75% upplifðu jarðskjálftann á Suðurlandi í sumar sem alvarlegt áfall

Undir lok ráðstefnu um rannsóknir í líf- og heilbrigðisvísindum við Háskóla Íslands á dögunum afhenti Guðlaugur Þór Þórðarson, heilbrigðisráðherra, verðlaun til ungs og efnilegs vísindamanns vegna verkefnis á sviði forvarna eða heilsueflingar. Berglind Guðmundsdóttir, sálfræðingur, var verðlaunuð fyrir verkefnið: Áhrif jarðskjálftans 29. maí 2008 á íbúa á Suðurlandi.

Náttúruhamfarir eru alvarleg ógn sem fjöldi Íslendinga býr við. Hamfarir geta haft alvarlegar og varanlegar afleiðingar fyrir heilsu, starfsgetu og lífsgæði. Þrátt fyrir það hafa afleiðingar náttúruhamfara lítið verið rannsakaðar hér á landi og vísindaleg þekking því takmörkuð. Jarðskjálftinn 29. maí í fyrra skapaði því óheppilegt en einstakt rannsóknartækifæri og var tilgangurinn að kanna áhrif skjálftans á andlega og líkamlega heilsu íbúa á Suðurlandi.

Þátttakendur voru 1514 einstaklingar 18 ára og eldri sem búsettir voru á Suðurlandi og fundu fyrir skjálftanum. Þátttakendur fengu upplýsingabréf og spurningalista senda í tölvupósti eða bréfpósti. Spurningalistarnir könnuðu lýðfræðilegar upplýsingar, upplifun á skjálftanum, heilsuhegðun, þjónustunýtingu, áfallastreitueinkenni, geðlægð, kvíða, áfengisneyslu og bjargráð.

Helstu niðurstöður rannsóknar Berglindar sýna að 75% þátttakenda upplifðu jarðskjálftann sem alvarlegt áfall. Þeir greindu frá verulegum ótta, hjálparleysi eða ótta um líf sitt eða annarra fjölskyldumeðlima þegar skjálftinn reið yfir. Alls uppfylltu 7% þátttakanda viðmið um áfallastreituröskun, 7% greindu frá miðlungs til alvarlegum þunglyndiseinkennum og 8% upplifðu miðlungs til alvarleg kvíðaeinkenni tveimur til þremur mánuðum eftir jarðskjálftann. Konur voru líklegri en karlar til að upplifa skjálftann sem áfall og greina frá sálrænum vanda.

Niðurstöðurnar sýna að jarðskjálftinn hafði veruleg áhrif á líðan íbúa á svæðinu og var tíðni áfallastreituröskunar hærri en búist var við samkvæmt erlendum rannsóknum. Rannsóknin varpar ljósi á mikilvægi þess að kanna hvað hefur áhrif á bataferli einstaklinga eftir hamfarir á Íslandi og þá sérstaklega hvaða þættir stuðla að eða hindra bata.