Listfræði er kennd í samvinnu við Myndlistardeild Listaháskóla Íslands.

Listfræði veitir þjálfun í myndlæsi, þ.e. að geta „lesið“ myndmál til jafns við ritaðan texta, ásamt því að kynna helstu hugtök og greiningaraðferðir (listsöguskoðanir) í listfræði. Þetta gerir fræðigreinin út frá ýmsum sjónarhólum; formrænum, íkónógrafískum, félagssögulegum, feminískum, o.s.frv.

Listfræði fjallar um ýmis form myndlistar (svo sem málaralist, höggmyndalist/þrívíða list, grafík, fjöltækni, innsetningar, gjörninga, hljóð- og rafræna miðla), en einnig um byggingarlist, hönnun og sjónmenningu í víðara samhengi (svo sem kvikmyndir, myndasögur, auglýsingar og ljósmyndir).

Listfræði var farið að kenna á skipulagðan hátt við erlenda háskóla fyrir tæpum 200 árum. Mismunandi heiti er notað yfir fræðigreinina á erlendum málum og tekur það mið af hefðum hvers lands og mismunandi áherslum. Ýmist er talað um listasögu (History of Art, konsthistoria, Kunstgeschichte) eða listfræði (Art Theory, konstvetenskap, Kunstwissenschaft).

Meginþættir
Kennsla í listfræði skiptist tvo meginþætti; annars vegar umfjöllun um fagurfræðilega þætti listaverks og hins vegar áherslu á samfélagslega umgjörð verks, svo sem skilyrði listarinnar eða listamannsins, en einnig tengsl sköpunarverks við vísindi, stjórnmál, trúarbrögð og ýmis hugmyndakerfi.

Þá veitir listfræði einnig þjálfun í listheimspeki/fagurfræði, safnafræði, sýningargerð og listgagnrýni.

Kennslustaðir
Kennt er bæði í húsnæði Háskóla Íslands og í húsnæði Myndlistardeildar Listaháskóla Íslands í Laugarnesi.

Verkaskipting milli háskólanna er á þá leið að við Háskóla Íslands fer fram kennsla í aðferðafræði og sögu listfræði, íslenskri myndlistarsögu og alþjóðlegri listasögu fyrri tíma. Við Listaháskóla Íslands fer einkum fram kennsla í alþjóðlegri samtímalistasögu en einnig er lögð áhersla á námskeið þar sem tengsl við hinn skapandi listheim eru í fyrirrúmi.

Í öðrum námskeiðum en námskeiðinu Aðferðafræði og saga listfræði er um að ræða blandaðan hóp nemenda af Hugvísindasviði HÍ og úr Myndlistardeild Listaháskólans.

Nemendur í listfræði hafa aðgang að sérfræðibókasafni Listaháskóla Íslands (erlend myndlist) og Listasafns Íslands (íslensk myndlist).

Hagnýtt gildi
Listsköpun er mótandi afl í samfélaginu sem spannar vítt svið mannlegrar þekkingar og reynslu. Myndlist snýst, eðli málsins samkvæmt, um myndmál og sjónræna menningu, þ.e. þann hluta menningarinnar sem er sýnilegur.
Í samfélagi þar sem myndir eru jafnvel stærri áhrifavaldar í lífi manna en orðræða, vantar almennt mikið upp á myndlæsi, að fólk geti „lesið“ myndir til jafns við ritaðan texta.

Nám í listfræði hefur einkum gildi fyrir þá sem hafa áhuga á að starfa innan myndlistarheimsins, m.a. í tengslum við söfn, sýningarsali og menningarstofnanir. Námið hefur einnig gildi fyrir þá sem hafa áhuga á menningarfjölmiðlun, (blaðamennsku, listgagnrýni, þáttagerð), þ.e. gerð sérhæfðs efnis um listir fyrir fjölmiðla. Einnig nýtist námið þeim sem hyggjast leggja fyrir sig listasögukennslu á grunn- og framhaldskólastigi og/eða vinna við rannsóknir á myndlist.

Þá krefjast alþjóðasamskipti í auknum mæli þekkingar á menningar- og listsögulegum bakgrunni og sérstöðu þjóða.

Fyrir þá sem vilja leggja fyrir sig viðameiri rannsóknir og ritstörf í listfræðum er námið hugsað sem undirbúningur fyrir frekara nám erlendis í fræðunum. 

Íslenska starfsheitið listfræðingur tíðkast almennt, en ekki til að mynda listsagnfræðingur. Er það gert bæði til að nota sem styst heiti skv. málvenju háskólafólks (sbr. sálfræðingur, verkfræðingur) og til að leggja áherslu á að listfræði er ekki undirgrein sagnfræði, heldur sjálfstæð fræðigrein með eigin aðferðafræði og kenningar.

Til að öðlast starfsheitið listfræðingur er þó gert ráð fyrir að viðkomandi hafi lokið a.m.k. MA-prófi í listfræði.

Félagslíf
Nemendafélag listfræðinema heitir Artíma og stendur fyrir fjölbreyttri starfsemi, auk þess sem félagið gefur út listtímaritið Artímarit. Í flestum námskeiðum sitja blandaðir hópar nemenda úr HÍ og LHÍ og talsvert er einnig um viðburði í tengslum við samstarfið við Listaháskóla Íslands.

Hafðu samband
Skrifstofa Hugvísindasviðs
Aðalbygging, 3. hæð v/ Suðurgötu
101 Reykjavík
hug@hi.i
Sími 525 4400

Verkefnastjóri deildar: Jóhanna María Vilhelmsdóttir, jovil@hi.is

Verkefnastjóri alþjóðamála: Guðrún Birgisdóttir, gb@hi.is

Síða uppfærð / breytt 24. nóvember 2010