Veglegur styrkur til tengslanets í texta- og menningarþýðingum á miðöldum
NordForsk, norræn stofnun um menntun og rannsóknir, hefur veitt veglegan styrk til að setja á laggirnar norrænt tengslanet með þátttöku íslenskra fræðimanna og rannsóknarnema sem starfa á Hugvísindasviði Háskóla Íslands. Gottskálk Jensson prófessor við Íslensku- og menningardeild HÍ átti frumkvæðið að tengslanetinu fyrir Íslands hönd og leiðir íslenska hópinn. Netið verður breytilegt að umfangi og stærð eftir viðfangsefnum hverju sinni en þátttakendum er skipt í fjóra hópa eftir heimalöndum sem auk Íslands eru Danmörk, Noregur og Svíþjóð. Styrkupphæðin er allt að NOK 300 þús. á ári í þrjú ár eða samtals um ISK 17,5 milljónir og skal hún standa straum að kostnaði við fundarhöld og ráðstefnur í löndunum fjórum. Á fyrsta fundinum í Stokkhólmi er áætlað að tugur Íslendingar taki þátt.
Í kynningartexta segir eftirfarandi: Þýðing eða yfirfærsla (translatio á latínu) var mikilvægur þáttur í því ferli sem nefnt hefur verið Evrópuvæðing á miðöldum. Með þýðingu dreifðist Guðs orð, þ.á m. sögur af sköpun heims og tvístrun þjóða og tungna, til fjarlægra afkima hinnar verðandi Evrópu, og með þýðingu breiddust út hugmyndir um sameiginlega arfleifð íbúa álfunnar, sögur af evrópsku landnámi frá Asíu. Skipti þá ekki höfuðmáli hvort landnámsmennirnir voru kallaðir Trójumenn eða Æsir. Á latínu lögðu slíkar upprunasögur grundvöllinn að söguskilningi fróðra klerka en á þjóðtungu mótuðu þær heimsmynd alþýðu manna.
Nú á dögum rannsaka evrópskir og norrænir miðaldafræðingar sem fást við þýddar bókmenntir ekki aðeins þýðingarnar sjálfar heldur og viðtökur þeirra, skoða jöfnum höndum upprunalegt samhengi frumtextans og samhengið sem þýðingin hafnar í á nýja málinu. En líta má á þýðingu ekki einungis sem flutning texta af einu máli á annað heldur, í víðari skilningi, sem yfirfærslu menningarefnis, s.s. trúar- og stjórnmálahugmynda, listforma, tækni og jafnvel tísku, frá einum menningarheimi til annars. Því fer raunar fjarri að bækur og rit séu eini farvegur menningarstrauma sem berast ekki síður með fólki á faraldsfæti og allskyns innfluttum vörum og gripum.
Þessi nýja nálgun að þýðingarhugtakinu, þar sem menningin öll er lögð undir, hefur reynt á þanþol fræðigreina og kallað í auknum mæli á þverfaglega samvinnu. Frá þverfaglegu sjónarhorni má beita þýðingarhugtakinu til þess að lýsa mikilvægum þáttum í þróunarferli menningarheima. Til þess að ná utan um þessa víðu sýn á hugtakið vill tengslanetið nota latneska orðið translatio ekki aðeins um þýðingu tiltekinna texta heldur einnig um yfirfærsluferlið sjálft þegar erlend menning er tekin upp og viðhöfð í nýju samhengi, til dæmis við listsköpun eða mótun samfélagshátta.
Translatio tengslanetinu er ætlað að tengja fræðimenn og rannsóknarnemendur í ýmsum greinum, s.s. norrænum fræðum, latínu, rómanskri og germanskri fílológíu, auk bókmenntafræði og sögulegra rannsókna á sviði lista, hugmynda, lærdóms, kirkju og trúar. Fræðimenn munu skiptast á skoðunum og miðla lærdómi og rannsóknum, og rannsóknarnemar tengjast kennilegri og aðferðafræðilegri umræðu sem leggja mun drög að þverfaglegum rannsóknum framtíðarinnar.
Styrkveitandinn NordForsk er norræn stofnun sem starfar á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar um menntun og rannsóknir. Hlutverk NordForsk er að hafa umsjón með samstarfi á sviði rannsókna og rannsóknarmenntunar á Norðurlöndum. Stofnunin leggur áherslu á rannsóknarsvið þar sem Norðurlöndin skara fram úr á alþjóðavettvangi. Aðsetur NordForsk er í Ósló.
3.9.2010 13:12
