Niðurstöður nýrrar rannsóknar Áslaugar Geirsdóttur, prófessors við Jarðvísindadeild Háskóla Íslands, Giffords Miller, prófessors við Colorado-háskóla, og samstarfsmanna þeirra um upphaf svokallaðrar Litlu ísaldar hafa vakið mikla athygli erlendis, þar á meðal hjá stærstu fjölmiðlum og vísindatímaritum heims. Niðurstöðurnar, sem birtar eru í tímaritinu Geophysical Research Letters, leiða í ljós að ísöldina megi rekja til kröftugra endurtekinna eldgosa og hafísmyndunar í kjölfarið.
Með Litlu ísöld er átt við kuldaskeið á jörðinni sem stóð yfir frá ofanverðri 13. öld fram undir aldamótin 1900. „Ýmsar kenningar hafa verið uppi um orsakir kólnunar á Litlu ísöldinni. Brennisteinssambönd í gosmekki stórra sprengigosa, sem safnast í gufuhvolf jarðar, geta valdið tímabundinni lækkun á inngeislun sólar en Litla ísöldin náði yfir mun lengra tímabil, frá 1275 fram undir aldamótin 1900. Því hafa flestir hallast að því að meginorsök langvarandi kuldaskeiðs Litlu ísaldarinnar hafi stafað frá lækkandi útgeislun sólar (lítilli sólblettavirkni). Litla ísöldin hófst hins vegar meira en þremur öldum á undan sólblettalægðinni 1645-1715, sem kennd er við Maunder,“ segir Áslaug á heimasíðu Jarðvísindastofnunar.
Í rannsókn sinni báru Áslaug og samstarfsfólk hennar saman annars vegar kolefnisaldursgreiningar á gróðri undan bráðnandi jökulhettu Baffin-lands og hins vegar gögn úr setkjörnum úr Hvítárvatni við Langjökul og ískjörnum úr Grænlandsjökli. Út frá því unnu þau loftlagslíkön sem sýna nákvæma tímasetningu kólnunar á Litlu ísöldinni og hugsanlegar ástæður hennar.
Hafísmyndun viðhélt kuldatímabili
Rannsókn hópsins sýnir að kólnun á Litlu ísöldinni byrjaði snögglega og samtímis á Baffin-landi og Íslandi á árunum 1275-1300. „Endurtekin eldgos á stuttum tíma urðu þess valdandi að hafísmyndun óx í Norðurhöfum. Hafísmyndunin viðhélt síðan kuldatímabilinu löngu eftir að áhrif eldsumbrotanna höfðu fjarað út, með auknu endurvarpi sólgeislunar […] og kólnun andrúmslofts,“ segir Áslaug um rannsóknir sínar og Giffords Miller. Þess má geta að Gifford dvelur nú sem gistiprófessor við Jarðvísindadeild og Jarðvísindastofnun Háskóla Íslands.
Rannsóknin hefur þegar vakið mikla athygli. Þannig hefur verið fjallað um hana á heimasíðum Breska ríkisútvarpsins og bandaríska stórblaðsins The New York Times. Þá má einnig nefna heimasíður vísindaritanna Nature og Science og heimasíðu Jarðvísindasamtaka Bandaríkjanna (American Geophysical Union).
