlægum mælikvörðum sem samningsaðilar koma sér saman um eigi síðar en 1. mars 2007.

Fyrir árslok 2009 skal fara fram úttekt á kennslu og rannsóknum við Háskóla Íslands í samræmi við reglur um eftirlit með gæðum kennslu og rannsókna sem menntamálaráðuneyti setur.

5. gr.
Fjármál

Framlög ríkisins til HÍ vegna kennslu og rannsókna eru með tvennum hætti:

I. Kennsla og þjónusta við nemendur

Af framlagi ríkissjóðs til HÍ á fjárlögum 2007 eru 3.787,9 m.kr. ætlaðar til að mæta útgjöldum við kennslu og þjónustu við nemendur. Greiðslur ríkisins vegna kennslu skv. samningi þessum verða ákveðnar í fjárlögum ár hvert. Greiðslur ríkisins vegna kennslu byggjast á reglum nr. 646/1999 um fjárveitingar til háskóla á grundvelli fjölda nemendaígilda. Reglurnar

Ráðuneytið mun árlega áætla fjölda og skiptingu ársnemenda (nemendaígilda) eftir reikniflokkum og aðrar þær stærðir sem lagðar verða til grundvallar útreikningum við árlega fjárlagagerð að fengnum upplýsingum frá skólanum. Niðurstaðan er birt í frumvarpi til fjárlaga ár hvert ásamt áætlaðri hámarksgreiðslu.

II. Rannsóknir og önnur verkefni.

Af framlagi ríkissjóðs til HÍ á fjárlögum 2007 eru 1.924,2 m.kr. ætlaðar til að mæta útgjöldum við rannsóknir og önnur verkefni.

HÍ stundar rannsóknir í þeim greinum sem kenndar eru við skólann og öðrum þeim greinum sem styðja við starfsemi skólans. Beinar fjárveitingar ríkisins vegna rannsóknastarfsemi við skólann eru til að skapa skólanum grunn til að stunda rannsóknir m.a. í samstarfi við aðila utan skólans.

Ráðuneytið mun á samningstímanum þróa frekar fyrirkomulag fjárveitinga til rannsókna í háskólum, m.a. grunnfjárveitinga, skilyrði fyrir þeim og gera sérstakar úttektir á rannsóknum innan háskóla. Niðurstöður þessara úttekta geta orðið mikilvægur þáttur við ákvörðun um grunnfjárveitingar til rannsókna í hlutaðeigandi háskólum, sbr. ályktanir Vísinda- og tækniráðs.

Heildarframlög ríkissjóðs til HÍ í fjárlögum fyrir árið 2007 vegna liða I og II hér að framan ásamt ríkistekjum eru samtals 6.139,1 m.kr.

Á gildistíma samningsins er gert ráð fyrir sérstökum viðbótarfjárveitingum, umfram fjárveitingar vegna liða I og II að ofan, vegna þeirra markmiða sem lýst er í samningi þessum. Þetta viðbótarframlag er 300 m.kr. á upphafsári. Viðbótarframlagið hækkar árlega frá árinu á undan sem nemur:

640 m.kr. á fjárlögum 2008,
640 m.kr. á fjárlögum 2009,
640 m.kr. á fjárlögum 2010,
640 m.kr. á fjárlögum 2011.

Upphæðir skulu verðbættar með verðlagsuppfærslu fjárlaga. Að öðru leyti er vísað til 40. töluliðar 2. gr. hvað varðar fjárframlög til HÍ. Fyrirheit um ofangreindar hækkanir er ætlað að skapa traustan grunn fyrir þær breytingar sem fyrirhugaðar eru og lýst er í 4. gr. samnings þessa. Þá er gerður sá fyrirvari við ofangreindar árlegar hækkanir að tölusett markmið sbr. 2. gr. þessa samnings hafi náð fram að ganga og innan ásættanlegs tímaramma að mati menntamálaráðuneytis.

6. gr.
Gildistími og endurskoðun

Samningur þessi gildir til ársloka 2011. Miðað er við að vinna við endurnýjun samnings þessa hefjist eigi síðar en hálfu ári áður en gildistími hans rennur út.

Samningurinn er undirritaður með fyrirvara um samþykki Alþingis um fjárveitingar á ári hverju.

Reykjavík 11. janúar 2007.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir,
menntamálaráðherra

Kristín Ingólfsdóttir,
rektor Háskóla Íslands

Samningur staðfestur
skv. 1. m.gr. 30. gr. fjárreiðulaga nr. 88/1997

________________________________
Árni M. Mathiesen, fjármálaráðherra